531. Kusajātakaṃ (1)
1.
‘‘ Idaṃ
T2.47V2.45M2.66 te raṭṭhaṃ sadhanaṃ sayoggaṃ , sakāyuraṃ sabbakāmūpapannaṃ ;Idaṃ te rajjaṃ [ raṭṭhaṃ ( ka .)] anusāsa amma , gacchāmahaṃ yattha piyā pabhāvatī ’’.
2.
‘‘ Anujjubhūtena haraṃ mahantaṃ , divā ca ratto ca nisīthakāle [ nisīda kāle ( ka .)];
Paṭigaccha tvaṃ khippaṃ kusāvatiṃ kusa [ kusāvatiṃ ( syā . ka .)], nicchāmi dubbaṇṇamahaṃ vasantaṃ ’’.
3.
‘‘ Nāhaṃ gamissāmi ito kusāvatiṃ , pabhāvatī vaṇṇapalobhito tava ;
Ramāmi maddassa niketaramme , hitvāna raṭṭhaṃ tava dassane rato .
4.
‘‘ Pabhāvatī vaṇṇapalobhito tava , sammūḷharūpo vicarāmi mediniṃ [ medaniṃ ( syā . ka .)];
Disaṃ na jānāmi kutomhi āgato , tayamhi matto migamandalocane .
5.
‘‘ Suvaṇṇacīravasane , jātarūpasumekhale ;
Sussoṇi
T2.48 tava kāmā hi [ kāmehi ( sī . syā . pī .)], nāhaṃ rajjena matthiko ’’. 6.
‘‘ Abbhūti [ abbhū hi ( sī .), abhūti ( syā .), abbhu hi ( pī .)] tassa bho hoti , yo anicchantamicchati ;
Akāmaṃ rāja kāmesi [ kāmehi ( sī . pī .)], akantaṃ kantu [ akanto kanta ( sī . syā . pī .)] micchasi ’’.
7.
‘‘ Akāmaṃ vā sakāmaṃ vā , yo naro labhate piyaṃ ;
Lābhamettha pasaṃsāma , alābho tattha pāpako ’’.
8.
‘‘ Pāsāṇasāraṃ
M2.67 khaṇasi , kaṇikārassa dārunā ;Vātaṃ jālena bādhesi , yo anicchantamicchasi ’’.
9.
‘‘ Pāsāṇo nūna te hadaye , ohito mudulakkhaṇe ;
Yo te sātaṃ na vindāmi , tirojanapadāgato .
10.
‘‘ Yadā maṃ bhakuṭiṃ [ bhūkuṭiṃ ( sī . pī .)] katvā , rājaputtī udikkhati [ rājaputti udikkhasi ( sī . pī .)];
Āḷāriko tadā homi , rañño maddassantepure [ maddassa thīpure ( sī . pī .) evamuparipi ].
11.
‘‘ Yadā umhayamānā maṃ , rājaputtī udikkhati [ rājaputti udikkhasi ( sī . pī .)];
Nāḷāriko tadā homi , rājā homi tadā kuso ’’.
12.
‘‘ Sace
V2.46 hi vacanaṃ saccaṃ , nemittānaṃ bhavissati ;Neva me tvaṃ patī assa , kāmaṃ chindantu sattadhā ’’.
13.
‘‘ Sace hi vacanaṃ saccaṃ , aññesaṃ yadi vā mamaṃ ;
Neva tuyhaṃ patī atthi , añño sīhassarā kusā ’’.
14.
‘‘ Nekkhaṃ gīvaṃ te kāressaṃ , patvā khujje kusāvatiṃ ;
Sace maṃ nāganāsūrū , olokeyya pabhāvatī .
15.
‘‘ Nekkhaṃ
T2.49 gīvaṃ te kāressaṃ , patvā khujje kusāvatiṃ ;Sace maṃ nāganāsūrū , ālapeyya pabhāvatī .
16.
‘‘ Nekkhaṃ gīvaṃ te kāressaṃ , patvā khujje kusāvatiṃ ;
Sace maṃ nāganāsūrū , umhāyeyya pabhāvatī .
17.
‘‘ Nekkhaṃ gīvaṃ te kāressaṃ , patvā khujje kusāvatiṃ ;
Sace maṃ nāganāsūrū , pamhāyeyya pabhāvatī .
18.
‘‘ Nekkhaṃ gīvaṃ te kāressaṃ , patvā khujje kusāvatiṃ ;
Sace me nāganāsūrū , pāṇīhi upasamphuse ’’.
19.
‘‘ Na hi nūnāyaṃ rājaputtī , kuse sātampi vindati ;
Āḷārike bhate pose , vetanena anatthike ’’.
20.
‘‘ Na hi nūnāyaṃ sā [ nūna ayaṃ ( sī . syā .)] khujjā , labhati jivhāya chedanaṃ ;
Sunisitena satthena , evaṃ dubbhāsitaṃ bhaṇaṃ ’’.
21.
‘‘ Mā
M2.68 naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;Mahāyasoti katvāna , karassu rucire piyaṃ .
22.
‘‘ Mā naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;
Mahaddhanoti katvāna , karassu rucire piyaṃ .
23.
‘‘ Mā naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;
Mahabbaloti katvāna , karassu rucire piyaṃ .
24.
‘‘ Mā
T2.50 naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;Mahāraṭṭhoti katvāna , karassu rucire piyaṃ .
25.
‘‘ Mā naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;
Mahārājāti katvāna , karassu rucire piyaṃ .
26.
‘‘ Mā naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;
Sīhassaroti katvāna , karassu rucire piyaṃ .
27.
‘‘ Mā
V2.47 naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;Vaggussaroti katvāna , karassu rucire piyaṃ .
28.
‘‘ Mā naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;
Bindussaroti katvāna , karassu rucire piyaṃ .
29.
‘‘ Mā naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;
Mañjussaroti katvāna , karassu rucire piyaṃ .
30.
‘‘ Mā naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;
Madhussaroti [ madhurassaroti ( sī .)] katvāna , karassu rucire piyaṃ .
31.
‘‘ Mā naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;
Satasippoti katvāna , karassu rucire piyaṃ .
32.
‘‘ Mā naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;
Khattiyotipi katvāna [ karitvāna ( sī .)], karassu rucire piyaṃ .
33.
‘‘ Mā naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;
Kusarājāti katvāna , karassu rucire piyaṃ ’’.
34.
‘‘ Ete
M2.69 nāgā upatthaddhā , sabbe tiṭṭhanti vammitā [ vammikā ( syā .)];Purā maddanti pākāraṃ , ānentetaṃ pabhāvatiṃ ’’.
35.
‘‘ Satta
T2.51 bile [ khaṇḍe ( sī . pī .)] karitvāna , ahametaṃ pabhāvatiṃ ;Khattiyānaṃ padassāmi , ye maṃ hantuṃ idhāgatā ’’.
36.
‘‘ Avuṭṭhahi rājaputtī , sāmā koseyyavāsinī ;
Assupuṇṇehi nettehi , dāsīgaṇapurakkhatā ’’.
37.
‘‘ Taṃ nūna kakkūpanisevitaṃ mukhaṃ , ādāsadantātharupaccavekkhitaṃ ;
Subhaṃ sunettaṃ virajaṃ anaṅgaṇaṃ , chuddhaṃ vane ṭhassati khattiyehi .
38.
‘‘ Te nūna me asite vellitagge , kese mudū candanasāralitte ;
Samākule sīvathikāya majjhe , pādehi gijjhā parikaḍḍhissanti [ parikaḍḍhayanti ( sī . syā . pī .)].
39.
‘‘ Tā nūna me tambanakhā sulomā , bāhā mudū candanasāralittā ;
Chinnā vane ujjhitā khattiyehi , gayha dhaṅko [ vako ( pī .)] gacchati yena kāmaṃ .
40.
‘‘ Te nūna tālūpanibhe alambe , nisevite kāsikacandanena ;
Thanesu me lambissati [ lambahīti ( pī .)] siṅgālo [ sigālo ( sī . syā . pī .)], mātūva putto taruṇo tanūjo .
41.
‘‘ Taṃ
T2.52 nūna soṇiṃ puthulaṃ sukoṭṭitaṃ , nisevitaṃ kañcanamekhalāhi ;Chinnaṃ vane khattiyehī avatthaṃ , siṅgālasaṅghā parikaḍḍhissanti [ gayhā vako gacchati yenakāmaṃ ( pī .)].
42.
‘‘ Soṇā
V2.48M2.70 dhaṅkā [ vakā ( pī .)] siṅgālā ca , ye caññe santi dāṭhino ;Ajarā nūna hessanti , bhakkhayitvā pabhāvatiṃ .
43.
‘‘ Sace maṃsāni hariṃsu , khattiyā dūragāmino ;
Aṭṭhīni amma yācitvā , anupathe dahātha naṃ .
44.
‘‘ Khettāni amma kāretvā , kaṇikārettha ropaya [ ropaye ( ka .)];
Yadā te pupphitā assu , hemantānaṃ himaccaye ;
Sareyyātha mamaṃ [ mama ( pī .)] amma , evaṃvaṇṇā pabhāvatī ’’.
45.
‘‘ Tassā mātā udaṭṭhāsi , khattiyā devavaṇṇinī ;
Disvā asiñca sūnañca , rañño maddassantepure ’’.
46.
‘‘ Iminā nūna asinā , susaññaṃ tanumajjhimaṃ ;
Dhītaraṃ madda [ mama ( sī .), maddo ( pī .)] hantvāna , khattiyānaṃ padassasi ’’[ padassati ( pī . ka .)].
47.
‘‘ Na me akāsi vacanaṃ , atthakāmāya puttike ;
Sājja lohitasañchannā , gacchasi [ gañchisi ( sī . pī .)] yamasādhanaṃ .
48.
‘‘ Evamāpajjatī poso , pāpiyañca nigacchati ;
Yo ve hitānaṃ vacanaṃ , na karoti [ na karaṃ ( sī .)] atthadassinaṃ .
49.
‘‘ Sace ca ajja [ tvaṃ amma ( sī .)] dhāresi [ vāresi ( pī .)], kumāraṃ cārudassanaṃ ;
Kusena
T2.53 jātaṃ khattiyaṃ , suvaṇṇamaṇimekhalaṃ ;Pūjitaṃ [ pūjitā ( pī .)] ñātisaṅghehi , na gacchasi [ gañchisi ( sī . pī .)] yamakkhayaṃ .
50.
‘‘ Yatthassu bherī nadati , kuñjaro ca nikūjati [ nikuñjati ( pī .)];
Khattiyānaṃ kule bhadde , kiṃ nu sukhataraṃ tato .
51.
‘‘ Asso ca sisati [ asso hasisati ( sī .), asso hasiyati ( syā .), asso ca siṃsati ( pī .)] dvāre , kumāro uparodati ;
Khattiyānaṃ kule bhadde , kiṃ nu sukhataraṃ tato .
52.
‘‘ Mayūrakoñcābhirude , kokilābhinikūjite ;
Khattiyānaṃ kule bhadde , kiṃ nu sukhataraṃ tato ’’.
53.
‘‘ Kahaṃ
M2.71 nu so sattumaddano , pararaṭṭhappamaddano ;Kuso soḷārapaññāṇo , yo no dukkhā pamocaye ’’.
54.
‘‘ Idheva so sattumaddano , pararaṭṭhappamaddano ;
Kuso soḷārapaññāṇo , yo te sabbe vadhissati ’’[ yo no dukkhā pamocaye ( sī .), so no sabbe vadhissati ( pī .)].
55.
‘‘ Ummattikā nu bhaṇasi , andhabālā pabhāsasi [ ādu bālāva bhāsasi ( sī . pī .)];
Kuso ce āgato assa , kiṃ na [ kinnu ( syā . ka .)] jānemu taṃ mayaṃ ’’.
56.
‘‘ Eso
V2.49 āḷāriko poso , kumārīpuramantare ;Daḷhaṃ katvāna saṃvelliṃ , kumbhiṃ dhovati oṇato ’’.
57.
‘‘ Veṇī tvamasi caṇḍālī , adūsi kulagandhinī ;
Kathaṃ maddakule jātā , dāsaṃ kayirāsi kāmukaṃ ’’.
58.
‘‘ Namhi veṇī na caṇḍālī , na camhi kulagandhinī ;
Okkākaputto bhaddante , tvaṃ nu dāsoti maññasi ’’.
59.
‘‘ Yo
T2.54 brāhmaṇasahassāni , sadā bhojeti vīsatiṃ ;Okkākaputto bhaddante , tvaṃ nu dāsoti maññasi ’’.
60.
‘‘ Yassa nāgasahassāni , sadā yojenti vīsatiṃ ;
Okkākaputto bhaddante , tvaṃ nu dāsoti maññasi .
61.
‘‘ Yassa assasahassāni , sadā yojenti vīsatiṃ ;
Okkākaputto bhaddante , tvaṃ nu dāsoti maññasi .
62.
‘‘ Yassa rathasahassāni , sadā yojenti vīsatiṃ ;
Okkākaputto bhaddante , tvaṃ nu dāsoti maññasi .
[() ayaṃ gāthā sī . pī . potthakesuyeva dissati ](‘‘ Yassa usabhasahassāni , sadā yojenti vīsatiṃ ;
Okkākaputto bhaddante , tvaṃ nu dāsoti maññasi )[() ayaṃ gāthā sī . pī . potthakesuyeva dissati ].
63.
‘‘ Yassa dhenusahassāni , sadā duhanti vīsatiṃ [ duyhanti vīsati ( sī . pī .)];
Okkākaputto bhaddante , tvaṃ nu dāsoti maññasi ’’.
64.
‘‘ Taggha
M2.72 te dukkaṭaṃ bāle , yaṃ khattiyaṃ mahabbalaṃ ;Nāgaṃ maṇḍūkavaṇṇena , na naṃ [ na taṃ ( sī . pī .)] akkhāsidhāgataṃ ’’[ akkhāsi āgataṃ ( sī .)].
65.
‘‘ Aparādhaṃ mahārāja , tvaṃ no khama rathesabha ;
Yaṃ taṃ aññātavesena , nāññāsimhā idhāgataṃ ’’.
66.
‘‘ Mādisassa na taṃ channaṃ , yohaṃ āḷāriko bhave ;
Tvaññeva me pasīdassu , natthi te deva dukkaṭaṃ ’’.
67.
‘‘ Gaccha bāle khamāpehi , kusarājaṃ mahabbalaṃ ;
Khamāpito kuso rājā [ kusarājā ( sabbattha )], so te dassati jīvitaṃ ’’.
68.
‘‘ Pitussa vacanaṃ sutvā , devavaṇṇī pabhāvatī ;
Sirasā aggahī pāde , kusarājaṃ mahabbalaṃ ’’.
69.
‘‘ Yāmā
T2.55 ratyo atikkantā , tāmā deva tayā vinā ;Vande te sirasā pāde , mā me kujjhaṃ rathesabha .
70.
‘‘ Sabbaṃ
V2.50 [ saccaṃ ( sī . syā . pī .)] te paṭijānāmi , mahārāja suṇohi me ;Na cāpi appiyaṃ tuyhaṃ , kareyyāmi ahaṃ puna .
71.
‘‘ Evaṃ ce yācamānāya , vacanaṃ me na kāhasi ;
Idāni maṃ tāto hantvā , khattiyānaṃ padassati ’’.
72.
‘‘ Evaṃ te yācamānāya , kiṃ na kāhāmi te vaco ;
Vikuddho tyasmi kalyāṇi , mā tvaṃ bhāyi pabhāvati .
73.
‘‘ Sabbaṃ te paṭijānāmi , rājaputti suṇohi me ;
Na cāpi appiyaṃ tuyhaṃ , kareyyāmi ahaṃ puna .
74.
‘‘ Tava kāmā hi sussoṇi , pahu [ bahu ( syā .), bahū ( pī .), bahuṃ ( ka .)] dukkhaṃ titikkhisaṃ [ titikkhissaṃ ( sī . pī .)];
Bahuṃ maddakulaṃ hantvā , nayituṃ taṃ pabhāvati ’’.
75.
‘‘ Yojayantu rathe asse , nānācitte samāhite ;
Atha dakkhatha me vegaṃ , vidhamantassa [ vidhamentassa ( sabbattha )] sattavo ’’.
76.
‘‘ Tañca tattha udikkhiṃsu , rañño maddassantepure ;
Vijambhamānaṃ sīhaṃva , phoṭentaṃ diguṇaṃ bhujaṃ .
77.
‘‘ Hatthikkhandhañca
M2.73 āruyha , āropetvā pabhāvatiṃ ;Saṅgāmaṃ otaritvāna , sīhanādaṃ nadī kuso .
78.
‘‘ Tassa taṃ nadato sutvā , sīhassevitare migā ;
Khattiyā
T2.56 vipalāyiṃsu , kusasaddabhayaṭṭitā [ kusasaddabhayaṭṭhitā ( pī .)]. 79.
‘‘ Hatthārohā anīkaṭṭhā , rathikā pattikārakā ;
Aññamaññassa chindanti , kusasaddabhayaṭṭitā .
80.
‘‘ Tasmiṃ saṅgāmasīsasmiṃ , passitvā haṭṭha [ tuṭṭha ( sī .)] mānaso ;
Kusassa rañño devindo , adā verocanaṃ maṇiṃ .
81.
‘‘ So taṃ vijitvā saṅgāmaṃ , laddhā verocanaṃ maṇiṃ ;
Hatthikkhandhagato rājā , pāvekkhi nagaraṃ puraṃ .
82.
‘‘ Jīvaggāhaṃ [ jīvagāhaṃ ( sī . pī .)] gahetvāna , bandhitvā satta khattiye ;
Sasurassupanāmesi , ime te deva sattavo .
83.
‘‘ Sabbeva te vasaṃ gatā , amittā vihatā tava ;
Kāmaṃ karohi te tayā , muñca vā te hanassu vā ’’.
84.
‘‘ Tuyheva sattavo ete , na hi te mayha sattavo ;
Tvaññeva no mahārāja , muñca vā te hanassu vā ’’.
85.
‘‘ Imā
V2.51 te dhītaro satta , devakaññūpamā subhā ;Dadāhi nesaṃ ekekaṃ , hontu jāmātaro tava ’’.
86.
‘‘ Amhākañceva tāsañca , tvaṃ no sabbesamissaro ;
Tvaññeva no mahārāja , dehi nesaṃ yadicchasi ’’.
87.
‘‘ Ekamekassa ekekaṃ , adā sīhassaro kuso ;
Khattiyānaṃ tadā tesaṃ , rañño maddassa dhītaro .
88.
‘‘ Pīṇitā tena lābhena , tuṭṭhā sīhassare kuse ;
Sakaraṭṭhāni
T2.57 pāyiṃsu , khattiyā satta tāvade . 89.
‘‘ Pabhāvatiñca ādāya , maṇiṃ verocanaṃ subhaṃ [ tadā ( pī .)];
Kusāvatiṃ kuso rājā , agamāsi mahabbalo .
90.
‘‘ Tyassu
M2.74 ekarathe yantā , pavisantā kusāvatiṃ ;Samānā vaṇṇarūpena , nāññamaññātirocisuṃ [ nāññamaññamatirocayuṃ ( sī .)].
91.
‘‘ Mātā puttena saṅgacchi [ saṅgañchi ( sī . syā . pī .)], ubhayo ca jayampatī ;
Samaggā te tadā āsuṃ , phītaṃ dharaṇimāvasun ’’ ti .
Kusajātakaṃ paṭhamaṃ .