536. Kuṇālajātakaṃ (4)

Evamakkhāyati , evamanusūyati [ suyyati ( ka .)].

Sabbosadhadharaṇidhare nekapupphamālyavitate gaja-gavaja mahiṃsa-ruru-camara-pasada-khagga-gokaṇṇa-sīha-byaggha-dīpi-accha-koka-taraccha-uddāra-kadalimiga- biḷāra-sasa-kaṇṇikānucariteākiṇṇanelamaṇḍalamahāvarāhanāgakulakareṇu [ kaṇeru ( sī . pī .)] -saṅghādhivuṭṭhe [ vutthe ( sī . pī .)] issamiga- sākhamiga-sarabhamiga-eṇīmiga-vātamiga-pasadamiga-purisālu [ purisallu ( sī . pī .)] -kimpurisa-yakkha-rakkhasanisevite amajjavamañjarīdhara-pahaṭṭha [ brahaṭṭha ( sī . pī .)] -pupphaphusitaggā [ pupphitagga ( sī . pī .)] nekapādapagaṇavitatekurara-cakora-vāraṇa-mayūra-parabhata- jīvañjīvaka-celāvakā-bhiṅkāra-karavīkamattavihaṅgagaṇa-satata [ vihaṅgasata ( sī . pī .)] sampaghuṭṭheañjana-manosilā-haritāla- hiṅgulakahema-rajatakanakānekadhātusatavinaddhapaṭimaṇḍitappadeseV2.80 evarūpe khalu , bho , ramme vanasaṇḍe kuṇālo nāma sakuṇo paṭivasati ativiya citto ativiya cittapattacchadano .

Tasseva khalu , bho , kuṇālassa sakuṇassa aḍḍhuḍḍhāni itthisahassāni paricārikā dijakaññāyo .

Atha khalu , bho , dve dijakaññāyo kaṭṭhaṃ mukhena ḍaṃsitvā [ ḍasitvā ( sī . pī .) evamuparipi ] taṃ kuṇālaṃ sakuṇaṃ majjhe nisīdāpetvā uḍḍenti [ ḍenti ( sī . pī .) evamuparipi ]–

‘‘ mā naṃ kuṇālaṃ sakuṇaṃ addhānapariyāyapathe kilamatho ubbāhetthā ’’ ti [ ubbāhethāti ( syā . ka .)].

Pañcasatā [ pañcasata ( pī .)] dijakaññāyo heṭṭhato heṭṭhato uḍḍenti –[ ḍenti ( sī . pī .) evamuparipi ]‘‘ sacāyaṃ kuṇāloT2.107 sakuṇo āsanā paripatissati , mayaṃ taṃ pakkhehi paṭiggahessāmāti .

Pañcasatā dijakaññāyo uparūpari uḍḍenti –[ ḍenti ( sī . pī .) evamuparipi ]‘‘ mā naṃ kuṇālaṃ sakuṇaṃ ātapo paritāpesī ’’ ti [ parikāpīti ( sī . pī .)].

PañcasatāM2.114 pañcasatā [ sī . pī . potthakesu ‘‘ pañcasatā ’’ ti sakideva āgataṃ ] dijakaññāyo ubhatopassena uḍḍenti –[ ḍenti ( sī . pī .) evamuparipi ]‘‘ mā naṃ kuṇālaṃ sakuṇaṃ sītaṃ vā uṇhaṃ vā tiṇaṃ vā rajo vā vāto vā ussāvo vā upapphusī ’’ ti .

Pañcasatā dijakaññāyo purato purato uḍḍenti –

‘‘ mā naṃ kuṇālaṃ sakuṇaṃ gopālakā vā pasupālakā vā tiṇahārakā vā kaṭṭhahārakā vā vanakammikā vā kaṭṭhena vā kaṭhalena vā [ kathalāya vā ( ka .)] pāṇinā vā ()[( pāsāṇena vā )( syā .)] leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā sakkharāhi vā [ sakkharāya vā ( sī .)] pahāraṃ adaṃsu .

Māyaṃ kuṇālo sakuṇo gacchehi vā latāhi vā rukkhehi vā sākhāhi vā [ idaṃ padadvayaṃ sī . pī . potthakesu natthi ] thambhehi vā pāsāṇehi vā balavantehi vā pakkhīhi saṅgamesī ’’ ti [ saṅgāmesīti ( sī . pī .)].

Pañcasatā dijakaññāyo pacchato pacchato uḍḍenti saṇhāhi sakhilāhi mañjūhi madhurāhi vācāhi samudācarantiyo –

‘‘ māyaṃ kuṇālo sakuṇo āsane pariyukkaṇṭhī ’’ ti .

Pañcasatā dijakaññāyo disodisaṃ uḍḍenti anekarukkhavividhavikatiphalamāharantiyo –

‘‘ māyaṃ kuṇālo sakuṇo khudāya parikilamitthā ’’ ti .

Atha khalu , bho , tā [ natthi sī . pī . potthakesu ] dijakaññāyo taṃ kuṇālaṃ sakuṇaṃ ārāmeneva ārāmaṃ uyyāneneva uyyānaṃV2.81 nadītittheneva nadītitthaṃ pabbatasikhareneva pabbatasikharaṃ ambavaneneva ambavanaṃ jambuvaneneva jambuvanaṃ labujavaneneva labujavanaṃ nāḷikerasañcāriyeneva [ sañjādiyeneva ( pī .)] nāḷikerasañcāriyaṃ khippameva abhisambhontiT2.108 ratitthāya [ ratatthāya ( sī . pī .)].

Atha khalu , bho , kuṇālo sakuṇo tāhi dijakaññāhi divasaṃ paribyūḷho evaṃ apasādeti –

‘‘ nassatha tumhe vasaliyo , vinassatha tumhe vasaliyo , coriyo dhuttiyo asatiyo lahucittāyo katassa appaṭikārikāyo anilo viya yenakāmaṃgamāyo ’’ ti .

Tasseva khalu , bho , himavato pabbatarājassa puratthimadisābhāge susukhumasunipuṇagirippabhava [ ppabhavā ( sī . pī .)]– haritupayantiyo .

UppalaM2.115 paduma kumuda naḷina satapatta sogandhika mandālaka [ mandālava ( sī . pī .), mandārava ( ka .)] sampativirūḷhasucigandha manuññamāvakappadese [ pāvakappadese ( sī . pī .)].

Kuravaka-mucalinda-ketaka-vedisa-vañjula [ vetasamañjula ( sī .)] -punnāgabakula-tilaka-piyaka-hasanasāla-saḷalacampaka asoka-nāgarukkha-tirīṭi-bhujapatta-lodda-candanoghavanekāḷāgaru-padmaka-piyaṅgu-devadārukacocagahane kakudhakuṭajaaṅkola-kaccikāra [ kacchikāra ( ka .)] -kaṇikāra-kaṇṇikāra-kanavera-koraṇḍaka-koviḷāra-kiṃsuka-yodhika vanamallika [ navamallika ( sī . pī .)] -manaṅgaṇa-manavajja-bhaṇḍi-surucira-bhaginimālāmalyadhare jātisumanamadhugandhika- [ madhukabandhuka ( ka .)] dhanutakkāri [ dhanukāri ( sī .), dhanukārika ( pī .)] tālīsa-tagaramusīrakoṭṭha-kacchavitate atimuttakasaṃkusumitalatāvitatapaṭimaṇḍitappadese haṃsa-pilava-kādamba-kāraṇḍavābhinadite vijjādhara-siddha [ sindhava ( sī . pī .)] -samaṇa-tāpasagaṇādhivuṭṭhe varadeva-yakkha-rakkhasa-dānava-gandhabba-kinnaramahoragānuciṇṇappadese evarūpe khalu , bho , ramme vanasaṇḍe puṇṇamukho nāma phussakokilo paṭivasati ativiya madhuragiro vilāsitanayano mattakkho [ savilāsitanayanamattakkho ( ka .)].

Tasseva khalu , bho , puṇṇamukhassa phussakokilassa aḍḍhuḍḍhāni itthisatāni paricārikā dijakaññāyo .

Atha khalu , bho , dve dijakaññāyo kaṭṭhaṃ mukhena ḍaṃsitvā taṃ puṇṇamukhaṃ phussakokilaṃ majjhe nisīdāpetvā uḍḍentiT2.109 –

‘‘ mā naṃ puṇṇamukhaṃ phussakokilaṃ addhānapariyāyapathe kilamatho ubbāhetthā ’’ ti .

PaññāsaV2.82 dijakaññāyo heṭṭhato heṭṭhato uḍḍenti –

‘‘ sacāyaṃ puṇṇamukho phussakokilo āsanā paripatissati , mayaṃ taṃ pakkhehi paṭiggahessāmā ’’ ti .

Paññāsa dijakaññāyo uparūpari uḍḍenti –

‘‘ mā naṃ puṇṇamukhaṃ phussakokilaṃ ātapo paritāpesī ’’ ti .

Paññāsa paññāsa dijakaññāyo ubhatopassena uḍḍenti –

‘‘ mā naṃ puṇṇamukhaṃ phussakokilaṃ sītaṃ vā uṇhaṃ vā tiṇaṃ vā rajo vā vāto vā ussāvo vā upapphusī ’’ ti .

PaññāsaM2.116 dijakaññāyo purato purato uḍḍenti –

‘‘ mā naṃ puṇṇamukhaṃ phussakokilaṃ gopālakā vā pasupālakā vā tiṇahārakā vā kaṭṭhahārakā vā vanakammikā vā kaṭṭhena vā kathalāya vā pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā sakkharāhi vā pahāraṃ adaṃsu .

Māyaṃ puṇṇamukho phussakokilo gacchehi vā latāhi vā rukkhehi vā sākhāhi vā thambhehi vā pāsāṇehi vā balavantehi vā pakkhīhi saṅgāmesī ’’ ti .

Paññāsa dijakaññāyo pacchato pacchato uḍḍenti saṇhāhi sakhilāhi mañjūhi madhurāhi vācāhi samudācarantiyo –

‘‘ māyaṃ puṇṇamukho phussakokilo āsane pariyukkaṇṭhī ’’ ti .

Paññāsa dijakaññāyo disodisaṃ uḍḍenti anekarukkhavividhavikatiphalamāharantiyo –

‘‘ māyaṃ puṇṇamukho phussakokilo khudāya parikilamitthā ’’ ti .

Atha khalu , bho , tā dijakaññāyo taṃ puṇṇamukhaṃ phussakokilaṃT2.110 ārāmeneva ārāmaṃ uyyāneneva uyyānaṃ nadītittheneva nadītitthaṃ pabbatasikhareneva pabbatasikharaṃ ambavaneneva ambavanaṃ jambuvaneneva jambuvanaṃ labujavaneneva labujavanaṃ nāḷikerasañcāriyeneva nāḷikerasañcāriyaṃ khippameva abhisambhonti ratitthāya .

Atha khalu , bho , puṇṇamukho phussakokilo tāhi dijakaññāhi divasaṃ paribyūḷho evaṃ pasaṃsati –

‘‘ sādhu , sādhu , bhaginiyo , etaṃ kho , bhaginiyo , tumhākaṃ patirūpaṃ kuladhītānaṃ , yaṃ tumhe bhattāraṃ paricareyyāthā ’’ ti .

AthaV2.83 khalu , bho , puṇṇamukho phussakokilo yena kuṇālo sakuṇo tenupasaṅkami .

Addasaṃsu kho kuṇālassa sakuṇassa paricārikā dijakaññāyo taṃ puṇṇamukhaṃ phussakokilaṃ dūratova āgacchantaṃ ;

disvāna yena puṇṇamukho phussakokilo tenupasaṅkamiṃsu ;

upasaṅkamitvā taṃ puṇṇamukhaṃ phussakokilaṃ etadavocuṃ –

‘‘ ayaṃ , samma puṇṇamukha , kuṇālo sakuṇo ativiya pharuso ativiya pharusavāco , appevanāma tavampi āgamma piyavācaṃ labheyyāmā ’’ ti .

‘‘ Appevanāma , bhaginiyo ’’ ti vatvā yena kuṇālo sakuṇo tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā kuṇālenaM2.117 sakuṇena saddhiṃ paṭisammoditvā ekamantaṃ nisīdi .

Ekamantaṃ nisinno kho puṇṇamukho phussakokilo taṃ kuṇālaṃ sakuṇaṃ etadavoca –

‘‘ kissa tvaṃ , samma kuṇāla , itthīnaṃ sujātānaṃ kuladhītānaṃ sammāpaṭipannānaṃ micchāpaṭipanno ’ si [ paṭipanno ( sī . pī .)]?

Amanāpabhāṇīnampi kira , samma kuṇāla , itthīnaṃ manāpabhāṇinā bhavitabbaṃ , kimaṅga pana manāpabhāṇīnan ’’ ti !

Evaṃ vutte , kuṇālo sakuṇo taṃ puṇṇamukhaṃ phussakokilaṃ evaṃ apasādesi –

‘‘ nassa tvaṃ , samma jamma vasala , vinassa tvaṃ , samma jamma vasala , ko nu tayā viyatto jāyājinenā ’’ ti .

Evaṃ apasādito ca pana puṇṇamukho phussakokilo tatoyeva [ tato heva ( sī . pī .)] paṭinivatti .

Atha khalu , bho , puṇṇamukhassa phussakokilassa aparena samayena nacirasseva [ acirasseva accayena ( ka .)] kharo ābādho uppajji lohitapakkhandikā .

Bāḷhā vedanā vattanti māraṇantikā [ maraṇantikā ( syā .)].

Atha khalu , bho , puṇṇamukhassa phussakokilassa paricārikānaṃ dijakaññānaṃ etadahosi –

‘‘ ābādhiko kho ayaṃ puṇṇamukho phussakokilo , appevanāma imamhā ābādhā vuṭṭhaheyyā ’’ ti ekaṃ adutiyaṃ ohāya yena kuṇālo sakuṇo tenupasaṅkamiṃsu .

Addasā kho kuṇālo sakuṇo tā dijakaññāyo dūratova āgacchantiyo , disvāna tā dijakaññāyo etadavoca –

‘‘ kahaṃ pana tumhaṃ vasaliyo bhattā ’’ ti ?

‘‘ Ābādhiko kho , samma kuṇāla , puṇṇamukho phussakokilo appevanāma tamhā ābādhā vuṭṭhaheyyā ’’ ti .

Evaṃ vutte , kuṇālo sakuṇo tā dijakaññāyo evaṃ apasādesi –

‘‘ nassatha tumhe vasaliyo , vinassatha tumhe vasaliyo , coriyo dhuttiyo asatiyo lahucittāyo katassa appaṭikārikāyo anilo viya yenakāmaṃgamāyo ’’ ti ;

vatvā yena puṇṇamukho phussakokilo tenupasaṅkami ;

upasaṅkamitvā taṃT2.112 puṇṇamukhaṃ phussakokilaṃ etadavoca –

‘‘ haṃ , samma , puṇṇamukhā ’’ ti .

‘‘ Haṃ , samma , kuṇālā ’’ ti .

Atha khalu , bho kuṇālo sakuṇo taṃ puṇṇamukhaṃ phussakokilaṃ pakkhehi ca mukhatuṇḍakenaV2.84 ca pariggahetvā vuṭṭhāpetvā nānābhesajjāni pāyāpesi .

Atha khalu , bho , puṇṇamukhassa phussakokilassa so ābādho paṭippassambhīti .

Atha khalu , bho , kuṇālo sakuṇo taṃ puṇṇamukhaṃM2.118 phussakokilaṃ gilānavuṭṭhitaṃ [ gilānāvuṭṭhitaṃ ( sī . syā . pī .)] aciravuṭṭhitaṃ gelaññā etadavoca –

‘‘ Diṭṭhā mayā , samma puṇṇamukha , kaṇhā dvepitikā pañcapatikāya chaṭṭhe purise cittaṃ paṭibandhantiyā , yadidaṃ kabandhe [ kavandhe ( sī . pī .)] pīṭhasappimhīti .

Bhavati ca panuttarettha [ punuttacettha ( ka .) evamuparipi ] vākyaṃ –

290.

‘‘ Athajjuno nakulo bhīmaseno [ bhimmaseno ( sī . syā . pī .)], yudhiṭṭhilo sahadevo [ sīhadevo ( ka .)] ca rājā ;

Ete patī pañca matticca nārī , akāsi khujjavāmanakena [ khujjavāmanena ( pī .)] pāpan ’’ ti .

‘‘ Diṭṭhā mayā , samma puṇṇamukha , saccatapāpī [ saccatapāvī ( sī . pī .), pañcatapāvī ( syā .)] nāma samaṇī susānamajjhe vasantī catutthabhattaṃ pariṇāmayamānā surādhuttakena [ tulāputtakena ( sī . pī .), sā surādhuttakena ( ka .)] pāpamakāsi .

‘‘ Diṭṭhā mayā , samma puṇṇamukha , kākavatī [ kākātī ( sī .), kākāti ( pī .)] nāma devī samuddamajjhe vasantī bhariyā venateyyassa naṭakuverena pāpamakāsi .

Diṭṭhā mayā , samma puṇṇamukha , kuruṅgadevī [ kuraṅgavī ( sī . pī .)] nāma lomasuddarī [ lomasundarī ( sī . syā . pī .)] eḷikakumāraṃ [ eḷamārakaṃ ( sī .), eḷakakumāraṃ ( syā .), eḷakamāraṃ ( pī .)] kāmayamānā chaḷaṅgakumāradhanantevāsinā pāpamakāsi .

EvañhetaṃT2.113 mayā ñātaṃ , brahmadattassa mātaraṃ [ mātukā ( syā .)] ohāya kosalarājaṃ pañcālacaṇḍena pāpamakāsi .

291.

‘‘ Etā ca aññā ca akaṃsu pāpaṃ , tasmāhamitthīnaṃ na vissase nappasaṃse ;

Mahī yathā jagati samānarattā , vasundharā itarītarāpatiṭṭhā [ itarītarānaṃ patiṭṭhā ( syā .), ittarītarappatiṭṭhā (?)];

Sabbasahā aphandanā akuppā , tathitthiyo tāyo na vissase naro .

292.

‘‘ SīhoM2.119 yathā lohitamaṃsabhojano , vāḷamigo pañcāvudho [ pañcahattho ( sī . pī .)] suruddho ;

Pasayhakhādī parahiṃsane rato , tathitthiyo tāyo na vissase naro .

‘‘ Na khalu [ na khalu bho ( syā . ka .)], samma puṇṇamukha , vesiyo nāriyo gamaniyo , na hetā bandhakiyo nāma , vadhikāyo nāma etāyo , yadidaṃ vesiyo nāriyo gamaniyo ’’ ti .

‘‘ CoroV2.85 [ corā ( sī . syā . pī .)] viya veṇikatā , madirāva [ madirā viya ( sī . syā .), madiriva ( pī .)] diddhā [ diṭṭhā ( ka .), visaduṭṭhā ( syā .)] vāṇijo [ vāṇijā ( pī .)] viya vācāsanthutiyo , issasiṅghamiva viparivattāyo [ parivattāyo ( pī .), viparivattāro ( ka .)], uragāmiva dujivhāyo , sobbhamiva paṭicchannā , pātālamiva duppūrā rakkhasī viya duttosā , yamovekantahāriyo , sikhīriva sabbabhakkhā , nadīriva sabbavāhī , anilo viya yenakāmaṃcarā , neru viya avisesakarā , visarukkho viya niccaphalitāyo ’’ ti .

Bhavati ca panuttarettha vākyaṃ –

293.

‘‘ YathāT2.114 coro yathā diddho , vāṇijova vikatthanī ;

Issasiṅghamiva parivattā [ mivāvaṭṭo ( sī .), mivāvattā ( pī .)], dujivhā [ dujjivha ( pī .)] urago viya .

294.

‘‘ Sobbhamiva paṭicchannā , pātālamiva duppurā ;

Rakkhasī viya duttosā , yamovekantahāriyo .

295.

[ yathā sikhī nadīvāho , anilo kāmacāravā ;§ nerūva avisesā ca , visarukkho viya niccaphalā ;§ nāsayanti ghare bhogaṃ , ratanānantakaritthi yoti ;( sī . syā .)]

‘‘ Yathā sikhī nadī vāto , nerunāva samāgatā .

Visarukkho viya niccaphalā , nāsayanti ghare bhogaṃ ;

Ratanantakaritthiyo ’’ ti [ yathā sikhī nadīvāho , anilo kāmacāravā ;§ nerūva avisesā ca , visarukkho viya niccaphalā ;§ nāsayanti ghare bhogaṃ , ratanānantakaritthi yoti ;( sī . syā .)].

‘‘ Cattārimāni , samma puṇṇamukha , yāni ( vatthūni kicce jāte anatthacarāni bhavanti ; tāni )[() sī . syā . potthakesu na dissati ] parakule na vāsetabbāni – goṇaṃ dhenuṃ yānaṃ bhariyā .

Cattāri etāni paṇḍito dhanāni [ yāni ( sī . syā . pī .)] gharā na vippavāsaye .

296.

‘ GoṇaṃM2.120 dhenuñca yānañca , bhariyaṃ ñātikule na vāsaye ;

Bhañjanti rathaṃ ayānakā , ativāhena hananti puṅgavaṃ ;

Dohena hananti vacchakaṃ , bhariyā ñātikule padussatī ’’’ ti .

‘‘ Cha imāni , samma puṇṇamukha , yāni ( vatthūni )[() sī . pī . potthakesu nu dissati ] kicce jāte anatthacarāni bhavanti –

297.

‘ Aguṇaṃ dhanu ñātikule ca bhariyā , pāraṃ nāvā akkhabhaggañca yānaṃ ;

DūreT2.115 mitto pāpasahāyako ca , kicce jāte anatthacarāni bhavan ’’’ ti .

‘‘ Aṭṭhahi khalu , samma puṇṇamukha , ṭhānehi itthī sāmikaṃ avajānāti .

Daliddatā , āturatā , jiṇṇatā , surāsoṇḍatā , muddhatā , pamattatā , sabbakiccesu anuvattanatā , sabbadhanaanuppadānenaV2.86 – imehi khalu , samma puṇṇamukha , aṭṭhahi ṭhānehi itthī sāmikaṃ avajānāti .

Bhavati ca panuttarettha vākyaṃ –

298.

‘ Daliddaṃ āturañcāpi , jiṇṇakaṃ surasoṇḍakaṃ ;

Pamattaṃ muddhapattañca , sabbakiccesu [ rattaṃ kiccesu ( sī . pī .)] hāpanaṃ ;

Sabbakāmappadānena [ sabbakāmapaṇidhānena ( syā )], avajānāti [ avajānanti ( sī . pī .)] sāmikan ’’’ ti .

‘‘ Navahi khalu , samma puṇṇamukha , ṭhānehi itthī padosamāharati .

Ārāmagamanasīlā ca hoti , uyyānagamanasīlā ca hoti , nadītitthagamanasīlā ca hoti , ñātikulagamanasīlā ca hoti , parakulagamanasīlā ca hoti , ādāsadussamaṇḍanānuyogamanuyuttasīlā ca hoti , majjapāyinī ca hoti , nillokanasīlā ca hoti , sadvāraṭhāyinī [ padvāraṭṭhāyinī ( sī . syā . pī .)] ca hoti – imehi khalu , samma puṇṇamukha , navahi ṭhānehi itthī padosamāharatīti .

Bhavati ca panuttarettha vākyaṃ –

299.

‘ Ārāmasīlā ca [ ārāmasīlā ( sī . pī .)] uyyānaṃ , nadī ñāti parakulaṃ ;

Ādāsadussamaṇḍanamanuyuttā , yāT2.116 citthī majjapāyinī .

300.

‘ YāM2.121 ca nillokanasīlā , yā ca sadvāraṭhāyinī ;

Navahetehi ṭhānehi , padosamāharanti itthiyo ’’’ ti .

‘‘ Cattālīsāya [ cattālīsāyi ( pī . ka .)] khalu , samma puṇṇamukha , ṭhānehi itthī purisaṃ accācarati [ accāvadati ( sī . syā . pī .)].

Vijambhati , vinamati , vilasati , vilajjati , nakhena nakhaṃ ghaṭṭeti , pādena pādaṃ akkamati , kaṭṭhena pathaviṃ vilikhati [ likhati ( sī . pī .)], dārakaṃ ullaṅghati ullaṅghāpeti [ dārakaṃ ullaṅgheti olaṅgheti ( sī . pī .)], kīḷati kīḷāpeti , cumbati cumbāpeti , bhuñjati bhuñjāpeti , dadāti , yācati , katamanukaroti , uccaṃ bhāsati , nīcaṃ bhāsati , aviccaṃ bhāsati , viviccaṃ bhāsati , naccena gītena vāditena rodanena [ roditena ( sī . pī .)] vilasitena vibhūsitena jagghati , pekkhati , kaṭiṃ cāleti , guyhabhaṇḍakaṃ sañcāleti , ūruṃ vivarati , ūruṃ pidahati , thanaṃ dasseti , kacchaṃ dasseti , nābhiṃ dasseti , akkhiṃ nikhanati , bhamukaṃ ukkhipati , oṭṭhaṃ upalikhati [ oṭṭhaṃ palikhati jivhaṃ palikhati ( sī . pī .)], jivhaṃ nillāleti , dussaṃ muñcati , dussaṃ paṭibandhati , sirasaṃ muñcati , sirasaṃ bandhati – imehi khalu , samma puṇṇamukha , cattālīsāya ṭhānehi itthī purisaṃ accācarati .

‘‘ Pañcavīsāya [ pañcavīsāhi ( pī . ka .)] khalu , samma puṇṇamukha , ṭhānehi itthī paduṭṭhā veditabbā bhavati .

Sāmikassa pavāsaṃ vaṇṇeti , pavuṭṭhaṃ naT2.117 sarati , āgataṃ nābhinandati , avaṇṇaṃ tassa bhaṇati , vaṇṇaṃV2.87 tassa na bhaṇati , anatthaṃ tassa carati , atthaṃ tassa na carati , akiccaṃ tassa karoti , kiccaṃ tassa na karoti , paridahitvā sayati , parammukhī nipajjati , parivattakajātā kho pana hoti kuṅkumiyajātā , dīghaṃ assasati , dukkhaṃ vedayati , uccārapassāvaṃ abhiṇhaṃ gacchati , vilomamācarati , parapurisasaddaṃ sutvā kaṇṇasotaṃ vivaramodahati [ vivarati kamodahati ( pī .)], nihatabhogā kho pana hoti , paṭivissakehi santhavaṃ karoti , nikkhantapādā kho pana hoti , visikhānucārinī aticārinī kho pana hoti , niccaṃ [ natthi sī . syā . pī . potthakesu ] sāmike agāravā paduṭṭhamanasaṅkappā , abhiṇhaṃ dvāre tiṭṭhati , kacchāni aṅgāni thanāni dasseti , disodisaṃ gantvā pekkhati – imehi khalu , samma puṇṇamukha , pañcavīsāya [ pañcavīsāhi ( ka .)] ṭhānehi itthī paduṭṭhā veditabbā bhavati .

Bhavati ca panuttarettha vākyaṃ –

301.

‘ PavāsaṃM2.122 tassa vaṇṇeti , gataṃ tassa na socati [ pavāsa ’ massa vaṇṇeti gatiṃ nānusocati ( sī . pī .)];

Disvāna patimāgataṃ [ disvāpatiṃ āgataṃ ( sī . pī .)] nābhinandati ;

Bhattāravaṇṇaṃ na kadāci bhāsati , ete paduṭṭhāya bhavanti lakkhaṇā .

302.

‘ Anatthaṃ tassa carati asaññatā , atthañca hāpeti akiccakārinī ;

ParidahitvāT2.118 sayati parammukhī , ete paduṭṭhāya bhavanti lakkhaṇā .

303.

‘ Parivattajātā ca [ parāvattakajātā ca ( sī .)] bhavati kuṅkumī , dīghañca assasati dukkhavedinī ;

Uccārapassāvamabhiṇhaṃ gacchati , ete paduṭṭhāya bhavanti lakkhaṇā .

304.

‘‘ Vilomamācarati akiccakārinī , saddaṃ nisāmeti parassa bhāsato ;

Nihatabhogā ca karoti santhavaṃ , ete paduṭṭhāya bhavanti lakkhaṇā .

305.

‘ Kicchena laddhaṃ kasirābhataṃ [ kasirenābhataṃ ( sī .)] dhanaṃ , vittaṃ vināseti dukkhena sambhataṃ ;

Paṭivissakehi ca karoti santhavaṃ , ete paduṭṭhāya bhavanti lakkhaṇā .

306.

‘ Nikkhantapādā visikhānucārinī , niccañca sāmimhi [ niccaṃ sasāmimhi ( pī . ka .)] paduṭṭhamānasā ;

Aticārinī hoti apetagāravā [ tatheva ’ gāravā ( sī . pī .)], ete paduṭṭhāya bhavanti lakkhaṇā .

307.

‘ AbhikkhaṇaṃM2.123 tiṭṭhati dvāramūle , thanāni kacchāni ca dassayantī ;

DisodisaṃT2.119 pekkhati bhantacittā , ete paduṭṭhāya bhavanti lakkhaṇā .

308.

‘ Sabbā nadī vaṅkagatī [ vaṅkanadī ( ka .)], sabbe kaṭṭhamayā vanā ;

Sabbitthiyo kare pāpaṃ , labhamāne nivātake .

309.

‘ Sace labhetha khaṇaṃ vā raho vā , nivātakaṃ vāpi labhetha tādisaṃ ;

Sabbāva itthī kayiruṃ nu [ kareyyu no ( sī .), kareyyuṃ no ( pī .)] pāpaṃ , aññaṃ alattha [ aladdhā ( syā . pī . ka .)] pīṭhasappināpi saddhiṃ .

310.

‘‘ NarānamārāmakarāsuV2.88 nārisu , anekacittāsu aniggahāsu ca ;

Sabbattha nāpītikarāpi [ sabba ’ ttanā ’ pītikārāpi ( sī . syā .)] ce siyā [ siyuṃ ( syā .)], na vissase titthasamā hi nāriyo ’’ ti .

311.

‘ Yaṃ ve [ yañca ( syā . ka .)] disvā kaṇḍarīkinnarānaṃ [ kinnarakinnarīnaṃ ( syā .), kinnarīkinnarānaṃ ( ka .)], sabbitthiyo na ramanti agāre ;

Taṃ tādisaṃ maccaṃ cajitvā bhariyā , aññaṃ disvā purisaṃ pīṭhasappiṃ .

312.

‘ Bakassa ca bāvarikassa [ pāvārikassa ( sī .), bāvariyassa ( syā .)] rañño , accantakāmānugatassa bhariyā ;

Avācarī [ accācari ( syā .), anācari ( ka .)] paṭṭhavasānugassa [ baddhavasānugassa ( sī . syā .), pattavasānugatassa ( ka .)], kaṃ vāpi itthī nāticare tadaññaṃ .

313.

‘ PiṅgiyānīT2.120M2.124 sabbalokissarassa , rañño piyā brahmadattassa bhariyā ;

Avācarī paṭṭhavasānugassa , taṃ vāpi sā nājjhagā kāmakāminī .

314.

‘ Luddhānaṃ [ khuddānaṃ ( sī . syā . pī .)] lahucittānaṃ , akataññūna dubbhinaṃ ;

Nādevasatto puriso , thīnaṃ saddhātumarahati .

315.

‘ Na tā pajānanti kataṃ na kiccaṃ , na mātaraṃ pitaraṃ bhātaraṃ vā ;

Anariyā samatikkantadhammā , sasseva cittassa vasaṃ vajanti .

316.

‘ Cirānuvuṭṭhampi [ cirānuvutthampi ( sī . pī .)] piyaṃ manāpaṃ , anukampakaṃ pāṇasamampi bhattuṃ [ santaṃ ( sī . syā . pī .)];

Āvāsu kiccesu ca naṃ jahanti , tasmāhamitthīnaṃ na vissasāmi .

317.

‘ Thīnañhi cittaṃ yathā vānarassa , kannappakannaṃ yathā rukkhachāyā ;

Calācalaṃ hadayamitthiyānaṃ , cakkassa nemi viya parivattati .

318.

‘ Yadā tā passanti samekkhamānā , ādeyyarūpaṃ purisassa vittaṃ ;

SaṇhāhiT2.121 vācāhi nayanti menaṃ , kambojakā jalajeneva assaṃ .

319.

‘ Yadā na passanti samekkhamānā , ādeyyarūpaṃ purisassa vittaṃ ;

Samantato naṃ parivajjayanti , tiṇṇo nadīpāragatova kullaṃ .

320.

‘ SilesūpamāṃM2.125 sikhiriva sabbabhakkhā , tikkhamāyā nadīriva sīghasotā ;

Sevanti hetā piyamappiyañca , nāvā yathā orakūlaṃ [ orakulaṃ ( sī .) evamuparipi ] parañca .

321.

‘ Na tā ekassa na dvinnaṃ , āpaṇova pasārito ;

Yo tā mayhanti maññeyya , vātaṃ jālena bādhaye [ bandhaye ( syā . ka .)].

322.

‘ Yathā nadī ca pantho ca , pānāgāraṃ sabhā papā ;

Evaṃ lokitthiyo nāma , velā tāsaṃ na vijjati [ kesuci potthakesu imissā gāthāya pubbaddhāparaddhaṃ vipariyāyena dissati ].

323.

‘ Ghatāsanasamā etā , kaṇhasappasirūpamā ;

Gāvo bahitiṇasseva , omasanti varaṃ varaṃ .

324.

‘ Ghatāsanaṃ kuñjaraṃ kaṇhasappaṃ , muddhābhisittaṃ pamadā ca sabbā ;

Ete naro [ etena so ( pī .)] niccayato [ niccayatto ( sī . pī .)] bhajetha , tesaṃ have dubbidu sabbabhāvo [ saccabhāvo ( syā .)].

325.

‘ NaccantavaṇṇāT2.122V2.89 na bahūnaṃ kantā , na dakkhiṇā pamadā sevitabbā ;

Na parassa bhariyā na dhanassa hetu , etitthiyo pañca na sevitabbā ’’’.

Atha khalu , bho , ānando gijjharājā kuṇālassa sakuṇassa ādimajjhakathāpariyosānaṃ [ ādimajjhagāthāpariyosānaṃ ( syā . ka .)] viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –

326.

‘‘ Puṇṇampi cemaṃ pathaviṃ dhanena , dajjitthiyā puriso sammatāya ;

Laddhā khaṇaṃ atimaññeyya tampi , tāsaṃ vasaṃ asatīnaṃ na gacche .

327.

‘‘ UṭṭhāhakaṃM2.126 cepi alīnavuttiṃ , komārabhattāraṃ piyaṃ manāpaṃ ;

Āvāsu kiccesu ca naṃ jahanti , tasmāhamitthīnaṃ [ tasmā hi itthīnaṃ ( sī . pī .)] na vissasāmi .

328.

‘‘ Na vissase icchati manti poso , na vissase rodati me sakāse ;

Sevanti hetā piyamappiyañca , nāvā yathā orakūlaṃ parañca .

329.

‘‘ Na vissase sākhapurāṇasanthataṃ , naT2.123 vissase mittapurāṇacoraṃ ;

Na vissase rājānaṃ sakhā [ rājā sakhā ( sī . pī .)] mamanti , na vissase itthi dasanna mātaraṃ .

330.

‘‘ Na vissase rāmakarāsu nārisu , accantasīlāsu asaññatāsu ;

Accantapemānugatassa bhariyā , na vissase titthasamā hi nāriyo .

331.

‘‘ Haneyyuṃ chindeyyuṃ chedāpeyyumpi [ haneyyu chindeyyuṃpi chadayeyyuṃ ( sī . pī .), haneyyuṃpi chindeyyuṃpi chedāpeyyuṃpi ( syā .)], kaṇṭhepi [ kaṇṭhampi ( sī . syā .)] chetvā rudhiraṃ piveyyuṃ ;

Mā dīnakāmāsu asaññatāsu , bhāvaṃ kare gaṅgatitthūpamāsu .

332.

‘‘ Musā tāsaṃ yathā saccaṃ , saccaṃ tāsaṃ yathā musā ;

Gāvo bahitiṇasseva , omasanti varaṃ varaṃ .

333.

‘‘ Gatenetā palobhenti , pekkhitena mhitena ca ;

Athopi dunnivatthena , mañjunā bhaṇitena ca .

334.

‘‘ Coriyo kathinā [ kaṭhinā ( sī . syā . pī .)] hetā , vāḷā ca lapasakkharā ;

Na tā kiñci na jānanti , yaṃ manussesu vañcanaṃ .

335.

‘‘ AsāM2.127 lokitthiyo nāma , velā tāsaṃ na vijjati ;

Sārattā ca pagabbhā ca , sikhī sabbaghaso yathā .

336.

‘‘ NatthitthīnaṃT2.124 piyo nāma , appiyopi na vijjati ;

Sevanti hetā piyamappiyañca , nāvā yathā orakūlaṃ parañca .

337.

‘‘ Natthitthīnaṃ piyo nāma , appiyopi na vijjati ;

Dhanattā [ dhanatthā ( syā .)] paṭivallanti , latāva dumanissitā .

338.

‘‘ HatthibandhaṃV2.90 assabandhaṃ , gopurisañca maṇḍalaṃ [ caṇḍalaṃ ( sī . syā . pī .)];

Chavaḍāhakaṃ pupphachaḍḍakaṃ , sadhanamanupatanti nāriyo .

339.

‘‘ Kulaputtampi jahanti akiñcanaṃ , chavakasamasadisampi [ chavakasamaṃ ( syā . pī .)];

Anugacchanti [ gacchanti ( pī .)] anupatanti , dhanahetu hi nāriyo ’’ ti [ dhanahetu ca nāriyo ( syā .), dhanahetu nāriyo ( pī .)].

Atha khalu , bho , nārado devabrāhmaṇo ānandassa gijjharājassa ādimajjhakathāpariyosānaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –

340.

‘‘ Cattārome na pūrenti , te me suṇātha bhāsato ;

Samuddo brāhmaṇo rājā , itthī cāpi dijampati .

341.

‘‘ Saritā sāgaraṃ yanti , yā kāci pathavissitā ;

Tā samuddaṃ na pūrenti , ūnattā hi na pūrati .

342.

‘‘ Brāhmaṇo ca adhīyāna , vedamakkhānapañcamaṃ ;

Bhiyyopi sutamiccheyya , ūnattā hi na pūrati .

343.

‘‘ Rājā ca pathaviṃ sabbaṃ , sasamuddaṃ sapabbataṃ ;

Ajjhāvasaṃ vijinitvā , anantaratanocitaṃ ;

PāraṃT2.125 samuddaṃ pattheti , ūnattā hi na pūrati .

344.

‘‘ Ekamekāya itthiyā , aṭṭhaṭṭha patino siyā ;

Sūrā ca balavanto ca , sabbakāmarasāharā ;

Kareyya navame chandaṃ , ūnattā hi na pūrati .

345.

‘‘ SabbitthiyoM2.128 sikhiriva sabbabhakkhā , sabbitthiyo nadīriva sabbavāhī ;

Sabbitthiyo kaṇṭakānaṃva sākhā , sabbitthiyo dhanahetu vajanti .

346.

‘‘ Vātañca jālena naro parāmase , osiñcaye [ osañciyā ( sī . pī .)] sāgaramekapāṇinā ;

Sakena hatthena kareyya ghosaṃ [ sakena kālena haneyya ghosanaṃ ( pī .)], yo sabbabhāvaṃ pamadāsu osaje .

347.

‘‘ Corīnaṃ bahubuddhīnaṃ , yāsu saccaṃ sudullabhaṃ ;

Thīnaṃ bhāvo durājāno , macchassevodake gataṃ .

348.

‘‘ Analā mudusambhāsā , duppūrā tā nadīsamā ;

Sīdanti naṃ viditvāna , ārakā parivajjaye .

349.

‘‘ Āvaṭṭanī mahāmāyā , brahmacariyavikopanā ;

Sīdanti naṃ viditvāna , ārakā parivajjaye .

350.

‘‘ YaṃV2.91 etā [ yañcetā ( syā .)] upasevanti , chandasā vā dhanena vā ;

Jātavedova saṇṭhānaṃ , khippaṃ anudahanti nan ’’ ti .

AthaT2.126 khalu , bho , kuṇālo sakuṇo nāradassa devabrāhmaṇassa ādimajjhakathāpariyosānaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –

351.

‘‘ Sallape nisitakhaggapāṇinā , paṇḍito api pisācadosinā ;

Uggatejamuragampi āside , eko ekāya pamadāya nālape [ eko ekapamadaṃ hi nālape ( pī .) eko ekapamādāya nālape (?)].

352.

‘‘ Lokacittamathanā hi nāriyo , naccagītabhaṇitamhitāvudhā ;

Bādhayanti anupaṭṭhitassatiṃ [ anupaṭṭhitāsatī ( pī .)], dīpe rakkhasigaṇova [ dīparakkhasigaṇāva ( sī .)] vāṇije .

353.

‘‘ NatthiM2.129 tāsaṃ vinayo na saṃvaro , majjamaṃsaniratā [ majjamaṃsābhiratā ( ka .)] asaññatā ;

Tā gilanti purisassa pābhataṃ , sāgareva makaraṃ timiṅgalo [ timiṅgilo ( sī . pī .)].

354.

‘‘ Pañcakāmaguṇasātagocarā , uddhatā aniyatā asaññatā ;

Osaranti pamadā pamādinaṃ , loṇatoyavatiyaṃva āpakā .

355.

‘‘ Yaṃ naraṃ upalapenti [ uparamanti ( sī . pī .), palāpenti ( ka .)] nāriyo , chandasā vaT2.127 ratiyā dhanena vā ;

Jātavedasadisampi tādisaṃ , rāgadosavadhiyo [ rāgadosavatiyo ( sī . pī .)] dahanti naṃ .

356.

‘‘ Aḍḍhaṃ ñatvā purisaṃ mahaddhanaṃ , osaranti sadhanā sahattanā ;

Rattacittamativeṭhayanti naṃ , sāla māluvalatāva kānane .

357.

‘‘ Tā upenti vividhena chandasā , citrabimbamukhiyo alaṅkatā ;

Uhasanti [ ūhasanti ( sī . pī .), ohasanti ( syā .)] pahasanti nāriyo , sambarova [ saṃvarova ( syā . pī . ka .)] satamāyakovidā .

358.

‘‘ Jātarūpamaṇimuttabhūsitā , sakkatā patikulesu nāriyo ;

Rakkhitā aticaranti sāmikaṃ , dānavaṃva hadayantarassitā [ hadayantanissitā ( ka .), hadayantaranissitā ( syā .)].

359.

‘‘ TejavāpiM2.130 hi naro vicakkhaṇo , sakkato bahujanassa pūjito ;

Nārinaṃ vasagato na bhāsati , rāhunā upahatova candimā .

360.

‘‘ Yaṃ kareyya kupito diso disaṃ , duṭṭhacittoT2.128 vasamāgataṃ ariṃ [ ari ( sī . pī .)];

Tena bhiyyo byasanaṃ nigacchati , nārinaṃ vasagato apekkhavā .

361.

‘‘ Kesalūnanakhachinnatajjitā , pādapāṇikasadaṇḍatāḷitā ;

Hīnamevupagatā hi nāriyo , tā ramanti kuṇapeva makkhikā .

362.

‘‘ Tā kulesu visikhantaresu vā , rājadhāninigamesu vā puna [ vā pana ( syā .)];

Oḍḍitaṃ namucipāsavākaraṃ [ vāguraṃ ( syā .)], cakkhumā parivajje sukhatthiko .

363.

‘‘ OssajitvaV2.92 kusalaṃ tapoguṇaṃ , yo anariyacaritāni mācari ;

Devatāhi nirayaṃ nimissati , chedagāmimaṇiyaṃva vāṇijo .

364.

‘‘ So idha garahito parattha ca , dummatī upahato [ upagato ( sī . pī .)] sakammunā ;

Gacchatī aniyato gaḷāgaḷaṃ , duṭṭhagadrabharathova uppathe .

365.

‘‘ So upeti nirayaṃ patāpanaṃ , sattisimbalivanañcaT2.129 āyasaṃ ;

Āvasitvā tiracchānayoniyaṃ , petarājavisayaṃ na muñcati [ muccati ( ka .)].

366.

‘‘ DibyakhiḍḍaratiyoṃM2.131 ca nandane , cakkavatticaritañca mānuse ;

Nāsayanti pamadā pamādinaṃ , duggatiñca paṭipādayanti naṃ .

367.

‘‘ Dibyakhiḍḍaratiyo na dullabhā , cakkavatticaritañca mānuse ;

Soṇṇabyamhanilayā [ suvaṇṇabyamhanilayā ( syā . ka .), sovaṇṇabyamhanilayā ( pī .)] ca accharā , ye caranti pamadāhanatthikā .

368.

‘‘ Kāmadhātusamatikkamā gati , rūpadhātuyā bhāvo [ rūpadhātuyā bhavo ( sī .), rūpadhātusambhavo ( syā .)] na dullabho ;

Vītarāgavisayūpapattiyā , ye caranti pamadāhanatthikā .

369.

‘‘ Sabbadukkhasamatikkamaṃ sivaṃ , accantamacalitaṃ asaṅkhataṃ ;

Nibbutehi sucihī na dullabhaṃ , ye caranti pamadāhanatthikā ’’ ti .

370.

‘‘ Kuṇālohaṃ tadā āsiṃ , udāyī phussakokilo ;

ĀnandoT2.130 gijjharājāsi , sāriputto ca nārado ;

Parisā buddhaparisā , evaṃ dhāretha jātakan ’’ ti .

Kuṇālajātakaṃ catutthaṃ .

Issues

Jātakapāḷi

Jātakapāḷi