22. Mahānipāto
538. Mūgapakkhajātakaṃ (1)
1.
‘‘ Mā
T2.153V2.102M2.149 paṇḍiccayaṃ [ paṇḍitiyaṃ ( sī .), paṇḍicciyaṃ ( pī .)] vibhāvaya , bālamato bhava sabbapāṇinaṃ ;Sabbo taṃ jano ocināyatu , evaṃ tava attho bhavissati ’’.
2.
‘‘ Karomi te taṃ vacanaṃ , yaṃ maṃ bhaṇasi devate ;
Atthakāmāsi me amma , hitakāmāsi devate ’’.
3.
‘‘ Kiṃ nu santaramānova , kāsuṃ khaṇasi sārathi ;
Puṭṭho me samma akkhāhi , kiṃ kāsuyā karissasi ’’.
4.
‘‘ Rañño mūgo ca pakkho ca , putto jāto acetaso ;
Somhi raññā samajjhiṭṭho , puttaṃ me nikhaṇaṃ vane ’’.
5.
‘‘ Na badhiro na mūgosmi , na pakkho na ca vīkalo [ napi paṅgulo ( sī . pī .), na ca piṅgalo ( syā .)];
Adhammaṃ sārathi kayirā , maṃ ce tvaṃ nikhaṇaṃ vane ’’.
6.
‘‘ Ūrū bāhuṃ [ bāhū ( sī . ka .)] ca me passa , bhāsitañca suṇohi me ;
Adhammaṃ sārathi kayirā , maṃ ce tvaṃ nikhaṇaṃ vane ’’.
7.
‘‘ Devatā nusi gandhabbo , adu [ ādu ( sī .), ādū ( syā .)] sakko purindado ;
Ko vā tvaṃ kassa vā putto , kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ ’’.
8.
‘‘ Namhi devo na gandhabbo , nāpi sakko purindado ;
Kāsirañño ahaṃ putto , yaṃ kāsuyā nikhaññasi [ nighaññasi ( sī . pī .), nikhañchasi (?)].
9.
‘‘ Tassa
T2.154 rañño ahaṃ putto , yaṃ tvaṃ sammūpajīvasi [ samupajīvasi ( sī . pī .)];Adhammaṃ sārathi kayirā , maṃ ce tvaṃ nikhaṇaṃ vane .
10.
‘‘ Yassa rukkhassa chāyāya , nisīdeyya sayeyya vā ;
Na tassa sākhaṃ bhañjeyya , mittadubbho [ mittadūbho ( sī . pī .)] hi pāpako .
11.
‘‘ Yathā
M2.150 rukkho tathā rājā , yathā sākhā tathā ahaṃ ;Yathā chāyūpago poso , evaṃ tvamasi sārathi ;
Adhammaṃ sārathi kayirā , maṃ ce tvaṃ nikhaṇaṃ vane .
12.
‘‘ Pahūtabhakkho
V2.103 [ bahuttabhakkho ( ka .)] bhavati , vippavuṭṭho [ vippavuttho ( sī . pī .), vippamutto ( ka .)] sakaṃ [ sakā ( sī . pī .)] gharā ;Bahū naṃ upajīvanti , yo mittānaṃ na dubbhati .
13.
‘‘ Yaṃ yaṃ janapadaṃ yāti , nigame rājadhāniyo ;
Sabbattha pūjito hoti , yo mittānaṃ na dubbhati .
14.
‘‘ Nāssa corā pasāhanti [ pasahanti ( sī . syā . pī .)], nātimaññanti khattiyā [ nātimaññeti khattiyo ( sī . syā . pī .)];
Sabbe amitte tarati , yo mittānaṃ na dubbhati .
15.
‘‘ Akkuddho sagharaṃ eti , sabhāyaṃ [ sabhāya ( sī . syā . pī .)] paṭinandito ;
Ñātīnaṃ uttamo hoti , yo mittānaṃ na dubbhati .
16.
‘‘ Sakkatvā sakkato hoti , garu hoti sagāravo [ garuko hoti gāravo ( ka .)];
Vaṇṇakittibhato hoti , yo mittānaṃ na dubbhati .
17.
‘‘ Pūjako labhate pūjaṃ , vandako paṭivandanaṃ ;
Yaso kittiñca pappoti , yo mittānaṃ na dubbhati .
18.
‘‘ Aggi yathā pajjalati , devatāva virocati ;
Siriyā
T2.155 ajahito hoti , yo mittānaṃ na dubbhati . 19.
‘‘ Gāvo tassa pajāyanti , khette vuttaṃ virūhati ;
Vuttānaṃ phalamasnāti , yo mittānaṃ na dubbhati .
20.
‘‘ Darito pabbatāto vā , rukkhato patito naro ;
Cuto patiṭṭhaṃ labhati , yo mittānaṃ na dubbhati .
21.
‘‘ Virūḷhamūlasantānaṃ , nigrodhamiva māluto ;
Amittā nappasāhanti , yo mittānaṃ na dubbhati ’’.
22.
‘‘ Ehi taṃ paṭinessāmi , rājaputta sakaṃ gharaṃ ;
Rajjaṃ kārehi bhaddante , kiṃ araññe karissasi ’’.
23.
‘‘ Alaṃ
M2.151 me tena rajjena , ñātakehi [ ñātakena ( syā . ka .)] dhanena vā ;Yaṃ me adhammacariyāya , rajjaṃ labbhetha sārathi ’’.
24.
‘‘ Puṇṇapattaṃ maṃ lābhehi [ palābhehi ( sī . pī .)], rājaputta ito gato ;
Pitā mātā ca me dajjuṃ , rājaputta tayī gate .
25.
‘‘ Orodhā ca kumārā ca , vesiyānā ca brāhmaṇā ;
Tepi attamanā dajjuṃ , rājaputta tayī gate .
26.
‘‘ Hatthārohā [ hatthārūhā ( sī . pī .) evamuparipi ] anīkaṭṭhā , rathikā pattikārakā ;
Tepi attamanā dajjuṃ [ tepi dajjuṃ patītāme ( sī . pī .)], rājaputta tayī gate .
27.
‘‘ Bahudhaññā
V2.104 jānapadā [ bahū jānapadā caññe ( sī .), bahū janapadā caññe ( pī .)], negamā ca samāgatā ;Upāyanāni me dajjuṃ , rājaputta tayī gate ’’.
28.
‘‘ Pitu mātu cahaṃ catto , raṭṭhassa nigamassa ca ;
Atho
T2.156 sabbakumārānaṃ , natthi mayhaṃ sakaṃ gharaṃ . 29.
‘‘ Anuññāto ahaṃ matyā , sañcatto pitarā mahaṃ ;
Ekoraññe pabbajito , na kāme abhipatthaye .
30.
‘‘ Api ataramānānaṃ , phalāsāva samijjhati ;
Vipakkabrahmacariyosmi , evaṃ jānāhi sārathi .
31.
‘‘ Api ataramānānaṃ , sammadattho vipaccati ;
Vipakkabrahmacariyosmi , nikkhanto akutobhayo ’’.
32.
‘‘ Evaṃ vaggukatho santo , visaṭṭhavacano casi [ ca so ( syā . ka .)];
Kasmā pitu ca mātucca , santike na bhaṇī tadā ’’.
33.
‘‘ Nāhaṃ asandhitā [ asatthitā ( sī .)] pakkho , na badhiro asotatā ;
Nāhaṃ ajivhatā mūgo , mā maṃ mūgamadhārayi [ mūgo adhārayi ( sī .)].
34.
‘‘ Purimaṃ sarāmahaṃ jātiṃ , yattha rajjamakārayiṃ ;
Kārayitvā tahiṃ rajjaṃ , pāpatthaṃ nirayaṃ bhusaṃ .
35.
‘‘ Vīsatiñceva
M2.152 vassāni , tahiṃ rajjamakārayiṃ ;Asītivassasahassāni , nirayamhi apaccisaṃ [ apaccasiṃ ( syā .), apaccayiṃ ( pī .)].
36.
‘‘ Tassa rajjassahaṃ bhīto , mā maṃ rajjābhisecayuṃ [ rajjebhisecayuṃ ( syā . ka .)];
Tasmā pitu ca mātucca , santike na bhaṇiṃ tadā .
37.
‘‘ Ucchaṅge maṃ nisādetvā , pitā atthānusāsati ;
Ekaṃ hanatha bandhatha , ekaṃ khārāpatacchikaṃ [ kharāpaticchakaṃ ( syā .), kharāpaṭicchakaṃ ( ka .)];
Ekaṃ sūlasmiṃ uppetha [ appetha ( sī .), ubbetha ( syā .), accetha ( pī .)], iccassa manusāsati .
38.
‘‘ Tāyāhaṃ
T2.157 [ tassāhaṃ ( sī . pī .)] pharusaṃ sutvā , vācāyo samudīritā ;Amūgo mūgavaṇṇena , apakkho pakkhasammato ;
Sake muttakarīsasmiṃ , acchāhaṃ samparipluto .
39.
‘‘ Kasirañca parittañca , tañca dukkhena saṃyutaṃ ;
Komaṃ [ ko taṃ ( sī . pī .)] jīvitamāgamma , veraṃ kayirātha kenaci .
40.
‘‘ Paññāya ca alābhena , dhammassa ca adassanā ;
Komaṃ [ ko taṃ ( sī . pī .)] jīvitamāgamma , veraṃ kayirātha kenaci .
41.
‘‘ Api
V2.105 ataramānānaṃ , phalāsāva samijjhati ;Vipakkabrahmacariyosmi , evaṃ jānāhi sārathi .
42.
‘‘ Api ataramānānaṃ , sammadattho vipaccati ;
Vipakkabrahmacariyosmi , nikkhanto akutobhayo ’’.
43.
‘‘ Ahampi pabbajissāmi , rājaputta tavantike ;
Avhāyassu [ avhayassu ( sī . pī .)] maṃ bhaddante , pabbajjā mama ruccati ’’.
44.
‘‘ Rathaṃ niyyādayitvāna , anaṇo ehi sārathi ;
Anaṇassa hi pabbajjā , etaṃ isīhi vaṇṇitaṃ ’’.
45.
‘‘ Yadeva tyāhaṃ vacanaṃ , akaraṃ bhaddamatthu te ;
Tadeva me tvaṃ vacanaṃ , yācito kattumarahasi .
46.
‘‘ Idheva
M2.153 tāva acchassu , yāva rājānamānaye ;Appeva te pitā disvā , patīto sumano siyā ’’.
47.
‘‘ Karomi tetaṃ vacanaṃ , yaṃ maṃ bhaṇasi sārathi ;
Ahampi
T2.158 daṭṭhukāmosmi , pitaraṃ me idhāgataṃ . 48.
‘‘ Ehi samma nivattassu , kusalaṃ vajjāsi ñātinaṃ ;
Mātaraṃ pitaraṃ mayhaṃ , vutto vajjāsi vandanaṃ ’’.
49.
Tassa pāde gahetvāna , katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ ;
Sārathi rathamāruyha , rājadvāraṃ upāgami .
50.
‘‘ Suññaṃ mātā rathaṃ disvā , ekaṃ sārathimāgataṃ ;
Assupuṇṇehi nettehi , rodantī naṃ udikkhati .
51.
‘‘ Ayaṃ so sārathi eti , nihantvā mama atrajaṃ ;
Nihato nūna me putto , pathabyā bhūmivaḍḍhano .
52.
‘‘ Amittā nūna nandanti , patītā nūna verino ;
Āgataṃ sārathiṃ disvā , nihantvā mama atrajaṃ .
53.
‘‘ Suññaṃ mātā rathaṃ disvā , ekaṃ sārathimāgataṃ ;
Assupuṇṇehi nettehi , rodantī paripucchi naṃ [ rodantī paripucchati ( sī . pī .), rodantī naṃ paripucchati ( syā .)].
54.
‘‘ Kinnu mūgo kiṃ nu pakkho , kinnu so vilapī tadā ;
Nihaññamāno bhūmiyā , taṃ me akkhāhi sārathi .
55.
‘‘ Kathaṃ hatthehi pādehi , mūgapakkho vivajjayi ;
Nihaññamāno bhūmiyā , taṃ me akkhāhi pucchito ’’.
56.
‘‘ Akkheyyaṃ
V2.106 [ akkhissaṃ ( sī . pī .)] te ahaṃ ayye , dajjāsi abhayaṃ mama ;Yaṃ me sutaṃ vā diṭṭhaṃ vā , rājaputtassa santike ’’.
57.
‘‘ Abhayaṃ samma te dammi , abhīto bhaṇa sārathi ;
Yaṃ
T2.159 te sutaṃ vā diṭṭhaṃ vā , rājaputtassa santike ’’. 58.
‘‘ Na so mūgo na so pakkho , visaṭṭhavacano ca so ;
Rajjassa kira so bhīto , akarā [ akarī ( sī . pī .)] ālaye bahū .
59.
‘‘ Purimaṃ
M2.154 sarati so jātiṃ , yattha rajjamakārayi ;Kārayitvā tahiṃ rajjaṃ , pāpattha nirayaṃ bhusaṃ .
60.
‘‘ Vīsatiñceva vassāni , tahiṃ rajjamakārayi ;
Asītivassasahassāni , nirayamhi apacci so .
61.
‘‘ Tassa rajjassa so bhīto , mā maṃ rajjābhisecayuṃ ;
Tasmā pitu ca mātucca , santike na bhaṇī tadā .
62.
‘‘ Aṅgapaccaṅgasampanno , ārohapariṇāhavā ;
Visaṭṭhavacano pañño , magge saggassa tiṭṭhati .
63.
‘‘ Sace tvaṃ daṭṭhukāmāsi , rājaputtaṃ [ rājaputti ( sī .)] tavatrajaṃ ;
Ehi taṃ pāpayissāmi , yattha sammati temiyo ’’.
64.
‘‘ Yojayantu rathe asse , kacchaṃ nāgāna [ nāgāni ( syā . ka .)] bandhatha ;
Udīrayantu saṅkhapaṇavā , vādantu [ vadantu ( sī .), nadantu ( syā . ka .), vadataṃ ( pī .)] ekapokkharā .
65.
‘‘ Vādantu [ nadantu ( sī . syā . pī .)] bherī sannaddhā , vaggū vādantu dundubhī ;
Negamā ca maṃ anventu , gacchaṃ puttanivedako [ nivādako ( syā . ka .)].
66.
‘‘ Orodhā ca kumārā ca , vesiyānā ca brāhmaṇā ;
Khippaṃ yānāni yojentu , gacchaṃ puttanivedako [ nivādako ( syā . ka .)].
67.
‘‘ Hatthārohā anīkaṭṭhā , rathikā pattikārakā ;
Khippaṃ
T2.160 yānāni yojentu , gacchaṃ puttanivedako [ nivādako ( syā . ka .)]. 68.
‘‘ Samāgatā jānapadā , negamā ca samāgatā ;
Khippaṃ yānāni yojentu , gacchaṃ puttanivedako ’’[ nivādako ( syā . ka .)].
69.
‘‘ Asse ca sārathī yutte , sindhave sīghavāhane ;
Rājadvāraṃ upāgacchuṃ , yuttā deva ime hayā ’’.
70.
‘‘ Thūlā javena hāyanti , kisā hāyanti thāmunā ;
Kise thūle vivajjetvā , saṃsaṭṭhā yojitā hayā ’’.
71.
‘‘ Tato
V2.107M2.155 rājā taramāno , yuttamāruyha sandanaṃ ;Itthāgāraṃ ajjhabhāsi [ abhāsatha ( ka .)], sabbāva anuyātha maṃ .
72.
‘‘ Vālabījanimuṇhīsaṃ , khaggaṃ chattañca paṇḍaraṃ ;
Upādhi rathamāruyha [ upādirathamāruyha ( sī .), upādhī rathamāruyha ( syā .)], suvaṇṇehi alaṅkatā .
73.
‘‘ Tato sa [ ca ( sī . syā . pī .)] rājā pāyāsi , purakkhatvāna sārathiṃ ;
Khippameva upāgacchi , yattha sammati temiyo .
74.
‘‘ Tañca disvāna āyantaṃ , jalantamiva tejasā ;
Khattasaṅghaparibyūḷhaṃ [ paribbūḷhaṃ ( sī .)], temiyo etadabravi ’’.
75.
‘‘ Kacci nu tāta kusalaṃ , kacci tāta anāmayaṃ ;
Sabbā ca [ kaccinnu ( sī . pī .)] rājakaññāyo , arogā mayha mātaro ’’.
76.
‘‘ Kusalañceva me putta , atho putta anāmayaṃ ;
Sabbā ca rājakaññāyo , arogā tuyha mātaro ’’.
77.
‘‘ Kacci amajjapo [ kaccissa ’ majjapo ( sī . pī .)] tāta , kacci te suramappiyaṃ ;
Kacci
T2.161 sacce ca dhamme ca , dāne te ramate mano ’’. 78.
‘‘ Amajjapo ahaṃ putta , atho me suramappiyaṃ ;
Atho sacce ca dhamme ca , dāne me ramate mano ’’.
79.
‘‘ Kacci arogaṃ yoggaṃ te , kacci vahati vāhanaṃ ;
Kacci te byādhayo natthi , sarīrassupatāpanā ’’.
80.
‘‘ Atho arogaṃ yoggaṃ me , atho vahati vāhanaṃ ;
Atho me byādhayo natthi , sarīrassupatāpanā ’’[ sarīrassupatāpiyā ( syā . ka .)].
81.
‘‘ Kacci antā ca te phītā , majjhe ca bahalā tava ;
Koṭṭhāgārañca kosañca , kacci te paṭisanthataṃ ’’[ paṭisaṇṭhitaṃ ( syā . ka .)].
82.
‘‘ Atho antā ca me phītā , majjhe ca bahalā mama ;
Koṭṭhāgārañca kosañca , sabbaṃ me paṭisanthataṃ ’’.
83.
‘‘ Svāgataṃ
M2.156 te mahārāja , atho te adurāgataṃ ;Patiṭṭhapentu [ patiṭṭhāpentu ( sī . syā . pī .)] pallaṅkaṃ , yattha rājā nisakkati ’’.
84.
‘‘ Idheva te nisīdassu [ nisinnassa ( sī . syā . pī .), nisinnassu ( ka .)], niyate paṇṇasanthare ;
Etto udakamādāya , pāde pakkhālayassu [ pakkhālayantu ( sī .), pakkhālayanti ( pī .)] te ’’.
85.
‘‘ Idampi paṇṇakaṃ mayhaṃ , randhaṃ rāja aloṇakaṃ ;
Paribhuñja mahārāja , pāhuno mesidhāgato ’’[ āgato ( sī . syā .)].
86.
‘‘ Na
V2.108 cāhaṃ [ na vāhaṃ ( ka .)] paṇṇaṃ bhuñjāmi , na hetaṃ mayha bhojanaṃ ;Sālīnaṃ odanaṃ bhuñje , suciṃ maṃsūpasecanaṃ ’’.
87.
‘‘ Accherakaṃ maṃ paṭibhāti , ekakampi rahogataṃ ;
Edisaṃ
T2.162 bhuñjamānānaṃ , kena vaṇṇo pasīdati ’’. 88.
‘‘ Eko rāja nipajjāmi , niyate paṇṇasanthare ;
Tāya me ekaseyyāya , rāja vaṇṇo pasīdati .
89.
‘‘ Na ca nettiṃsabandhā [ nettisabaddhā ( sī . pī .)] me , rājarakkhā upaṭṭhitā ;
Tāya me sukhaseyyāya , rāja vaṇṇo pasīdati .
90.
‘‘ Atītaṃ nānusocāmi , nappajappāmināgataṃ [ nappajappāma ’ nāgataṃ ( sī . syā . pī .)];
Paccuppannena yāpemi , tena vaṇṇo pasīdati .
91.
‘‘ Anāgatappajappāya , atītassānusocanā ;
Etena bālā sussanti , naḷova harito luto ’’.
92.
‘‘ Hatthānīkaṃ rathānīkaṃ , asse pattī ca vammino ;
Nivesanāni rammāni , ahaṃ putta dadāmi te .
93.
‘‘ Itthāgārampi te dammi , sabbālaṅkārabhūsitaṃ ;
Tā putta paṭipajjassu [ tāsu putte paṭipajja ( ka .)], tvaṃ no rājā bhavissasi .
94.
‘‘ Kusalā naccagītassa , sikkhitā cāturitthiyo [ caturitthiyo ( sī . pī .)];
Kāme taṃ ramayissanti , kiṃ araññe karissasi .
95.
‘‘ Paṭirājūhi
M2.157 te kaññā , ānayissaṃ alaṅkatā ;Tāsu putte janetvāna , atha pacchā pabbajissasi .
96.
‘‘ Yuvā ca daharo cāsi [ cāpi ( syā . ka .)], paṭhamuppattiko [ paṭhamuppattito ( sī . pī .)] susu ;
Rajjaṃ kārehi bhaddante , kiṃ araññe karissasi ’’.
97.
‘‘ Yuvā care brahmacariyaṃ , brahmacārī yuvā siyā ;
Daharassa
T2.163 hi pabbajjā , etaṃ isīhi vaṇṇitaṃ . 98.
‘‘ Yuvā care brahmacariyaṃ , brahmacārī yuvā siyā ;
Brahmacariyaṃ carissāmi , nāhaṃ rajjena matthiko .
99.
‘‘ Passāmi vohaṃ daharaṃ , amma tāta vadantaraṃ [ vadaṃ naraṃ ( sī .)];
Kicchāladdhaṃ piyaṃ puttaṃ , appatvāva jaraṃ mataṃ .
100.
‘‘ Passāmi vohaṃ dahariṃ , kumāriṃ cārudassaniṃ ;
Navavaṃsakaḷīraṃva , paluggaṃ jīvitakkhayaṃ [ jīvitakkhaye ( sī . pī .)].
101.
‘‘ Daharāpi
V2.109 hi miyyanti , narā ca atha nāriyo ;Tattha ko vissase poso , daharomhīti jīvite .
102.
‘‘ Yassa ratyā vivasāne , āyu appataraṃ siyā ;
Appodakeva macchānaṃ , kiṃ nu komārakaṃ [ komārataṃ ( ka .)] tahiṃ .
103.
‘‘ Niccamabbhāhato loko , niccañca parivārito ;
Amoghāsu vajantīsu , kiṃ maṃ rajjebhisiñcasi ’’[ rajjena siñcasi ( sī . pī .)].
104.
‘‘ Kena mabbhāhato loko , kena ca parivārito ;
Kāyo amoghā gacchanti , taṃ me akkhāhi pucchito ’’.
105.
‘‘ Maccunābbhāhato loko , jarāya parivārito ;
Ratyo amoghā gacchanti , evaṃ jānāhi khattiya .
106.
‘‘ Yathāpi tante vitate [ vitante ( syā . ka .)], yaṃ yadevūpaviyyati [ yaṃ yaṃ devūpaviyyati ( sī . pī .)];
Appakaṃ hoti vetabbaṃ , evaṃ maccāna jīvitaṃ .
107.
‘‘ Yathā
M2.158 vārivaho pūro , gacchaṃ nupanivattati [ na parivattati ( syā .), nuparivattati ( ka .)];Evamāyu
T2.164 manussānaṃ , gacchaṃ nupanivattati . 108.
‘‘ Yathā vārivaho pūro , vahe rukkhepakūlaje ;
Evaṃ jarāmaraṇena , vuyhante sabbapāṇino ’’.
109.
‘‘ Hatthānīkaṃ rathānīkaṃ , asse pattī ca vammino ;
Nivesanāni rammāni , ahaṃ putta dadāmi te .
110.
‘‘ Itthāgārampi te dammi , sabbālaṅkārabhūsitaṃ ;
Tā putta paṭipajjassu , tvaṃ no rājā bhavissasi .
111.
‘‘ Kusalā naccagītassa , sikkhitā cāturitthiyo ;
Kāme taṃ ramayissanti , kiṃ araññe karissasi .
112.
‘‘ Paṭirājūhi te kaññā , ānayissaṃ alaṅkatā ;
Tāsu putte janetvāna , atha pacchā pabbajissasi .
113.
‘‘ Yuvā ca daharo cāsi , paṭhamuppattiko susu ;
Rajjaṃ kārehi bhaddante , kiṃ araññe karissasi .
114.
‘‘ Koṭṭhāgārañca kosañca , vāhanāni balāni ca ;
Nivesanāni rammāni , ahaṃ putta dadāmi te .
115.
‘‘ Gomaṇḍalaparibyūḷho , dāsisaṅghapurakkhato ;
Rajjaṃ kārehi bhaddante , kiṃ araññe karissasi ’’.
116.
‘‘ Kiṃ
V2.110 dhanena yaṃ khīyetha [ kiṃ dhanena yaṃ jīyetha ( sī .), kiṃ maṃ dhanena kīyetha ( syā . ka .)], kiṃ bhariyāya marissati ;Kiṃ yobbanena jiṇṇena [ ciṇṇena ( sī . pī .), vaṇṇena ( ka .)], yaṃ jarāyābhibhuyyati [ yaṃ jarā abhihessati ( sī . pī .)].
117.
‘‘ Tattha kā nandi kā khiḍḍā , kā rati kā dhanesanā ;
Kiṃ
T2.165 me puttehi dārehi , rāja muttosmi bandhanā . 118.
‘‘ Yohaṃ [ sohaṃ ( sī . pī .)] evaṃ pajānāmi , maccu me nappamajjati ;
Antakenādhipannassa , kā ratī kā dhanesanā .
119.
‘‘ Phalānamiva
M2.159 pakkānaṃ , niccaṃ patanato bhayaṃ ;Evaṃ jātāna maccānaṃ , niccaṃ maraṇato bhayaṃ .
120.
‘‘ Sāyameke na dissanti , pāto diṭṭhā bahū janā ;
Pāto eke na dissanti , sāyaṃ diṭṭhā bahū janā .
121.
‘‘ Ajjeva kiccaṃ ātappaṃ , ko jaññā maraṇaṃ suve ;
Na hi no saṅkaraṃ [ saṅgaraṃ ( sī . pī .) ma . ni .3.272] tena , mahāsenena maccunā .
122.
‘‘ Corā dhanassa patthenti , rājamuttosmi bandhanā ;
Ehi rāja nivattassu , nāhaṃ rajjena matthiko ’’ ti .
Mūgapakkhajātakaṃ paṭhamaṃ .