20. Sattatinipāto
531. Kusajātakaṃ (1)
1.
‘‘ Idaṃ
T2.47V2.45M2.66 te raṭṭhaṃ sadhanaṃ sayoggaṃ , sakāyuraṃ sabbakāmūpapannaṃ ;Idaṃ te rajjaṃ [ raṭṭhaṃ ( ka .)] anusāsa amma , gacchāmahaṃ yattha piyā pabhāvatī ’’.
2.
‘‘ Anujjubhūtena haraṃ mahantaṃ , divā ca ratto ca nisīthakāle [ nisīda kāle ( ka .)];
Paṭigaccha tvaṃ khippaṃ kusāvatiṃ kusa [ kusāvatiṃ ( syā . ka .)], nicchāmi dubbaṇṇamahaṃ vasantaṃ ’’.
3.
‘‘ Nāhaṃ gamissāmi ito kusāvatiṃ , pabhāvatī vaṇṇapalobhito tava ;
Ramāmi maddassa niketaramme , hitvāna raṭṭhaṃ tava dassane rato .
4.
‘‘ Pabhāvatī vaṇṇapalobhito tava , sammūḷharūpo vicarāmi mediniṃ [ medaniṃ ( syā . ka .)];
Disaṃ na jānāmi kutomhi āgato , tayamhi matto migamandalocane .
5.
‘‘ Suvaṇṇacīravasane , jātarūpasumekhale ;
Sussoṇi
T2.48 tava kāmā hi [ kāmehi ( sī . syā . pī .)], nāhaṃ rajjena matthiko ’’. 6.
‘‘ Abbhūti [ abbhū hi ( sī .), abhūti ( syā .), abbhu hi ( pī .)] tassa bho hoti , yo anicchantamicchati ;
Akāmaṃ rāja kāmesi [ kāmehi ( sī . pī .)], akantaṃ kantu [ akanto kanta ( sī . syā . pī .)] micchasi ’’.
7.
‘‘ Akāmaṃ vā sakāmaṃ vā , yo naro labhate piyaṃ ;
Lābhamettha pasaṃsāma , alābho tattha pāpako ’’.
8.
‘‘ Pāsāṇasāraṃ
M2.67 khaṇasi , kaṇikārassa dārunā ;Vātaṃ jālena bādhesi , yo anicchantamicchasi ’’.
9.
‘‘ Pāsāṇo nūna te hadaye , ohito mudulakkhaṇe ;
Yo te sātaṃ na vindāmi , tirojanapadāgato .
10.
‘‘ Yadā maṃ bhakuṭiṃ [ bhūkuṭiṃ ( sī . pī .)] katvā , rājaputtī udikkhati [ rājaputti udikkhasi ( sī . pī .)];
Āḷāriko tadā homi , rañño maddassantepure [ maddassa thīpure ( sī . pī .) evamuparipi ].
11.
‘‘ Yadā umhayamānā maṃ , rājaputtī udikkhati [ rājaputti udikkhasi ( sī . pī .)];
Nāḷāriko tadā homi , rājā homi tadā kuso ’’.
12.
‘‘ Sace
V2.46 hi vacanaṃ saccaṃ , nemittānaṃ bhavissati ;Neva me tvaṃ patī assa , kāmaṃ chindantu sattadhā ’’.
13.
‘‘ Sace hi vacanaṃ saccaṃ , aññesaṃ yadi vā mamaṃ ;
Neva tuyhaṃ patī atthi , añño sīhassarā kusā ’’.
14.
‘‘ Nekkhaṃ gīvaṃ te kāressaṃ , patvā khujje kusāvatiṃ ;
Sace maṃ nāganāsūrū , olokeyya pabhāvatī .
15.
‘‘ Nekkhaṃ
T2.49 gīvaṃ te kāressaṃ , patvā khujje kusāvatiṃ ;Sace maṃ nāganāsūrū , ālapeyya pabhāvatī .
16.
‘‘ Nekkhaṃ gīvaṃ te kāressaṃ , patvā khujje kusāvatiṃ ;
Sace maṃ nāganāsūrū , umhāyeyya pabhāvatī .
17.
‘‘ Nekkhaṃ gīvaṃ te kāressaṃ , patvā khujje kusāvatiṃ ;
Sace maṃ nāganāsūrū , pamhāyeyya pabhāvatī .
18.
‘‘ Nekkhaṃ gīvaṃ te kāressaṃ , patvā khujje kusāvatiṃ ;
Sace me nāganāsūrū , pāṇīhi upasamphuse ’’.
19.
‘‘ Na hi nūnāyaṃ rājaputtī , kuse sātampi vindati ;
Āḷārike bhate pose , vetanena anatthike ’’.
20.
‘‘ Na hi nūnāyaṃ sā [ nūna ayaṃ ( sī . syā .)] khujjā , labhati jivhāya chedanaṃ ;
Sunisitena satthena , evaṃ dubbhāsitaṃ bhaṇaṃ ’’.
21.
‘‘ Mā
M2.68 naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;Mahāyasoti katvāna , karassu rucire piyaṃ .
22.
‘‘ Mā naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;
Mahaddhanoti katvāna , karassu rucire piyaṃ .
23.
‘‘ Mā naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;
Mahabbaloti katvāna , karassu rucire piyaṃ .
24.
‘‘ Mā
T2.50 naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;Mahāraṭṭhoti katvāna , karassu rucire piyaṃ .
25.
‘‘ Mā naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;
Mahārājāti katvāna , karassu rucire piyaṃ .
26.
‘‘ Mā naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;
Sīhassaroti katvāna , karassu rucire piyaṃ .
27.
‘‘ Mā
V2.47 naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;Vaggussaroti katvāna , karassu rucire piyaṃ .
28.
‘‘ Mā naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;
Bindussaroti katvāna , karassu rucire piyaṃ .
29.
‘‘ Mā naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;
Mañjussaroti katvāna , karassu rucire piyaṃ .
30.
‘‘ Mā naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;
Madhussaroti [ madhurassaroti ( sī .)] katvāna , karassu rucire piyaṃ .
31.
‘‘ Mā naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;
Satasippoti katvāna , karassu rucire piyaṃ .
32.
‘‘ Mā naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;
Khattiyotipi katvāna [ karitvāna ( sī .)], karassu rucire piyaṃ .
33.
‘‘ Mā naṃ rūpena pāmesi , ārohena pabhāvati ;
Kusarājāti katvāna , karassu rucire piyaṃ ’’.
34.
‘‘ Ete
M2.69 nāgā upatthaddhā , sabbe tiṭṭhanti vammitā [ vammikā ( syā .)];Purā maddanti pākāraṃ , ānentetaṃ pabhāvatiṃ ’’.
35.
‘‘ Satta
T2.51 bile [ khaṇḍe ( sī . pī .)] karitvāna , ahametaṃ pabhāvatiṃ ;Khattiyānaṃ padassāmi , ye maṃ hantuṃ idhāgatā ’’.
36.
‘‘ Avuṭṭhahi rājaputtī , sāmā koseyyavāsinī ;
Assupuṇṇehi nettehi , dāsīgaṇapurakkhatā ’’.
37.
‘‘ Taṃ nūna kakkūpanisevitaṃ mukhaṃ , ādāsadantātharupaccavekkhitaṃ ;
Subhaṃ sunettaṃ virajaṃ anaṅgaṇaṃ , chuddhaṃ vane ṭhassati khattiyehi .
38.
‘‘ Te nūna me asite vellitagge , kese mudū candanasāralitte ;
Samākule sīvathikāya majjhe , pādehi gijjhā parikaḍḍhissanti [ parikaḍḍhayanti ( sī . syā . pī .)].
39.
‘‘ Tā nūna me tambanakhā sulomā , bāhā mudū candanasāralittā ;
Chinnā vane ujjhitā khattiyehi , gayha dhaṅko [ vako ( pī .)] gacchati yena kāmaṃ .
40.
‘‘ Te nūna tālūpanibhe alambe , nisevite kāsikacandanena ;
Thanesu me lambissati [ lambahīti ( pī .)] siṅgālo [ sigālo ( sī . syā . pī .)], mātūva putto taruṇo tanūjo .
41.
‘‘ Taṃ
T2.52 nūna soṇiṃ puthulaṃ sukoṭṭitaṃ , nisevitaṃ kañcanamekhalāhi ;Chinnaṃ vane khattiyehī avatthaṃ , siṅgālasaṅghā parikaḍḍhissanti [ gayhā vako gacchati yenakāmaṃ ( pī .)].
42.
‘‘ Soṇā
V2.48M2.70 dhaṅkā [ vakā ( pī .)] siṅgālā ca , ye caññe santi dāṭhino ;Ajarā nūna hessanti , bhakkhayitvā pabhāvatiṃ .
43.
‘‘ Sace maṃsāni hariṃsu , khattiyā dūragāmino ;
Aṭṭhīni amma yācitvā , anupathe dahātha naṃ .
44.
‘‘ Khettāni amma kāretvā , kaṇikārettha ropaya [ ropaye ( ka .)];
Yadā te pupphitā assu , hemantānaṃ himaccaye ;
Sareyyātha mamaṃ [ mama ( pī .)] amma , evaṃvaṇṇā pabhāvatī ’’.
45.
‘‘ Tassā mātā udaṭṭhāsi , khattiyā devavaṇṇinī ;
Disvā asiñca sūnañca , rañño maddassantepure ’’.
46.
‘‘ Iminā nūna asinā , susaññaṃ tanumajjhimaṃ ;
Dhītaraṃ madda [ mama ( sī .), maddo ( pī .)] hantvāna , khattiyānaṃ padassasi ’’[ padassati ( pī . ka .)].
47.
‘‘ Na me akāsi vacanaṃ , atthakāmāya puttike ;
Sājja lohitasañchannā , gacchasi [ gañchisi ( sī . pī .)] yamasādhanaṃ .
48.
‘‘ Evamāpajjatī poso , pāpiyañca nigacchati ;
Yo ve hitānaṃ vacanaṃ , na karoti [ na karaṃ ( sī .)] atthadassinaṃ .
49.
‘‘ Sace ca ajja [ tvaṃ amma ( sī .)] dhāresi [ vāresi ( pī .)], kumāraṃ cārudassanaṃ ;
Kusena
T2.53 jātaṃ khattiyaṃ , suvaṇṇamaṇimekhalaṃ ;Pūjitaṃ [ pūjitā ( pī .)] ñātisaṅghehi , na gacchasi [ gañchisi ( sī . pī .)] yamakkhayaṃ .
50.
‘‘ Yatthassu bherī nadati , kuñjaro ca nikūjati [ nikuñjati ( pī .)];
Khattiyānaṃ kule bhadde , kiṃ nu sukhataraṃ tato .
51.
‘‘ Asso ca sisati [ asso hasisati ( sī .), asso hasiyati ( syā .), asso ca siṃsati ( pī .)] dvāre , kumāro uparodati ;
Khattiyānaṃ kule bhadde , kiṃ nu sukhataraṃ tato .
52.
‘‘ Mayūrakoñcābhirude , kokilābhinikūjite ;
Khattiyānaṃ kule bhadde , kiṃ nu sukhataraṃ tato ’’.
53.
‘‘ Kahaṃ
M2.71 nu so sattumaddano , pararaṭṭhappamaddano ;Kuso soḷārapaññāṇo , yo no dukkhā pamocaye ’’.
54.
‘‘ Idheva so sattumaddano , pararaṭṭhappamaddano ;
Kuso soḷārapaññāṇo , yo te sabbe vadhissati ’’[ yo no dukkhā pamocaye ( sī .), so no sabbe vadhissati ( pī .)].
55.
‘‘ Ummattikā nu bhaṇasi , andhabālā pabhāsasi [ ādu bālāva bhāsasi ( sī . pī .)];
Kuso ce āgato assa , kiṃ na [ kinnu ( syā . ka .)] jānemu taṃ mayaṃ ’’.
56.
‘‘ Eso
V2.49 āḷāriko poso , kumārīpuramantare ;Daḷhaṃ katvāna saṃvelliṃ , kumbhiṃ dhovati oṇato ’’.
57.
‘‘ Veṇī tvamasi caṇḍālī , adūsi kulagandhinī ;
Kathaṃ maddakule jātā , dāsaṃ kayirāsi kāmukaṃ ’’.
58.
‘‘ Namhi veṇī na caṇḍālī , na camhi kulagandhinī ;
Okkākaputto bhaddante , tvaṃ nu dāsoti maññasi ’’.
59.
‘‘ Yo
T2.54 brāhmaṇasahassāni , sadā bhojeti vīsatiṃ ;Okkākaputto bhaddante , tvaṃ nu dāsoti maññasi ’’.
60.
‘‘ Yassa nāgasahassāni , sadā yojenti vīsatiṃ ;
Okkākaputto bhaddante , tvaṃ nu dāsoti maññasi .
61.
‘‘ Yassa assasahassāni , sadā yojenti vīsatiṃ ;
Okkākaputto bhaddante , tvaṃ nu dāsoti maññasi .
62.
‘‘ Yassa rathasahassāni , sadā yojenti vīsatiṃ ;
Okkākaputto bhaddante , tvaṃ nu dāsoti maññasi .
[() ayaṃ gāthā sī . pī . potthakesuyeva dissati ](‘‘ Yassa usabhasahassāni , sadā yojenti vīsatiṃ ;
Okkākaputto bhaddante , tvaṃ nu dāsoti maññasi )[() ayaṃ gāthā sī . pī . potthakesuyeva dissati ].
63.
‘‘ Yassa dhenusahassāni , sadā duhanti vīsatiṃ [ duyhanti vīsati ( sī . pī .)];
Okkākaputto bhaddante , tvaṃ nu dāsoti maññasi ’’.
64.
‘‘ Taggha
M2.72 te dukkaṭaṃ bāle , yaṃ khattiyaṃ mahabbalaṃ ;Nāgaṃ maṇḍūkavaṇṇena , na naṃ [ na taṃ ( sī . pī .)] akkhāsidhāgataṃ ’’[ akkhāsi āgataṃ ( sī .)].
65.
‘‘ Aparādhaṃ mahārāja , tvaṃ no khama rathesabha ;
Yaṃ taṃ aññātavesena , nāññāsimhā idhāgataṃ ’’.
66.
‘‘ Mādisassa na taṃ channaṃ , yohaṃ āḷāriko bhave ;
Tvaññeva me pasīdassu , natthi te deva dukkaṭaṃ ’’.
67.
‘‘ Gaccha bāle khamāpehi , kusarājaṃ mahabbalaṃ ;
Khamāpito kuso rājā [ kusarājā ( sabbattha )], so te dassati jīvitaṃ ’’.
68.
‘‘ Pitussa vacanaṃ sutvā , devavaṇṇī pabhāvatī ;
Sirasā aggahī pāde , kusarājaṃ mahabbalaṃ ’’.
69.
‘‘ Yāmā
T2.55 ratyo atikkantā , tāmā deva tayā vinā ;Vande te sirasā pāde , mā me kujjhaṃ rathesabha .
70.
‘‘ Sabbaṃ
V2.50 [ saccaṃ ( sī . syā . pī .)] te paṭijānāmi , mahārāja suṇohi me ;Na cāpi appiyaṃ tuyhaṃ , kareyyāmi ahaṃ puna .
71.
‘‘ Evaṃ ce yācamānāya , vacanaṃ me na kāhasi ;
Idāni maṃ tāto hantvā , khattiyānaṃ padassati ’’.
72.
‘‘ Evaṃ te yācamānāya , kiṃ na kāhāmi te vaco ;
Vikuddho tyasmi kalyāṇi , mā tvaṃ bhāyi pabhāvati .
73.
‘‘ Sabbaṃ te paṭijānāmi , rājaputti suṇohi me ;
Na cāpi appiyaṃ tuyhaṃ , kareyyāmi ahaṃ puna .
74.
‘‘ Tava kāmā hi sussoṇi , pahu [ bahu ( syā .), bahū ( pī .), bahuṃ ( ka .)] dukkhaṃ titikkhisaṃ [ titikkhissaṃ ( sī . pī .)];
Bahuṃ maddakulaṃ hantvā , nayituṃ taṃ pabhāvati ’’.
75.
‘‘ Yojayantu rathe asse , nānācitte samāhite ;
Atha dakkhatha me vegaṃ , vidhamantassa [ vidhamentassa ( sabbattha )] sattavo ’’.
76.
‘‘ Tañca tattha udikkhiṃsu , rañño maddassantepure ;
Vijambhamānaṃ sīhaṃva , phoṭentaṃ diguṇaṃ bhujaṃ .
77.
‘‘ Hatthikkhandhañca
M2.73 āruyha , āropetvā pabhāvatiṃ ;Saṅgāmaṃ otaritvāna , sīhanādaṃ nadī kuso .
78.
‘‘ Tassa taṃ nadato sutvā , sīhassevitare migā ;
Khattiyā
T2.56 vipalāyiṃsu , kusasaddabhayaṭṭitā [ kusasaddabhayaṭṭhitā ( pī .)]. 79.
‘‘ Hatthārohā anīkaṭṭhā , rathikā pattikārakā ;
Aññamaññassa chindanti , kusasaddabhayaṭṭitā .
80.
‘‘ Tasmiṃ saṅgāmasīsasmiṃ , passitvā haṭṭha [ tuṭṭha ( sī .)] mānaso ;
Kusassa rañño devindo , adā verocanaṃ maṇiṃ .
81.
‘‘ So taṃ vijitvā saṅgāmaṃ , laddhā verocanaṃ maṇiṃ ;
Hatthikkhandhagato rājā , pāvekkhi nagaraṃ puraṃ .
82.
‘‘ Jīvaggāhaṃ [ jīvagāhaṃ ( sī . pī .)] gahetvāna , bandhitvā satta khattiye ;
Sasurassupanāmesi , ime te deva sattavo .
83.
‘‘ Sabbeva te vasaṃ gatā , amittā vihatā tava ;
Kāmaṃ karohi te tayā , muñca vā te hanassu vā ’’.
84.
‘‘ Tuyheva sattavo ete , na hi te mayha sattavo ;
Tvaññeva no mahārāja , muñca vā te hanassu vā ’’.
85.
‘‘ Imā
V2.51 te dhītaro satta , devakaññūpamā subhā ;Dadāhi nesaṃ ekekaṃ , hontu jāmātaro tava ’’.
86.
‘‘ Amhākañceva tāsañca , tvaṃ no sabbesamissaro ;
Tvaññeva no mahārāja , dehi nesaṃ yadicchasi ’’.
87.
‘‘ Ekamekassa ekekaṃ , adā sīhassaro kuso ;
Khattiyānaṃ tadā tesaṃ , rañño maddassa dhītaro .
88.
‘‘ Pīṇitā tena lābhena , tuṭṭhā sīhassare kuse ;
Sakaraṭṭhāni
T2.57 pāyiṃsu , khattiyā satta tāvade . 89.
‘‘ Pabhāvatiñca ādāya , maṇiṃ verocanaṃ subhaṃ [ tadā ( pī .)];
Kusāvatiṃ kuso rājā , agamāsi mahabbalo .
90.
‘‘ Tyassu
M2.74 ekarathe yantā , pavisantā kusāvatiṃ ;Samānā vaṇṇarūpena , nāññamaññātirocisuṃ [ nāññamaññamatirocayuṃ ( sī .)].
91.
‘‘ Mātā puttena saṅgacchi [ saṅgañchi ( sī . syā . pī .)], ubhayo ca jayampatī ;
Samaggā te tadā āsuṃ , phītaṃ dharaṇimāvasun ’’ ti .
Kusajātakaṃ paṭhamaṃ .
532. Soṇanandajātakaṃ (2)
92.
‘‘ Devatā nusi gandhabbo , adu [ ādu ( sī . syā .)] sakko purindado ;
Manussabhūto iddhimā , kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ ’’.
93.
‘‘ Nāpi devo na gandhabbo , nāpi sakko purindado ;
Manussabhūto iddhimā , evaṃ jānāhi bhāradha ’’[ bhārabha ( ka .)].
94.
‘‘ Katarūpamidaṃ bhoto [ bhoto ( sī . pī .)], veyyāvaccaṃ anappakaṃ ;
Devamhi vassamānamhi , anovassaṃ bhavaṃ akā .
95.
‘‘ Tato vātātape ghore , sītacchāyaṃ bhavaṃ akā ;
Tato amittamajjhesu [ amittamajjhe ca ( sī .)], saratāṇaṃ bhavaṃ akā .
96.
‘‘ Tato phītāni raṭṭhāni , vasino te bhavaṃ akā ;
Tato ekasataṃ khatye , anuyante [ anuyutte ( pī .)] bhavaṃ akā .
97.
‘‘ Patītāssu
T2.58V2.52 mayaṃ bhoto , vada taṃ [ vara taṃ ( sī . syā . pī .)] bhañja [ bhañña ( sī . pī .), bhuñja ( syā . ka .)] micchasi ;Hatthiyānaṃ assarathaṃ , nāriyo ca alaṅkatā ;
Nivesanāni rammāni , mayaṃ bhoto dadāmase .
98.
‘‘ Atha vaṅge [ atha vā saṅge ( sī . pī .)] vā magadhe , mayaṃ bhoto dadāmase ;
Atha vā assakāvantī [ assakāvantiṃ ( sī . syā . pī .)], sumanā damma te mayaṃ .
99.
‘‘ Upaḍḍhaṃ vāpi rajjassa , mayaṃ bhoto dadāmase ;
Sace te attho rajjena , anusāsa yadicchasi ’’.
100.
‘‘ Na
M2.75 me atthopi rajjena , nagarena dhanena vā ;Athopi janapadena , attho mayhaṃ na vijjati .
101.
‘‘ Bhotova raṭṭhe vijite , araññe atthi assamo ;
Pitā mayhaṃ janettī ca , ubho sammanti assame .
102.
‘‘ Tesāhaṃ [ tesvahaṃ ( ka .)] pubbācariyesu , puññaṃ na labhāmi kātave ;
Bhavantaṃ ajjhāvaraṃ katvā , soṇaṃ [ sonaṃ ( pī .)] yācemu saṃvaraṃ ’’.
103.
‘‘ Karomi te taṃ vacanaṃ , yaṃ maṃ bhaṇasi brāhmaṇa ;
Etañca kho no akkhāhi , kīvanto hontu yācakā ’’.
104.
‘‘ Parosataṃ jānapadā , mahāsālā ca brāhmaṇā ;
Ime ca khattiyā sabbe , abhijātā yasassino ;
Bhavañca rājā manojo , alaṃ hessanti yācakā ’’.
105.
‘‘ Hatthī asse ca yojentu , rathaṃ sannayha sārathi [ naṃ rathi ( pī .)];
Ābandhanāni gaṇhātha , pādāsussārayaddhaje [ pādesussārayaṃ dhaje ( sī .), pādāsussārayaṃ dhaje ( pī .)];
Assamaṃ
T2.59 taṃ gamissāmi , yattha sammati kosiyo ’’. 106.
‘‘ Tato ca rājā pāyāsi , senāya caturaṅginī ;
Agamā assamaṃ rammaṃ , yattha sammati kosiyo ’’.
107.
‘‘ Kassa kādambayo [ kassa kādambamayo ( ka .)] kājo , vehāsaṃ caturaṅgulaṃ ;
Aṃsaṃ asamphusaṃ eti , udahārāya [ udahārassa ( sī . syā . pī .)] gacchato ’’.
108.
‘‘ Ahaṃ soṇo mahārāja , tāpaso sahitabbato [ sahitaṃ vato ( pī .)];
Bharāmi mātāpitaro , rattindivamatandito .
109.
‘‘ Vane phalañca mūlañca , āharitvā disampati ;
Posemi mātāpitaro , pubbe katamanussaraṃ ’’.
110.
‘‘ Icchāma
V2.53 assamaṃ gantuṃ , yattha sammati kosiyo ;Maggaṃ no soṇa akkhāhi , yena gacchemu [ gacchāma ( sī .)] assamaṃ ’’.
111.
‘‘ Ayaṃ
M2.76 ekapadī rāja , yenetaṃ [ yena taṃ ( ka .)] meghasannibhaṃ ;Koviḷārehi sañchannaṃ , ettha sammati kosiyo ’’.
112.
‘‘ Idaṃ vatvāna pakkāmi , taramāno mahāisi ;
Vehāse antalikkhasmiṃ , anusāsitvāna khattiye .
113.
‘‘ Assamaṃ parimajjitvā , paññapetvāna [ paññapetvāna ( sī . syā .)] āsanaṃ ;
Paṇṇasālaṃ pavisitvā , pitaraṃ paṭibodhayi .
114.
‘‘ Ime āyanti rājāno , abhijātā yasassino ;
Assamā nikkhamitvāna , nisīda tvaṃ [ nisīdāhi ( sī .)] mahāise .
115.
‘‘ Tassa taṃ vacanaṃ sutvā , taramāno mahāisi ;
Assamā
T2.60 nikkhamitvāna , sadvāramhi upāvisi ’’. 116.
‘‘ Tañca disvāna āyantaṃ , jalantaṃriva tejasā ;
Khatyasaṅghaparibyūḷhaṃ , kosiyo etadabravi .
117.
‘‘ Kassa bherī mudiṅgā ca [ mutiṅgā ca ( pī .)], saṅkhā paṇavadindimā [ deṇḍimā ( sī . pī .)];
Purato paṭipannāni , hāsayantā rathesabhaṃ .
118.
‘‘ Kassa kañcanapaṭṭena , puthunā vijjuvaṇṇinā ;
Yuvā kalāpasannaddho , ko eti siriyā jalaṃ .
119.
‘‘ Ukkāmukhapahaṭṭhaṃva , khadiraṅgārasannibhaṃ ;
Mukhañca rucirā bhāti , ko eti siriyā jalaṃ .
120.
‘‘ Kassa paggahitaṃ chattaṃ , sasalākaṃ manoramaṃ ;
Ādiccaraṃsāvaraṇaṃ , ko eti siriyā jalaṃ .
121.
‘‘ Kassa aṅgaṃ pariggayha , vāḷabījanimuttamaṃ ;
Caranti varapuññassa [ varapaññassa ( sī . pī .)], hatthikkhandhena āyato .
122.
‘‘ Kassa setāni chattāni , ājānīyā ca vammitā ;
Samantā parikirenti [ parikiranti ( sī . syā . pī .)], ko eti siriyā jalaṃ .
123.
‘‘ Kassa
M2.77 ekasataṃ khatyā , anuyantā [ anuyuttā ( pī .)] yasassino ;Samantānupariyanti , ko eti siriyā jalaṃ .
124.
‘‘ Hatthi assaratha patti [ hatthī assā rathā pattī ( sī .)], senā ca caturaṅginī ;
Samantānupariyanti [ samantā anupariyāti ( pī .)], ko eti siriyā jalaṃ .
125.
‘‘ Kassesā
V2.54 mahatī senā , piṭṭhito anuvattati ;Akkhobhaṇī
T2.61 [ akkhābhanī ( sī .), akkhobhinī ( syā .)] apariyantā , sāgarasseva ūmiyo ’’. 126.
‘‘ Rājābhirājā [ rājādhirājā ( ka .)] manojo , indova jayataṃ pati ;
Nandassajjhāvaraṃ eti , assamaṃ brahmacārinaṃ .
127.
‘‘ Tassesā mahatī senā , piṭṭhito anuvattati ;
Akkhobhaṇī apariyantā , sāgarasseva ūmiyo ’’.
128.
‘‘ Anulittā candanena , kāsikuttamadhārino [ kāsikavatthadhārino ( pī .)];
Sabbe pañjalikā hutvā , isīnaṃ ajjhupāgamuṃ ’’.
129.
‘‘ Kacci nu bhoto kusalaṃ , kacci bhoto anāmayaṃ ;
Kacci uñchena yāpetha , kacci mūlaphalā bahū .
130.
‘‘ Kacci ḍaṃsā makasā ca , appameva sarīsapā [ siriṃsapā ( sī . syā . pī .)];
Vane vāḷamigākiṇṇe , kacci hiṃsā na vijjati ’’.
131.
‘‘ Kusalañceva no rāja , atho rāja anāmayaṃ ;
Atho uñchena yāpema , atho mūlaphalā bahū .
132.
‘‘ Atho ḍaṃsā makasā ca [ ḍaṃsā ca makasā ( sī .), ḍaṃsā ca makasā ca ( pī .)], appameva sarīsapā [ siriṃsapā ( sī . syā . pī .)];
Vane vāḷamigākiṇṇe , hiṃsā mayhaṃ [ a mhaṃ ( sī . pī .)] na vijjati .
133.
‘‘ Bahūni vassapūgāni , assame sammataṃ [ vasato ( sī .)] idha ;
Nābhijānāmi uppannaṃ , ābādhaṃ amanoramaṃ .
134.
‘‘ Svāgataṃ te mahārāja , atho te adurāgataṃ ;
Issarosi anuppatto , yaṃ idhatthi pavedaya .
135.
‘‘ Tindukāni
M2.78 piyālāni , madhuke kāsumāriyo [ kāsamāriyo ( sī . syā .)];Phalāni
T2.62 khuddakappāni , bhuñja rāja varaṃ varaṃ . 136.
‘‘ Idampi pānīyaṃ sītaṃ , ābhataṃ girigabbharā ;
Tato piva mahārāja , sace tvaṃ abhikaṅkhasi ’’.
137.
‘‘ Paṭiggahitaṃ yaṃ dinnaṃ , sabbassa agghiyaṃ kataṃ ;
Nandassāpi nisāmetha , vacanaṃ so [ yaṃ ( sī .), yaṃ so ( pī .)] pavakkhati .
138.
‘‘ Ajjhāvaramhā nandassa , bhoto santikamāgatā ;
Suṇātu [ suṇātu me ( sī . syā .)] bhavaṃ vacanaṃ , nandassa parisāya ca ’’.
139.
‘‘ Parosataṃ
V2.55 jānapadā [ janapadā ( pī .)], mahāsālā ca brāhmaṇā ;Ime ca khattiyā sabbe , abhijātā yasassino ;
Bhavañca rājā manojo , anumaññantu me vaco .
140.
‘‘ Ye ca santi [ ye vasanti ( sī .), ye hi santi ( pī .)] samītāro , yakkhāni idha massame ;
Araññe bhūtabhabyāni , suṇantu vacanaṃ mama .
141.
‘‘ Namo katvāna bhūtānaṃ , isiṃ vakkhāmi subbataṃ ;
So tyāhaṃ dakkhiṇā bāhu , tava kosiya sammato .
142.
‘‘ Pitaraṃ me janettiñca , bhattukāmassa me sato ;
Vīra puññamidaṃ ṭhānaṃ , mā maṃ kosiya vāraya .
143.
‘‘ Sabbhi hetaṃ upaññātaṃ , mametaṃ upanissaja ;
Uṭṭhānapāricariyāya , dīgharattaṃ tayā kataṃ ;
Mātāpitūsu puññāni , mama lokadado bhava .
144.
‘‘ Tatheva santi manujā , dhamme dhammapadaṃ vidū ;
Maggo
T2.63 saggassa lokassa , yathā jānāsi tvaṃ ise . 145.
‘‘ Uṭṭhānapāricariyāya , mātāpitusukhāvahaṃ ;
Taṃ maṃ puññā nivāreti , ariyamaggāvaro naro ’’.
146.
‘‘ Suṇantu
M2.79 bhonto vacanaṃ , bhāturajjhāvarā mama ;Kulavaṃsaṃ mahārāja , porāṇaṃ parihāpayaṃ ;
Adhammacārī jeṭṭhesu [ yo jeṭṭho ( sī .)], nirayaṃ sopapajjati [ so upapajjati ( sī . syā . pī .)].
147.
‘‘ Ye ca dhammassa kusalā , porāṇassa disampati ;
Cārittena ca sampannā , na te gacchanti duggatiṃ .
148.
‘‘ Mātāpitā ca bhātā ca , bhaginī ñātibandhavā ;
Sabbe jeṭṭhassa te bhārā , evaṃ jānāhi bhāradha [ bhāratha ( syā .)].
149.
‘‘ Ādiyitvā garuṃ bhāraṃ , nāviko viya ussahe ;
Dhammañca nappamajjāmi , jeṭṭho casmi rathesabha ’’.
150.
‘‘ Adhigamā [ adhigatamhā ( sī .), adhigamhā ( syā .), adhigatamha ( pī .)] tame ñāṇaṃ , jālaṃva jātavedato ;
Evameva no bhavaṃ dhammaṃ , kosiyo pavidaṃsayi .
151.
‘‘ Yathā udayamādicco , vāsudevo pabhaṅkaro ;
Pāṇīnaṃ pavidaṃseti , rūpaṃ kalyāṇapāpakaṃ ;
Evameva no bhavaṃ dhammaṃ , kosiyo pavidaṃsayi ’’.
152.
‘‘ Evaṃ
V2.56 me yācamānassa , añjaliṃ nāvabujjhatha ;Tava paddhacaro [ tava paṭṭhacaro ( syā .), tava baddhañcaro ( pī .), tavupaṭṭhacaro ( ka .)] hessaṃ , vuṭṭhito paricārako ’’.
153.
‘‘ Addhā nanda vijānāsi [ pajānāsi ( sī .)], saddhammaṃ sabbhi desitaṃ ;
Ariyo
T2.64 ariyasamācāro , bāḷhaṃ tvaṃ mama ruccasi . 154.
‘‘ Bhavantaṃ vadāmi bhotiñca , suṇātha vacanaṃ mama ;
Nāyaṃ bhāro bhāramato [ bhāramatto ( sī . syā .)], ahu mayhaṃ kudācanaṃ .
155.
‘‘ Taṃ maṃ upaṭṭhitaṃ santaṃ , mātāpitusukhāvahaṃ ;
Nando ajjhāvaraṃ katvā , upaṭṭhānāya yācati .
156.
‘‘ Yo ve icchati kāmena , santānaṃ brahmacārinaṃ ;
Nandaṃ vo varatha eko [ nandaṃ vadatha eke ( pī .)], kaṃ nando upatiṭṭhatu ’’.
157.
‘‘ Tayā
M2.80 tāta anuññātā , soṇa taṃ nissitā mayaṃ ;Upaghātuṃ [ upaghāyituṃ ( sī .)] labhe nandaṃ , muddhani brahmacārinaṃ ’’.
158.
‘‘ Assatthasseva taruṇaṃ , pavāḷaṃ māluteritaṃ ;
Cirassaṃ nandaṃ disvāna , hadayaṃ me pavedhati .
159.
‘‘ Yadā suttāpi supine [ suppante ( syā . pī .)], nandaṃ passāmi āgataṃ ;
Udaggā sumanā homi , nando no āgato ayaṃ .
160.
‘‘ Yadā ca paṭibujjhitvā , nandaṃ passāmi nāgataṃ ;
Bhiyyo āvisatī soko , domanassañcanappakaṃ .
161.
‘‘ Sāhaṃ ajja cirassampi , nandaṃ passāmi āgataṃ ;
Bhattucca [ bhattuñca ( ka .)] mayhañca piyo , nando no pāvisī gharaṃ .
162.
‘‘ Pitupi nando suppiyo , yaṃ nando nappavase [ pāvisī ( pī .)] gharā [ gharaṃ ( syā . pī . ka .)];
Labhatū tāta nando taṃ , maṃ nando upatiṭṭhatu ’’.
163.
‘‘ Anukampikā
T2.65 patiṭṭhā ca , pubbe rasadadī ca no ;Maggo saggassa lokassa , mātā taṃ varate ise .
164.
‘‘ Pubbe rasadadī gottī , mātā puññūpasaṃhitā ;
Maggo saggassa lokassa , mātā taṃ varate ise ’’.
165.
‘‘ Ākaṅkhamānā puttaphalaṃ , devatāya namassati ;
Nakkhattāni ca pucchati , utusaṃvaccharāni ca .
166.
‘‘ Tassā utumhi nhātāya [ utusinātāya ( pī .)], hoti gabbhassa vokkamo [ gabbhassa ’ vakkamo ( sī . syā . pī .)];
Tena dohaḷinī hoti , suhadā tena vuccati .
167.
‘‘ Saṃvaccharaṃ
V2.57 vā ūnaṃ vā , pariharitvā vijāyati ;Tena sā janayantīti , janetti [ janettī ( sī . syā . pī .)] tena vuccati .
168.
‘‘ Thanakhīrena [ thanakkhīrena ( sī .)] gītena , aṅgapāvuraṇena [ aṅgapāpuraṇena ( pī .)] ca ;
Rodantaṃ puttaṃ [ eva ( pī .)] toseti , tosentī tena vuccati .
169.
‘‘ Tato
M2.81 vātātape ghore , mamaṃ katvā udikkhati ;Dārakaṃ appajānantaṃ , posentī tena vuccati .
170.
‘‘ Yañca mātudhanaṃ hoti , yañca hoti pituddhanaṃ ;
Ubhayampetassa gopeti , api puttassa no siyā .
171.
‘‘ Evaṃ putta aduṃ putta , iti mātā vihaññati ;
Pamattaṃ paradāresu , nisīthe pattayobbane ;
Sāyaṃ puttaṃ anāyantaṃ , iti mātā vihaññati .
172.
‘‘ Evaṃ kicchā bhato poso , mātu aparicārako ;
Mātari micchā caritvāna , nirayaṃ sopapajjati .
173.
‘‘ Evaṃ
T2.66 kicchā bhato poso , pitu aparicārako ;Pitari micchā caritvāna , nirayaṃ sopapajjati .
174.
‘‘ Dhanāpi dhanakāmānaṃ , nassati iti me sutaṃ ;
Mātaraṃ aparicaritvāna , kicchaṃ vā so nigacchati .
175.
‘‘ Dhanāpi dhanakāmānaṃ , nassati iti me sutaṃ ;
Pitaraṃ aparicaritvāna , kicchaṃ vā so nigacchati .
176.
‘‘ Ānando ca pamodo ca , sadā hasitakīḷitaṃ ;
Mātaraṃ paricaritvāna , labbhametaṃ vijānato .
177.
‘‘ Ānando ca pamodo ca , sadā hasitakīḷitaṃ ;
Pitaraṃ paricaritvāna , labbhametaṃ vijānato .
178.
‘‘ Dānañca peyyavajjañca [ piyavācā ca ( sī . syā . ka .)], atthacariyā ca yā idha ;
Samānattatā [ samānattā ( pī .)] ca dhammesu , tattha tattha yathārahaṃ ;
Ete kho saṅgahā loke , rathassāṇīva yāyato .
179.
Ete ca saṅgahā nāssu , na mātā puttakāraṇā ;
Labhetha mānaṃ pūjaṃ vā [ pūjañca ( pī .)], pitā vā puttakāraṇā .
180.
‘‘ Yasmā ca saṅgahā [ saṅgahe ( dī . ni .3.273; a . ni .4.32) tadaṭṭhakathāyo oloketabbā ] ete , sammapekkhanti [ samavekkhanti ( sī . syā . pī .) a . ni .4.32] paṇḍitā ;
Tasmā mahattaṃ papponti , pāsaṃsā ca bhavanti te .
181.
‘‘ Brahmāti
V2.58M2.82 [ brahmā hi ( pī .)] mātāpitaro , pubbācariyāti vuccare ;Āhuneyyā
T2.67 ca puttānaṃ , pajāya anukampakā . 182.
‘‘ Tasmā hi ne namasseyya , sakkareyya ca paṇḍito ;
Annena atho [ matho ( pī .), atha ( a . ni .4.63; itivu .106)] pānena , vatthena sayanena ca ;
Ucchādanena nhāpanena [ nahāpanena ( sī . pī .)], pādānaṃ dhovanena ca .
183.
‘‘ Tāya naṃ pāricariyāya [ paricariyāya ( pī .)], mātāpitūsu paṇḍitā ;
Idheva naṃ pasaṃsanti , pecca sagge pamodatī ’’ ti .
Soṇanandajātakaṃ dutiyaṃ .
Sattatinipātaṃ niṭṭhitaṃ .
Tassuddānaṃ –
Atha sattatimamhi nipātavare , sabhāvantu kusāvatirājavaro ;
Atha soṇasunandavaro ca puna , abhivāsitasattatimamhi suteti .