532. Soṇanandajātakaṃ (2)
92.
‘‘ Devatā nusi gandhabbo , adu [ ādu ( sī . syā .)] sakko purindado ;
Manussabhūto iddhimā , kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ ’’.
93.
‘‘ Nāpi devo na gandhabbo , nāpi sakko purindado ;
Manussabhūto iddhimā , evaṃ jānāhi bhāradha ’’[ bhārabha ( ka .)].
94.
‘‘ Katarūpamidaṃ bhoto [ bhoto ( sī . pī .)], veyyāvaccaṃ anappakaṃ ;
Devamhi vassamānamhi , anovassaṃ bhavaṃ akā .
95.
‘‘ Tato vātātape ghore , sītacchāyaṃ bhavaṃ akā ;
Tato amittamajjhesu [ amittamajjhe ca ( sī .)], saratāṇaṃ bhavaṃ akā .
96.
‘‘ Tato phītāni raṭṭhāni , vasino te bhavaṃ akā ;
Tato ekasataṃ khatye , anuyante [ anuyutte ( pī .)] bhavaṃ akā .
97.
‘‘ Patītāssu
T2.58V2.52 mayaṃ bhoto , vada taṃ [ vara taṃ ( sī . syā . pī .)] bhañja [ bhañña ( sī . pī .), bhuñja ( syā . ka .)] micchasi ;Hatthiyānaṃ assarathaṃ , nāriyo ca alaṅkatā ;
Nivesanāni rammāni , mayaṃ bhoto dadāmase .
98.
‘‘ Atha vaṅge [ atha vā saṅge ( sī . pī .)] vā magadhe , mayaṃ bhoto dadāmase ;
Atha vā assakāvantī [ assakāvantiṃ ( sī . syā . pī .)], sumanā damma te mayaṃ .
99.
‘‘ Upaḍḍhaṃ vāpi rajjassa , mayaṃ bhoto dadāmase ;
Sace te attho rajjena , anusāsa yadicchasi ’’.
100.
‘‘ Na
M2.75 me atthopi rajjena , nagarena dhanena vā ;Athopi janapadena , attho mayhaṃ na vijjati .
101.
‘‘ Bhotova raṭṭhe vijite , araññe atthi assamo ;
Pitā mayhaṃ janettī ca , ubho sammanti assame .
102.
‘‘ Tesāhaṃ [ tesvahaṃ ( ka .)] pubbācariyesu , puññaṃ na labhāmi kātave ;
Bhavantaṃ ajjhāvaraṃ katvā , soṇaṃ [ sonaṃ ( pī .)] yācemu saṃvaraṃ ’’.
103.
‘‘ Karomi te taṃ vacanaṃ , yaṃ maṃ bhaṇasi brāhmaṇa ;
Etañca kho no akkhāhi , kīvanto hontu yācakā ’’.
104.
‘‘ Parosataṃ jānapadā , mahāsālā ca brāhmaṇā ;
Ime ca khattiyā sabbe , abhijātā yasassino ;
Bhavañca rājā manojo , alaṃ hessanti yācakā ’’.
105.
‘‘ Hatthī asse ca yojentu , rathaṃ sannayha sārathi [ naṃ rathi ( pī .)];
Ābandhanāni gaṇhātha , pādāsussārayaddhaje [ pādesussārayaṃ dhaje ( sī .), pādāsussārayaṃ dhaje ( pī .)];
Assamaṃ
T2.59 taṃ gamissāmi , yattha sammati kosiyo ’’. 106.
‘‘ Tato ca rājā pāyāsi , senāya caturaṅginī ;
Agamā assamaṃ rammaṃ , yattha sammati kosiyo ’’.
107.
‘‘ Kassa kādambayo [ kassa kādambamayo ( ka .)] kājo , vehāsaṃ caturaṅgulaṃ ;
Aṃsaṃ asamphusaṃ eti , udahārāya [ udahārassa ( sī . syā . pī .)] gacchato ’’.
108.
‘‘ Ahaṃ soṇo mahārāja , tāpaso sahitabbato [ sahitaṃ vato ( pī .)];
Bharāmi mātāpitaro , rattindivamatandito .
109.
‘‘ Vane phalañca mūlañca , āharitvā disampati ;
Posemi mātāpitaro , pubbe katamanussaraṃ ’’.
110.
‘‘ Icchāma
V2.53 assamaṃ gantuṃ , yattha sammati kosiyo ;Maggaṃ no soṇa akkhāhi , yena gacchemu [ gacchāma ( sī .)] assamaṃ ’’.
111.
‘‘ Ayaṃ
M2.76 ekapadī rāja , yenetaṃ [ yena taṃ ( ka .)] meghasannibhaṃ ;Koviḷārehi sañchannaṃ , ettha sammati kosiyo ’’.
112.
‘‘ Idaṃ vatvāna pakkāmi , taramāno mahāisi ;
Vehāse antalikkhasmiṃ , anusāsitvāna khattiye .
113.
‘‘ Assamaṃ parimajjitvā , paññapetvāna [ paññapetvāna ( sī . syā .)] āsanaṃ ;
Paṇṇasālaṃ pavisitvā , pitaraṃ paṭibodhayi .
114.
‘‘ Ime āyanti rājāno , abhijātā yasassino ;
Assamā nikkhamitvāna , nisīda tvaṃ [ nisīdāhi ( sī .)] mahāise .
115.
‘‘ Tassa taṃ vacanaṃ sutvā , taramāno mahāisi ;
Assamā
T2.60 nikkhamitvāna , sadvāramhi upāvisi ’’. 116.
‘‘ Tañca disvāna āyantaṃ , jalantaṃriva tejasā ;
Khatyasaṅghaparibyūḷhaṃ , kosiyo etadabravi .
117.
‘‘ Kassa bherī mudiṅgā ca [ mutiṅgā ca ( pī .)], saṅkhā paṇavadindimā [ deṇḍimā ( sī . pī .)];
Purato paṭipannāni , hāsayantā rathesabhaṃ .
118.
‘‘ Kassa kañcanapaṭṭena , puthunā vijjuvaṇṇinā ;
Yuvā kalāpasannaddho , ko eti siriyā jalaṃ .
119.
‘‘ Ukkāmukhapahaṭṭhaṃva , khadiraṅgārasannibhaṃ ;
Mukhañca rucirā bhāti , ko eti siriyā jalaṃ .
120.
‘‘ Kassa paggahitaṃ chattaṃ , sasalākaṃ manoramaṃ ;
Ādiccaraṃsāvaraṇaṃ , ko eti siriyā jalaṃ .
121.
‘‘ Kassa aṅgaṃ pariggayha , vāḷabījanimuttamaṃ ;
Caranti varapuññassa [ varapaññassa ( sī . pī .)], hatthikkhandhena āyato .
122.
‘‘ Kassa setāni chattāni , ājānīyā ca vammitā ;
Samantā parikirenti [ parikiranti ( sī . syā . pī .)], ko eti siriyā jalaṃ .
123.
‘‘ Kassa
M2.77 ekasataṃ khatyā , anuyantā [ anuyuttā ( pī .)] yasassino ;Samantānupariyanti , ko eti siriyā jalaṃ .
124.
‘‘ Hatthi assaratha patti [ hatthī assā rathā pattī ( sī .)], senā ca caturaṅginī ;
Samantānupariyanti [ samantā anupariyāti ( pī .)], ko eti siriyā jalaṃ .
125.
‘‘ Kassesā
V2.54 mahatī senā , piṭṭhito anuvattati ;Akkhobhaṇī
T2.61 [ akkhābhanī ( sī .), akkhobhinī ( syā .)] apariyantā , sāgarasseva ūmiyo ’’. 126.
‘‘ Rājābhirājā [ rājādhirājā ( ka .)] manojo , indova jayataṃ pati ;
Nandassajjhāvaraṃ eti , assamaṃ brahmacārinaṃ .
127.
‘‘ Tassesā mahatī senā , piṭṭhito anuvattati ;
Akkhobhaṇī apariyantā , sāgarasseva ūmiyo ’’.
128.
‘‘ Anulittā candanena , kāsikuttamadhārino [ kāsikavatthadhārino ( pī .)];
Sabbe pañjalikā hutvā , isīnaṃ ajjhupāgamuṃ ’’.
129.
‘‘ Kacci nu bhoto kusalaṃ , kacci bhoto anāmayaṃ ;
Kacci uñchena yāpetha , kacci mūlaphalā bahū .
130.
‘‘ Kacci ḍaṃsā makasā ca , appameva sarīsapā [ siriṃsapā ( sī . syā . pī .)];
Vane vāḷamigākiṇṇe , kacci hiṃsā na vijjati ’’.
131.
‘‘ Kusalañceva no rāja , atho rāja anāmayaṃ ;
Atho uñchena yāpema , atho mūlaphalā bahū .
132.
‘‘ Atho ḍaṃsā makasā ca [ ḍaṃsā ca makasā ( sī .), ḍaṃsā ca makasā ca ( pī .)], appameva sarīsapā [ siriṃsapā ( sī . syā . pī .)];
Vane vāḷamigākiṇṇe , hiṃsā mayhaṃ [ a mhaṃ ( sī . pī .)] na vijjati .
133.
‘‘ Bahūni vassapūgāni , assame sammataṃ [ vasato ( sī .)] idha ;
Nābhijānāmi uppannaṃ , ābādhaṃ amanoramaṃ .
134.
‘‘ Svāgataṃ te mahārāja , atho te adurāgataṃ ;
Issarosi anuppatto , yaṃ idhatthi pavedaya .
135.
‘‘ Tindukāni
M2.78 piyālāni , madhuke kāsumāriyo [ kāsamāriyo ( sī . syā .)];Phalāni
T2.62 khuddakappāni , bhuñja rāja varaṃ varaṃ . 136.
‘‘ Idampi pānīyaṃ sītaṃ , ābhataṃ girigabbharā ;
Tato piva mahārāja , sace tvaṃ abhikaṅkhasi ’’.
137.
‘‘ Paṭiggahitaṃ yaṃ dinnaṃ , sabbassa agghiyaṃ kataṃ ;
Nandassāpi nisāmetha , vacanaṃ so [ yaṃ ( sī .), yaṃ so ( pī .)] pavakkhati .
138.
‘‘ Ajjhāvaramhā nandassa , bhoto santikamāgatā ;
Suṇātu [ suṇātu me ( sī . syā .)] bhavaṃ vacanaṃ , nandassa parisāya ca ’’.
139.
‘‘ Parosataṃ
V2.55 jānapadā [ janapadā ( pī .)], mahāsālā ca brāhmaṇā ;Ime ca khattiyā sabbe , abhijātā yasassino ;
Bhavañca rājā manojo , anumaññantu me vaco .
140.
‘‘ Ye ca santi [ ye vasanti ( sī .), ye hi santi ( pī .)] samītāro , yakkhāni idha massame ;
Araññe bhūtabhabyāni , suṇantu vacanaṃ mama .
141.
‘‘ Namo katvāna bhūtānaṃ , isiṃ vakkhāmi subbataṃ ;
So tyāhaṃ dakkhiṇā bāhu , tava kosiya sammato .
142.
‘‘ Pitaraṃ me janettiñca , bhattukāmassa me sato ;
Vīra puññamidaṃ ṭhānaṃ , mā maṃ kosiya vāraya .
143.
‘‘ Sabbhi hetaṃ upaññātaṃ , mametaṃ upanissaja ;
Uṭṭhānapāricariyāya , dīgharattaṃ tayā kataṃ ;
Mātāpitūsu puññāni , mama lokadado bhava .
144.
‘‘ Tatheva santi manujā , dhamme dhammapadaṃ vidū ;
Maggo
T2.63 saggassa lokassa , yathā jānāsi tvaṃ ise . 145.
‘‘ Uṭṭhānapāricariyāya , mātāpitusukhāvahaṃ ;
Taṃ maṃ puññā nivāreti , ariyamaggāvaro naro ’’.
146.
‘‘ Suṇantu
M2.79 bhonto vacanaṃ , bhāturajjhāvarā mama ;Kulavaṃsaṃ mahārāja , porāṇaṃ parihāpayaṃ ;
Adhammacārī jeṭṭhesu [ yo jeṭṭho ( sī .)], nirayaṃ sopapajjati [ so upapajjati ( sī . syā . pī .)].
147.
‘‘ Ye ca dhammassa kusalā , porāṇassa disampati ;
Cārittena ca sampannā , na te gacchanti duggatiṃ .
148.
‘‘ Mātāpitā ca bhātā ca , bhaginī ñātibandhavā ;
Sabbe jeṭṭhassa te bhārā , evaṃ jānāhi bhāradha [ bhāratha ( syā .)].
149.
‘‘ Ādiyitvā garuṃ bhāraṃ , nāviko viya ussahe ;
Dhammañca nappamajjāmi , jeṭṭho casmi rathesabha ’’.
150.
‘‘ Adhigamā [ adhigatamhā ( sī .), adhigamhā ( syā .), adhigatamha ( pī .)] tame ñāṇaṃ , jālaṃva jātavedato ;
Evameva no bhavaṃ dhammaṃ , kosiyo pavidaṃsayi .
151.
‘‘ Yathā udayamādicco , vāsudevo pabhaṅkaro ;
Pāṇīnaṃ pavidaṃseti , rūpaṃ kalyāṇapāpakaṃ ;
Evameva no bhavaṃ dhammaṃ , kosiyo pavidaṃsayi ’’.
152.
‘‘ Evaṃ
V2.56 me yācamānassa , añjaliṃ nāvabujjhatha ;Tava paddhacaro [ tava paṭṭhacaro ( syā .), tava baddhañcaro ( pī .), tavupaṭṭhacaro ( ka .)] hessaṃ , vuṭṭhito paricārako ’’.
153.
‘‘ Addhā nanda vijānāsi [ pajānāsi ( sī .)], saddhammaṃ sabbhi desitaṃ ;
Ariyo
T2.64 ariyasamācāro , bāḷhaṃ tvaṃ mama ruccasi . 154.
‘‘ Bhavantaṃ vadāmi bhotiñca , suṇātha vacanaṃ mama ;
Nāyaṃ bhāro bhāramato [ bhāramatto ( sī . syā .)], ahu mayhaṃ kudācanaṃ .
155.
‘‘ Taṃ maṃ upaṭṭhitaṃ santaṃ , mātāpitusukhāvahaṃ ;
Nando ajjhāvaraṃ katvā , upaṭṭhānāya yācati .
156.
‘‘ Yo ve icchati kāmena , santānaṃ brahmacārinaṃ ;
Nandaṃ vo varatha eko [ nandaṃ vadatha eke ( pī .)], kaṃ nando upatiṭṭhatu ’’.
157.
‘‘ Tayā
M2.80 tāta anuññātā , soṇa taṃ nissitā mayaṃ ;Upaghātuṃ [ upaghāyituṃ ( sī .)] labhe nandaṃ , muddhani brahmacārinaṃ ’’.
158.
‘‘ Assatthasseva taruṇaṃ , pavāḷaṃ māluteritaṃ ;
Cirassaṃ nandaṃ disvāna , hadayaṃ me pavedhati .
159.
‘‘ Yadā suttāpi supine [ suppante ( syā . pī .)], nandaṃ passāmi āgataṃ ;
Udaggā sumanā homi , nando no āgato ayaṃ .
160.
‘‘ Yadā ca paṭibujjhitvā , nandaṃ passāmi nāgataṃ ;
Bhiyyo āvisatī soko , domanassañcanappakaṃ .
161.
‘‘ Sāhaṃ ajja cirassampi , nandaṃ passāmi āgataṃ ;
Bhattucca [ bhattuñca ( ka .)] mayhañca piyo , nando no pāvisī gharaṃ .
162.
‘‘ Pitupi nando suppiyo , yaṃ nando nappavase [ pāvisī ( pī .)] gharā [ gharaṃ ( syā . pī . ka .)];
Labhatū tāta nando taṃ , maṃ nando upatiṭṭhatu ’’.
163.
‘‘ Anukampikā
T2.65 patiṭṭhā ca , pubbe rasadadī ca no ;Maggo saggassa lokassa , mātā taṃ varate ise .
164.
‘‘ Pubbe rasadadī gottī , mātā puññūpasaṃhitā ;
Maggo saggassa lokassa , mātā taṃ varate ise ’’.
165.
‘‘ Ākaṅkhamānā puttaphalaṃ , devatāya namassati ;
Nakkhattāni ca pucchati , utusaṃvaccharāni ca .
166.
‘‘ Tassā utumhi nhātāya [ utusinātāya ( pī .)], hoti gabbhassa vokkamo [ gabbhassa ’ vakkamo ( sī . syā . pī .)];
Tena dohaḷinī hoti , suhadā tena vuccati .
167.
‘‘ Saṃvaccharaṃ
V2.57 vā ūnaṃ vā , pariharitvā vijāyati ;Tena sā janayantīti , janetti [ janettī ( sī . syā . pī .)] tena vuccati .
168.
‘‘ Thanakhīrena [ thanakkhīrena ( sī .)] gītena , aṅgapāvuraṇena [ aṅgapāpuraṇena ( pī .)] ca ;
Rodantaṃ puttaṃ [ eva ( pī .)] toseti , tosentī tena vuccati .
169.
‘‘ Tato
M2.81 vātātape ghore , mamaṃ katvā udikkhati ;Dārakaṃ appajānantaṃ , posentī tena vuccati .
170.
‘‘ Yañca mātudhanaṃ hoti , yañca hoti pituddhanaṃ ;
Ubhayampetassa gopeti , api puttassa no siyā .
171.
‘‘ Evaṃ putta aduṃ putta , iti mātā vihaññati ;
Pamattaṃ paradāresu , nisīthe pattayobbane ;
Sāyaṃ puttaṃ anāyantaṃ , iti mātā vihaññati .
172.
‘‘ Evaṃ kicchā bhato poso , mātu aparicārako ;
Mātari micchā caritvāna , nirayaṃ sopapajjati .
173.
‘‘ Evaṃ
T2.66 kicchā bhato poso , pitu aparicārako ;Pitari micchā caritvāna , nirayaṃ sopapajjati .
174.
‘‘ Dhanāpi dhanakāmānaṃ , nassati iti me sutaṃ ;
Mātaraṃ aparicaritvāna , kicchaṃ vā so nigacchati .
175.
‘‘ Dhanāpi dhanakāmānaṃ , nassati iti me sutaṃ ;
Pitaraṃ aparicaritvāna , kicchaṃ vā so nigacchati .
176.
‘‘ Ānando ca pamodo ca , sadā hasitakīḷitaṃ ;
Mātaraṃ paricaritvāna , labbhametaṃ vijānato .
177.
‘‘ Ānando ca pamodo ca , sadā hasitakīḷitaṃ ;
Pitaraṃ paricaritvāna , labbhametaṃ vijānato .
178.
‘‘ Dānañca peyyavajjañca [ piyavācā ca ( sī . syā . ka .)], atthacariyā ca yā idha ;
Samānattatā [ samānattā ( pī .)] ca dhammesu , tattha tattha yathārahaṃ ;
Ete kho saṅgahā loke , rathassāṇīva yāyato .
179.
Ete ca saṅgahā nāssu , na mātā puttakāraṇā ;
Labhetha mānaṃ pūjaṃ vā [ pūjañca ( pī .)], pitā vā puttakāraṇā .
180.
‘‘ Yasmā ca saṅgahā [ saṅgahe ( dī . ni .3.273; a . ni .4.32) tadaṭṭhakathāyo oloketabbā ] ete , sammapekkhanti [ samavekkhanti ( sī . syā . pī .) a . ni .4.32] paṇḍitā ;
Tasmā mahattaṃ papponti , pāsaṃsā ca bhavanti te .
181.
‘‘ Brahmāti
V2.58M2.82 [ brahmā hi ( pī .)] mātāpitaro , pubbācariyāti vuccare ;Āhuneyyā
T2.67 ca puttānaṃ , pajāya anukampakā . 182.
‘‘ Tasmā hi ne namasseyya , sakkareyya ca paṇḍito ;
Annena atho [ matho ( pī .), atha ( a . ni .4.63; itivu .106)] pānena , vatthena sayanena ca ;
Ucchādanena nhāpanena [ nahāpanena ( sī . pī .)], pādānaṃ dhovanena ca .
183.
‘‘ Tāya naṃ pāricariyāya [ paricariyāya ( pī .)], mātāpitūsu paṇḍitā ;
Idheva naṃ pasaṃsanti , pecca sagge pamodatī ’’ ti .
Soṇanandajātakaṃ dutiyaṃ .
Sattatinipātaṃ niṭṭhitaṃ .
Tassuddānaṃ –
Atha sattatimamhi nipātavare , sabhāvantu kusāvatirājavaro ;
Atha soṇasunandavaro ca puna , abhivāsitasattatimamhi suteti .