18. Paṇṇāsanipāto
526. Niḷinikājātakaṃ (1)
1.
‘‘ Uddayhate
T2.1V2.20M2.31 [ uḍḍayhate ( sī . pī .)] janapado , raṭṭhañcāpi vinassati ;Ehi niḷinike [ niḷike ( sī . syā . pī .), evamuparipi ] gaccha , taṃ me brāhmaṇamānaya ’’.
2.
‘‘ Nāhaṃ dukkhakkhamā rāja , nāhaṃ addhānakovidā ;
Kathaṃ ahaṃ gamissāmi , vanaṃ kuñjarasevitaṃ ’’.
3.
‘‘ Phītaṃ janapadaṃ gantvā , hatthinā ca rathena ca ;
Dārusaṅghāṭayānena , evaṃ gaccha niḷinike .
4.
‘‘ Hatthiassarathe pattī , gacchevādāya khattiye ;
Taveva vaṇṇarūpena , vasaṃ tamānayissasi ’’.
5.
‘‘ Kadalīdhajapaññāṇo , ābhujīparivārito ;
Eso padissati rammo , isisiṅgassa assamo .
6.
‘‘ Eso aggissa saṅkhāto , eso dhūmo padissati ;
Maññe no aggiṃ hāpeti , isisiṅgo mahiddhiko ’’.
7.
‘‘ Tañca
T2.2 disvāna āyantiṃ , āmuttamaṇikuṇḍalaṃ ;Isisiṅgo pāvisi bhīto , assamaṃ paṇṇachādanaṃ .
8.
‘‘ Assamassa ca sā dvāre , geṇḍukenassa [ bheṇḍukenassa ( sī . pī .)] kīḷati ;
Vidaṃsayantī aṅgāni , guyhaṃ pakāsitāni ca .
9.
‘‘ Tañca disvāna kīḷantiṃ , paṇṇasālagato jaṭī ;
Assamā nikkhamitvāna , idaṃ vacanamabravi .
10.
‘‘ Ambho ko nāma so rukkho , yassa tevaṃgataṃ phalaṃ ;
Dūrepi khittaṃ pacceti , na taṃ ohāya gacchati ’’.
11.
‘‘ Assamassa
M2.32 mama [ maṃ ( sī .)] brahme , samīpe gandhamādane ;Bahavo [ pabbate ( sī .)] tādisā rukkhā , yassa tevaṃgataṃ phalaṃ ;
Dūrepi khittaṃ pacceti , na maṃ ohāya gacchati ’’.
12.
‘‘ Etū
V2.21 [ etu ( sī . syā . ka .)] bhavaṃ assamimaṃ adetu , pajjañca bhakkhañca paṭiccha dammi ;Idamāsanaṃ atra bhavaṃ nisīdatu , ito bhavaṃ mūlaphalāni bhuñjatu ’’[ khādatu ( sī .)].
13.
‘‘ Kiṃ te idaṃ ūrūnamantarasmiṃ , supicchitaṃ kaṇharivappakāsati ;
Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ , kose nu te uttamaṅgaṃ paviṭṭhaṃ ’’.
14.
‘‘ Ahaṃ vane mūlaphalesanaṃ caraṃ , āsādayiṃ
T2.3 [ assādayiṃ ( ka .)] acchaṃ sughorarūpaṃ ;So maṃ patitvā sahasājjhapatto , panujja maṃ abbahi [ abbuhi ( syā . ka .)] uttamaṅgaṃ .
15.
‘‘ Svāyaṃ vaṇo khajjati kaṇḍuvāyati , sabbañca kālaṃ na labhāmi sātaṃ ;
Paho bhavaṃ kaṇḍumimaṃ vinetuṃ , kurutaṃ bhavaṃ yācito brāhmaṇatthaṃ ’’.
16.
‘‘ Gambhīrarūpo te vaṇo salohito , apūtiko vaṇagandho [ pakkagandho ( sī .), pannagandho ( syā . pī .)] mahā ca ;
Karomi te kiñci kasāyayogaṃ , yathā bhavaṃ paramasukhī bhaveyya ’’.
17.
‘‘ Na
M2.33 mantayogā na kasāyayogā , na osadhā brahmacāri [ brahmacārī ( sī . syā . pī .)] kamanti ;Ghaṭṭe mudukena [ yaṃ te mudu tena ( sī .), yaṃ te mudū tena ( pī .)] vinehi kaṇḍuṃ [ kaṇḍukaṃ ( pī .)], yathā ahaṃ paramasukhī bhaveyyaṃ ’’.
18.
‘‘ Ito nu bhoto katamena assamo , kacci bhavaṃ abhiramasi [ abhiramasī ( pī .)] araññe ;
Kacci nu te [ kacci te ( pī .)] mūlaphalaṃ pahūtaṃ , kacci bhavantaṃ na vihiṃsanti vāḷā ’’.
19.
‘‘ Ito
T2.4 ujuṃ uttarāyaṃ disāyaṃ , khemānadī himavatā pabhāvī [ pabhāti ( sī . pī .)];Tassā tīre assamo mayha rammo , aho bhavaṃ assamaṃ mayhaṃ passe .
20.
‘‘ Ambā ca sālā tilakā ca jambuyo , uddālakā pāṭaliyo ca phullā ;
Samantato kimpurisābhigītaṃ , aho bhavaṃ assamaṃ mayhaṃ passe .
21.
‘‘ Tālā ca mūlā ca phalā ca mettha , vaṇṇena gandhena upetarūpaṃ ;
Taṃ bhūmibhāgehi upetarūpaṃ , aho bhavaṃ assamaṃ mayhaṃ passe .
21.
‘‘ Phalā ca mūlā ca pahūtamettha , vaṇṇena gandhena rasenupetā ;
Āyanti ca luddakā taṃ padesaṃ , mā me tato mūlaphalaṃ ahāsuṃ ’’.
23.
‘‘ Pitā mamaṃ mūlaphalesanaṃ gato , idāni āgacchati sāyakāle ;
Ubhova gacchāmase assamaṃ taṃ , yāva
T2.5 pitā mūlaphalato etu ’’. 24.
‘‘ Aññe
M2.34 bahū isayo sādhurūpā , rājīsayo anumagge vasanti ;Te yeva pucchesi mamassamaṃ taṃ , te taṃ nayissanti mamaṃ sakāse ’’.
25.
‘‘ Na te kaṭṭhāni bhinnāni , na te udakamābhataṃ ;
Aggīpi te na hāpito [ hāsito ( sī . syā .)], kiṃ nu mandova jhāyasi .
26.
‘‘ Bhinnāni kaṭṭhāni huto ca aggi , tapanīpi te samitā brahmacārī [ brahmacāri (?)];
Pīṭhañca mayhaṃ udakañca hoti , ramasi tuvaṃ [ tvaṃ ( sī .)] brahmabhūto puratthā .
27.
‘‘ Abhinnakaṭṭhosi
V2.22 anābhatodako , ahāpitaggīsi [ ahāpitaggīpi ( ka .)] asiddhabhojano [ asiṭṭhabhojano ( ka .)];Na me tuvaṃ ālapasī mamajja , naṭṭhaṃ nu kiṃ cetasikañca dukkhaṃ ’’.
28.
‘‘ Idhāgamā jaṭilo brahmacārī , sudassaneyyo sutanū vineti ;
Nevātidīgho na panātirasso , sukaṇhakaṇhacchadanehi bhoto .
29.
‘‘ Amassujāto
T2.6 apurāṇavaṇṇī , ādhārarūpañca panassa kaṇṭhe ;Dve yamā [ dve passa ( sī .), dvāssa ( pī .)] gaṇḍā uresu jātā , suvaṇṇatindukanibhā [ suvaṇṇapindūpanibhā ( sī .), suvaṇṇatiṇḍusannibhā ( syā .), sovannapiṇḍūpanibhā ( pī .)] pabhassarā .
30.
‘‘ Mukhañca tassa bhusadassaneyyaṃ , kaṇṇesu lambanti ca kuñcitaggā ;
Te jotare carato māṇavassa , suttañca yaṃ saṃyamanaṃ jaṭānaṃ .
31.
‘‘ Aññā
M2.35 ca tassa saṃyamāni [ saṃyamanī ( sī . pī .)] catasso , nīlā pītā [ nīlāpi tā ( pī .)] lohitikā [ lohitakā ( syā . pī . ka .)] ca setā ;Tā piṃsare [ saṃsare ( sī . syā .)] carato māṇavassa , tiriṭi [ cirīṭi ( sī . pī .)] saṅghāriva pāvusamhi .
32.
‘‘ Na mikhalaṃ muñjamayaṃ dhāreti , na santhare [ santace ( sī .), santacaṃ ( pī .), santare ( ka .)] no pana pabbajassa ;
Tā jotare jaghanantare [ jaghanavare ( sī . pī .)] vilaggā , sateratā vijjurivantalikkhe .
33.
‘‘ Akhīlakāni ca avaṇṭakāni , heṭṭhā nabhyā kaṭisamohitāni ;
Aghaṭṭitā niccakīḷaṃ karonti , haṃ tāta kiṃrukkhaphalāni tāni .
34.
‘‘ Jaṭā
T2.7 ca tassa bhusadassaneyyā , parosataṃ vellitaggā sugandhā ;Dvedhā siro sādhu vibhattarūpo , aho nu kho mayha tathā jaṭāssu .
35.
‘‘ Yadā ca so pakirati tā jaṭāyo , vaṇṇena gandhena upetarūpā ;
Nīluppalaṃ vātasameritaṃva , tatheva saṃvāti panassamo ayaṃ .
36.
‘‘ Paṅko ca tassa bhusadassaneyyo , netādiso yādiso mayhaṃ kāye [ kāyo ( sī . syā . pī .)];
So vāyatī erito mālutena , vanaṃ yathā aggagimhe suphullaṃ .
37.
‘‘ Nihanti
M2.36 so rukkhaphalaṃ pathabyā , sucittarūpaṃ ruciraṃ dassaneyyaṃ ;Khittañca tassa punareti hatthaṃ , haṃ tāta kiṃrukkhaphalaṃ nu kho taṃ .
38.
‘‘ Dantā ca tassa bhusadassaneyyā , suddhā samā saṅkhavarūpapannā ;
Mano pasādenti vivariyamānā , na hi [ na ha ( sī . pī .)] nūna so sākamakhādi tehi .
39.
‘‘ Akakkasaṃ
T2.8 aggaḷitaṃ muhuṃ muduṃ , ujuṃ anuddhataṃ acapalamassa bhāsitaṃ ;Rudaṃ manuññaṃ karavīkasussaraṃ , hadayaṅgamaṃ rañjayateva me mano .
40.
‘‘ Bindussaro nātivisaṭṭhavākyo [ nātivissaṭṭhavākyo ( sī . syā . pī .)], na nūna sajjhāyamatippayutto ;
Icchāmi bho [ kho ( sī . syā . pī .)] taṃ punadeva daṭṭhuṃ , mitto hi [ mittaṃ hi ( sī . syā . pī .)] me māṇavohu [ māṇavāhu ( sī . syā .), māṇavāhū ( pī .)] puratthā .
41.
‘‘ Susandhi
V2.23 sabbattha vimaṭṭhimaṃ vaṇaṃ , puthū [ puthuṃ ( pī .), puthu ( ka .)] sujātaṃ kharapattasannibhaṃ ;Teneva maṃ uttariyāna māṇavo , vivaritaṃ ūruṃ jaghanena pīḷayi .
42.
‘‘ Tapanti ābhanti virocare ca , sateratā vijjurivantalikkhe ;
Bāhā mudū añjanalomasādisā , vicitravaṭṭaṅgulikāssa sobhare .
43.
‘‘ Akakkasaṅgo
M2.37 na ca dīghalomo , nakhāssa dīghā api lohitaggā ;Mudūhi bāhāhi palissajanto , kalyāṇarūpo ramayaṃ [ ramayhaṃ ( ka .)] upaṭṭhahi .
44.
‘‘ Dumassa
T2.9 tūlūpanibhā pabhassarā , suvaṇṇakambutalavaṭṭasucchavī ;Hatthā mudū tehi maṃ saṃphusitvā , ito gato tena maṃ dahanti tāta .
45.
‘‘ Na nūna [ na ha nūna ( sī . pī .)] so khārividhaṃ ahāsi , na nūna so kaṭṭhāni sayaṃ abhañji ;
Na nūna so hanti dume kuṭhāriyā [ kudhāriyā ( ka .)], na hissa [ na pissa ( sī . syā . pī .)] hatthesu khilāni atthi .
46.
‘‘ Accho ca kho tassa vaṇaṃ akāsi , so maṃbravi sukhitaṃ maṃ karohi ;
Tāhaṃ kariṃ tena mamāsi sokhyaṃ , so cabravi sukhitosmīti brahme .
47.
‘‘ Ayañca te māluvapaṇṇasanthatā , vikiṇṇarūpāva mayā ca tena ca ;
Kilantarūpā udake ramitvā , punappunaṃ paṇṇakuṭiṃ vajāma .
48.
‘‘ Na majja mantā paṭibhanti tāta , na aggihuttaṃ napi yaññatantaṃ [ yaññatantraṃ ( sī .), yaññaṃ tatra ( pī . ka .), yaññatatra ( syā .)];
Na cāpi te mūlaphalāni bhuñje , yāva
T2.10 na passāmi taṃ brahmacāriṃ . 49.
‘‘ Addhā
M2.38 pajānāsi tuvampi tāta , yassaṃ disaṃ [ disāyaṃ ( syā . pī . ka .)] vasate brahmacārī ;Taṃ maṃ disaṃ pāpaya tāta khippaṃ , mā te ahaṃ amarimassamamhi .
50.
‘‘ Vicitraphullaṃ [ vicitrapupphaṃ ( sī . pī .)] hi vanaṃ sutaṃ mayā , dijābhighuṭṭhaṃ dijasaṅghasevitaṃ ;
Taṃ maṃ vanaṃ pāpaya tāta khippaṃ , purā te pāṇaṃ vijahāmi assame ’’.
51.
‘‘ Imasmāhaṃ jotirase vanamhi , gandhabbadevaccharasaṅghasevite ;
Isīnamāvāse sanantanamhi , netādisaṃ aratiṃ pāpuṇetha .
52.
‘‘ Bhavanti mittāni atho na honti , ñātīsu mittesu karonti pemaṃ ;
Ayañca jammo kissa vā niviṭṭho , yo neva jānāti kutomhi āgato .
53.
‘‘ Saṃvāsena hi mittāni , sandhiyanti [ sandhīyanti ( sī . pī .)] punappunaṃ ;
Sveva mitto [ sā ca metti ( pī .)] asaṃgantu , asaṃvāsena jīrati .
54.
‘‘ Sace
T2.11 tuvaṃ dakkhasi brahmacāriṃ , sace tuvaṃ sallape [ sallapi ( sī .)] brahmacārinā ;Sampannasassaṃva mahodakena , tapoguṇaṃ khippamimaṃ pahissasi [ pahassasi ( sī . syā . pī .)].
55.
‘‘ Punapi
V2.24 [ punappi ( pī .)] ce dakkhasi brahmacāriṃ , punapi [ punappi ( pī .)] ce sallape brahmacārinā ;Sampannasassaṃva mahodakena , usmāgataṃ khippamimaṃ pahissasi .
56.
‘‘ Bhūtāni
M2.39 hetāni [ etāni ( pī .)] caranti tāta , virūparūpena manussaloke ;Na tāni sevetha naro sapañño , āsajja naṃ nassati brahmacārī ’’ ti .
Niḷinikājātakaṃ [ naḷinījātakaṃ ( sī .), naḷinijātakaṃ ( pī .)] paṭhamaṃ .
527. Ummādantījātakaṃ (2)
57.
‘‘ Nivesanaṃ kassa nudaṃ sunanda , pākārena paṇḍumayena guttaṃ ;
Kā dissati aggisikhāva dūre , vehāyasaṃ [ vehāsayaṃ ( sī . pī .)] pabbataggeva acci .
58.
‘‘ Dhītā
T2.12 nvayaṃ [ nayaṃ ( sī . pī .), nvāyaṃ ( syā .)] kassa sunanda hoti , suṇisā nvayaṃ [ nayaṃ ( sī . pī .), nvāyaṃ ( syā .)] kassa athopi bhariyā ;Akkhāhi me khippamidheva puṭṭho , avāvaṭā yadi vā atthi bhattā ’’.
59.
‘‘ Ahañhi jānāmi janinda etaṃ , matyā ca petyā ca athopi assā ;
Taveva so puriso bhūmipāla , rattindivaṃ appamatto tavatthe .
60.
‘‘ Iddho ca phīto ca suvaḍḍhito [ subāḷhiko ( pī .)] ca , amacco ca te aññataro janinda ;
Tassesā bhariyābhipārakassa [ ahipārakassa ( sī . pī .), abhipādakassa ( ka .)], ummādantī [ ummādantīti ( ka .)] nāmadheyyena rāja ’’.
61.
‘‘ Ambho
M2.40 ambho nāmamidaṃ imissā , matyā ca petyā ca kataṃ susādhu ;Tadā [ tathā ( sī . syā . pī .)] hi mayhaṃ avalokayantī , ummattakaṃ ummadantī akāsi ’’.
62.
‘‘ Yā puṇṇamāse [ puṇṇamāye ( ka .)] migamandalocanā , upāvisi puṇḍarīkattacaṅgī ;
Dve puṇṇamāyo tadahū amaññahaṃ , disvāna pārāvatarattavāsiniṃ .
63.
‘‘ Aḷārapamhehi
T2.13 subhehi vaggubhi , palobhayantī maṃ yadā udikkhati ;Vijambhamānā harateva me mano , jātā vane kimpurisīva pabbate .
64.
‘‘ Tadā hi brahatī sāmā , āmuttamaṇikuṇḍalā ;
Ekaccavasanā nārī , migī bhantāvudikkhati .
65.
‘‘ Kadāssu maṃ tambanakhā sulomā , bāhāmudū candanasāralittā ;
Vaṭṭaṅgulī sannatadhīrakuttiyā , nārī upaññissati sīsato subhā .
66.
‘‘ Kadāssu maṃ kañcanajāluracchadā , dhītā tirīṭissa vilaggamajjhā ;
Mudūhi bāhāhi palissajissati , brahāvane jātadumaṃva māluvā .
67.
‘‘ Kadāssu
V2.25 [ kadāssu maṃ ( syā . ka .)] lākhārasarattasucchavī , bindutthanī puṇḍarīkattacaṅgī ;Mukhaṃ mukhena upanāmayissati , soṇḍova soṇḍassa surāya thālaṃ .
68.
‘‘ Yadāddasaṃ [ yathāddasaṃ ( pī .)] taṃ tiṭṭhantiṃ , sabbabhaddaṃ [ sabbagattaṃ ( sī . syā . pī .)] manoramaṃ ;
Tato
T2.14 sakassa cittassa , nāvabodhāmi kañcinaṃ [ kiñcinaṃ ( ka .), kiñcanaṃ ( pī .)]. 69.
‘‘ Ummādantimahaṃ
M2.41 daṭṭhā [ diṭṭhā ( sī . syā . pī . ka .)], āmuttamaṇikuṇḍalaṃ ;Na supāmi divārattiṃ , sahassaṃva parājito .
70.
‘‘ Sakko ce [ ca ( sī . pī .)] me varaṃ dajjā , so ca labbhetha me varo ;
Ekarattaṃ dvirattaṃ [ dirattaṃ ( pī .)] vā , bhaveyyaṃ abhipārako ;
Ummādantyā ramitvāna , sivirājā tato siyaṃ ’’[ siyā ( syā . pī .)].
71.
‘‘ Bhūtāni me bhūtapatī namassato , āgamma yakkho idametadabravi ;
Rañño mano ummadantyā niviṭṭho , dadāmi te taṃ paricārayassu ’’.
72.
‘‘ Puññā vidhaṃse amaro na camhi , jano ca me pāpamidañca [ pāpamidanti ( sī . pī .)] jaññā ;
Bhuso ca tyassa manaso vighāto , datvā piyaṃ ummadantiṃ adaṭṭhā ’’.
73.
‘‘ Janinda nāññatra tayā mayā vā , sabbāpi kammassa katassa jaññā ;
Yaṃ te mayā ummadantī padinnā , bhusehi rājā vanathaṃ sajāhi ’’.
74.
‘‘ Yo pāpakaṃ kamma karaṃ manusso , so
T2.15 maññati māyida [ māyidha ( ka .)] maññiṃsu aññe ;Passanti bhūtāni karontametaṃ , yuttā ca ye honti narā pathabyā .
75.
‘‘ Añño nu te koci [ kodha ( pī .)] naro pathabyā , saddheyya [ saddaheyya ( sī .)] lokasmi na me piyāti ;
Bhuso ca tyassa manaso vighāto , datvā piyaṃ ummadantiṃ adaṭṭhā ’’.
76.
‘‘ Addhā
M2.42 piyā mayha janinda esā , na sā mamaṃ appiyā bhūmipāla ;Gaccheva tvaṃ ummadantiṃ bhadante , sīhova selassa guhaṃ upeti ’’.
77.
‘‘ Na pīḷitā attadukhena dhīrā , sukhapphalaṃ kamma pariccajanti ;
Sammohitā vāpi sukhena mattā , na pāpakammañca [ pāpakaṃ kamma ( pī .)] samācaranti ’’.
78.
‘‘ Tuvañhi mātā ca pitā ca mayhaṃ , bhattā patī posako devatā ca ;
Dāso ahaṃ tuyha saputtadāro , yathāsukhaṃ sāmi [ sibba ( sī .), sīvi ( syā .)] karohi kāmaṃ ’’.
79.
‘‘ Yo issaromhīti karoti pāpaṃ , katvā
T2.16 ca so nuttasate [ nuttapate ( pī .)] paresaṃ ;Na tena so jīvati dīghamāyu [ dīghamāyuṃ ( sī . syā .)], devāpi pāpena samekkhare naṃ .
80.
‘‘ Aññātakaṃ sāmikehī padinnaṃ , dhamme ṭhitā ye paṭicchanti dānaṃ ;
Paṭicchakā dāyakā cāpi tattha , sukhapphalaññeva karonti kammaṃ ’’.
81.
‘‘ Añño
V2.26 nu te koci naro pathabyā , saddheyya lokasmi na me piyāti ;Bhuso ca tyassa manaso vighāto , datvā piyaṃ ummadantiṃ adaṭṭhā ’’.
82.
‘‘ Addhā piyā mayha janinda esā , na sā mamaṃ appiyā bhūmipāla ;
Yaṃ te mayā ummadantī padinnā , bhusehi rājā vanathaṃ sajāhi ’’.
83.
‘‘ Yo
M2.43 attadukkhena parassa dukkhaṃ , sukhena vā attasukhaṃ dahāti ;Yathevidaṃ mayha tathā paresaṃ , yo [ so ( pī .)] evaṃ jānāti [ pajānāti ( ka .)] sa vedi dhammaṃ .
84.
‘‘ Añño nu te koci naro pathabyā , saddheyya
T2.17 lokasmi na me piyāti ;Bhuso ca tyassa manaso vighāto , datvā piyaṃ ummadantiṃ adaṭṭhā ’’.
85.
‘‘ Janinda jānāsi piyā mamesā , na sā mamaṃ appiyā bhūmipāla ;
Piyena te dammi piyaṃ janinda , piyadāyino deva piyaṃ labhanti ’’.
86.
‘‘ So nūnāhaṃ vadhissāmi , attānaṃ kāmahetukaṃ ;
Na hi dhammaṃ adhammena , ahaṃ vadhitumussahe ’’.
87.
‘‘ Sace tuvaṃ mayha satiṃ [ santi ( ka .)] janinda , na kāmayāsi naravīra seṭṭha ;
Cajāmi naṃ sabbajanassa sibyā [ sibba ( sī . pī .), majjhe ( syā .)], mayā pamuttaṃ tato avhayesi [ avhayāsi ( ka .)] naṃ ’’.
88.
‘‘ Adūsiyaṃ ce abhipāraka tvaṃ , cajāsi katte ahitāya tyassa ;
Mahā ca te upavādopi assa , na cāpi tyassa nagaramhi pakkho ’’.
89.
‘‘ Ahaṃ sahissaṃ upavādametaṃ , nindaṃ pasaṃsaṃ garahañca sabbaṃ ;
Mametamāgacchatu bhūmipāla , yathāsukhaṃ
T2.18 sivi [ sibba ( sī . pī .)] karohi kāmaṃ ’’. 90.
‘‘ Yo
M2.44 neva nindaṃ na panappasaṃsaṃ , ādiyati garahaṃ nopi pūjaṃ ;Sirī ca lakkhī ca apeti tamhā , āpo suvuṭṭhīva yathā thalamhā ’’.
91.
‘‘ Yaṃ kiñci dukkhañca sukhañca etto , dhammātisārañca manovighātaṃ ;
Urasā ahaṃ paccuttarissāmi [ paṭicchissāmi ( sī . syā .), paccupadissāmi ( pī .)] sabbaṃ , pathavī yathā thāvarānaṃ tasānaṃ ’’.
92.
‘‘ Dhammātisārañca manovighātaṃ , dukkhañca nicchāmi ahaṃ paresaṃ ;
Ekovimaṃ hārayissāmi bhāraṃ , dhamme ṭhito kiñci ahāpayanto ’’.
93.
‘‘ Saggūpagaṃ puññakammaṃ janinda , mā me tuvaṃ antarāyaṃ akāsi ;
Dadāmi te ummadantiṃ pasanno , rājāva yaññe dhanaṃ brāhmaṇānaṃ ’’.
94.
‘‘ Addhā tuvaṃ katte hitesi mayhaṃ , sakhā mamaṃ ummadantī tuvañca ;
Nindeyyu devā pitaro ca sabbe , pāpañca
T2.19 passaṃ abhisamparāyaṃ ’’. 95.
‘‘ Na hetadhammaṃ sivirāja vajjuṃ , sanegamā jānapadā ca sabbe ;
Yaṃ te mayā ummadantī padinnā , bhusehi rājā vanathaṃ sajāhi ’’.
96.
‘‘ Addhā
V2.27 tuvaṃ katte hitesi mayhaṃ , sakhā mamaṃ ummadantī tuvañca ;Satañca dhammāni sukittitāni , samuddavelāva duraccayāni ’’.
97.
‘‘ Āhuneyyo
M2.45 mesi hitānukampī , dhātā vidhātā casi kāmapālo ;Tayī hutā rāja mahapphalā hi [ mahapphalā hi me ( pī .)], kāmena me ummadantiṃ paṭiccha ’’.
98.
‘‘ Addhā hi sabbaṃ abhipāraka tvaṃ , dhammaṃ acārī mama kattuputta ;
Añño nu te ko idha sotthikattā , dvipado naro aruṇe jīvaloke ’’.
99.
‘‘ Tuvaṃ nu seṭṭho tvamanuttarosi , tvaṃ dhammagū [ dhammagutto ( sī .)] dhammavidū sumedho ;
So dhammagutto cirameva jīva , dhammañca
T2.20 me desaya dhammapāla ’’. 100.
‘‘ Tadiṅgha abhipāraka , suṇohi vacanaṃ mama ;
Dhammaṃ te desayissāmi , sataṃ āsevitaṃ ahaṃ .
101.
‘‘ Sādhu dhammaruci rājā , sādhu paññāṇavā naro ;
Sādhu mittānamaddubbho , pāpassākaraṇaṃ sukhaṃ .
102.
‘‘ Akkodhanassa vijite , ṭhitadhammassa rājino ;
Sukhaṃ manussā āsetha , sītacchāyāya saṅghare .
103.
‘‘ Na cāhametaṃ abhirocayāmi , kammaṃ asamekkhakataṃ asādhu ;
Ye vāpi ñatvāna sayaṃ karonti , upamā imā mayhaṃ tuvaṃ suṇohi .
104.
‘‘ Gavaṃ ce taramānānaṃ , jimhaṃ gacchati puṅgavo ;
Sabbā tā jimhaṃ gacchanti , nette jimhaṃ gate sati .
105.
‘‘ Evameva [ evamevaṃ ( pī .)] manussesu , yo hoti seṭṭhasammato ;
So ce adhammaṃ carati , pageva itarā pajā ;
Sabbaṃ
T2.21 raṭṭhaṃ dukhaṃ seti , rājā ce hoti adhammiko . 106.
‘‘ Gavaṃ
M2.46 ce taramānānaṃ , ujuṃ gacchati puṅgavo ;Sabbā gāvī ujuṃ yanti , nette ujuṃ gate sati .
107.
‘‘ Evameva manussesu , yo hoti seṭṭhasammato ;
So sace dhammaṃ carati , pageva itarā pajā ;
Sabbaṃ raṭṭhaṃ sukhaṃ seti , rājā ce hoti dhammiko .
108.
‘‘ Na cāpāhaṃ adhammena , amarattamabhipatthaye ;
Imaṃ vā pathaviṃ sabbaṃ , vijetuṃ abhipāraka .
109.
‘‘ Yañhi kiñci manussesu , ratanaṃ idha vijjati ;
Gāvo dāso hiraññañca , vatthiyaṃ haricandanaṃ .
110.
‘‘ Assitthiyo
V2.28 [ assitthiyo ca ( sī .)] ratanaṃ maṇikañca , yañcāpi me candasūriyā abhipālayanti ;Na tassa hetu visamaṃ careyyaṃ , majjhe sivīnaṃ usabhomhi jāto .
111.
‘‘ Netā hitā [ netābhi tā ( sī .)] uggato raṭṭhapālo , dhammaṃ sivīnaṃ apacāyamāno ;
So dhammamevānuvicintayanto , tasmā sake cittavase na vatto ’’.
112.
‘‘ Addhā tuvaṃ mahārāja , niccaṃ abyasanaṃ sivaṃ ;
Karissasi ciraṃ rajjaṃ , paññā hi tava tādisī .
113.
‘‘ Etaṃ te anumodāma , yaṃ dhammaṃ nappamajjasi ;
Dhammaṃ pamajja khattiyo , raṭṭhā [ ṭhānā ( sī .)] cavati issaro .
114.
‘‘ Dhammaṃ cara mahārāja , mātāpitūsu khattiya ;
Idha
T2.22 dhammaṃ caritvāna , rāja saggaṃ gamissasi . 115.
‘‘ Dhammaṃ cara mahārāja , puttadāresu khattiya … pe ….
116.
‘‘ Dhammaṃ cara mahārāja , mittāmaccesu khattiya … pe ….
117.
‘‘ Dhammaṃ cara mahārāja , vāhanesu balesu ca … pe ….
118.
‘‘ Dhammaṃ cara mahārāja , gāmesu nigamesu ca … pe ….
119.
‘‘ Dhammaṃ
M2.47 cara mahārāja , raṭṭhesu janapadesu ca … pe …. 120.
‘‘ Dhammaṃ cara mahārāja , samaṇabrāhmaṇesu ca … pe ….
121.
‘‘ Dhammaṃ cara mahārāja , migapakkhīsu khattiya … pe ….
122.
‘‘ Dhammaṃ cara mahārāja , dhammo ciṇṇo sukhāvaho ;
Idha dhammaṃ caritvāna , rāja saggaṃ gamissasi .
123.
‘‘ Dhammaṃ cara mahārāja , saindā devā sabrahmakā ;
Suciṇṇena divaṃ pattā , mā dhammaṃ rāja pāmado ’’ ti .
Ummādantījātakaṃ dutiyaṃ .
528. Mahābodhijātakaṃ (3)
124.
‘‘ Kiṃ
T2.23 nu daṇḍaṃ kimajinaṃ , kiṃ chattaṃ kimupāhanaṃ ;Kimaṅkusañca pattañca , saṅghāṭiñcāpi brāhmaṇa ;
Taramānarūpohāsi [ gaṇhāsi ( sī . syā . pī .)], kiṃ nu patthayase disaṃ ’’.
125.
‘‘ Dvādasetāni
V2.29 vassāni , vusitāni tavantike ;Nābhijānāmi soṇena , piṅgalenābhikūjitaṃ .
126.
‘‘ Svāyaṃ dittova nadati , sukkadāṭhaṃ vidaṃsayaṃ ;
Tava sutvā sabhariyassa , vītasaddhassa maṃ pati ’’.
127.
‘‘ Ahu esa kato doso , yathā bhāsasi brāhmaṇa ;
Esa bhiyyo pasīdāmi , vasa brāhmaṇa māgamā ’’.
128.
‘‘ Sabbaseto pure āsi , tatopi sabalo ahu ;
Sabbalohitako dāni , kālo pakkamituṃ mama .
129.
‘‘ Abbhantaraṃ pure āsi , tato majjhe tato bahi ;
Purā niddhamanā hoti , sayameva vajāmahaṃ .
130.
‘‘ Vītasaddhaṃ na seveyya , udapānaṃvanodakaṃ ;
Sacepi naṃ anukhaṇe , vāri kaddamagandhikaṃ .
131.
‘‘ Pasannameva seveyya , appasannaṃ vivajjaye ;
Pasannaṃ payirupāseyya , rahadaṃ vudakatthiko .
132.
‘‘ Bhaje
M2.48 bhajantaṃ purisaṃ , abhajantaṃ na bhajjaye [ bhājaye ( pī .)];Asappurisadhammo so , yo bhajantaṃ na bhajjati [ bhājati ( pī .)].
133.
‘‘ Yo
T2.24 bhajantaṃ na bhajati , sevamānaṃ na sevati ;Sa ve manussapāpiṭṭho , migo sākhassito yathā .
134.
‘‘ Accābhikkhaṇasaṃsaggā , asamosaraṇena ca ;
Etena mittā jīranti , akāle yācanāya ca .
135.
‘‘ Tasmā nābhikkhaṇaṃ gacche , na ca gacche cirāciraṃ ;
Kālena yācaṃ yāceyya , evaṃ mittā na jīyare [ jīrare ( syā . pī .)].
136.
‘‘ Aticiraṃ nivāsena , piyo bhavati appiyo ;
Āmanta kho taṃ gacchāma , purā te homa appiyā ’’.
137.
‘‘ Evaṃ ce yācamānānaṃ , añjaliṃ nāvabujjhasi ;
Paricārakānaṃ sataṃ [ paricārikānaṃ sattānaṃ ( sī . syā . pī .)], vacanaṃ na karosi no ;
Evaṃ taṃ abhiyācāma , puna kayirāsi pariyāyaṃ ’’.
138.
‘‘ Evaṃ ce no viharataṃ , antarāyo na hessati ;
Tuyhaṃ vāpi [ tumhañcāpi ( sī .), tuyhañcāpi ( pī .)] mahārāja , mayhaṃ vā [ amhaṃ vā ( sī .), mayhañca ( pī .)] raṭṭhavaddhana ;
Appeva nāma passema , ahorattānamaccaye ’’.
139.
‘‘ Udīraṇā
V2.30 ce saṃgatyā , bhāvāya manuvattati ;Akāmā akaraṇīyaṃ vā , karaṇīyaṃ vāpi kubbati ;
Ākāmākaraṇīyamhi , kvidha pāpena lippati [ limpati ( syā . ka .)].
140.
‘‘ So ce attho ca dhammo ca , kalyāṇo na ca pāpako ;
Bhoto ce vacanaṃ saccaṃ , suhato vānaro mayā .
141.
‘‘ Attano ce hi vādassa , aparādhaṃ vijāniyā [ vijāniya ( sī . syā . pī .)];
Na
T2.25 maṃ tvaṃ garaheyyāsi , bhoto vādo hi tādiso ’’. 142.
‘‘ Issaro
M2.49 sabbalokassa , sace kappeti jīvitaṃ ;Iddhiṃ [ iddhi ( pī . ka .)] byasanabhāvañca , kammaṃ kalyāṇapāpakaṃ ;
Niddesakārī puriso , issaro tena lippati .
143.
‘‘ So ce attho ca dhammo ca , kalyāṇo na ca pāpako ;
Bhoto ce vacanaṃ saccaṃ , suhato vānaro mayā .
144.
‘‘ Attano ce hi vādassa , aparādhaṃ vijāniyā ;
Na maṃ tvaṃ garaheyyāsi , bhoto vādo hi tādiso ’’.
145.
‘‘ Sace pubbekatahetu , sukhadukkhaṃ nigacchati ;
Porāṇakaṃ kataṃ pāpaṃ , tameso muccate [ muñcate ( sī . syā .)] iṇaṃ ;
Porāṇakaiṇamokkho , kvidha pāpena lippati .
146.
‘‘ So ce attho ca dhammo ca , kalyāṇo na ca pāpako ;
Bhoto ce vacanaṃ saccaṃ , suhato vānaro mayā .
147.
‘‘ Attano ce hi vādassa , aparādhaṃ vijāniyā ;
Na maṃ tvaṃ garaheyyāsi , bhoto vādo hi tādiso ’’.
148.
‘‘ Catunnaṃyevupādāya , rūpaṃ sambhoti pāṇinaṃ ;
Yato ca rūpaṃ sambhoti , tatthevānupagacchati ;
Idheva jīvati jīvo , pecca pecca vinassati .
149.
Ucchijjati ayaṃ loko , ye bālā ye ca paṇḍitā ;
Ucchijjamāne lokasmiṃ , kvidha pāpena lippati .
150.
‘‘ So
T2.26 ce attho ca dhammo ca , kalyāṇo na ca pāpako ;Bhoto ce vacanaṃ saccaṃ , suhato vānaro mayā .
151.
‘‘ Attano ce hi vādassa , aparādhaṃ vijāniyā ;
Na maṃ tvaṃ garaheyyāsi , bhoto vādo hi tādiso ’’.
152.
‘‘ Āhu
V2.31 khattavidā [ khattavidhā ( sī . syā . pī .)] loke , bālā paṇḍitamānino .Mātaraṃ pitaraṃ haññe , atho jeṭṭhampi bhātaraṃ ;
Haneyya putta [ putte ca ( pī .)] dāre ca , attho ce tādiso siyā .
153.
‘‘ Yassa
M2.50 rukkhassa chāyāya , nisīdeyya sayeyya vā ;Na tassa sākhaṃ bhañjeyya , mittadubbho [ mittadūbhī ( pī .)] hi pāpako .
154.
‘‘ Atha atthe samuppanne , samūlamapi abbahe [ abbhahe ( syā . ka .)];
Attho me sambalenāpi , suhato vānaro mayā .
155.
[ ayaṃ gāthā sīhaḷapotthake natthi ]‘‘ So ce attho ca dhammo ca , kalyāṇo na ca pāpako ;
Bhoto ce vacanaṃ saccaṃ , suhato vānaro mayā [ ayaṃ gāthā sīhaḷapotthake natthi ].
156.
‘‘ Attano ce hi vādassa , aparādhaṃ vijāniyā ;
Na maṃ tvaṃ garaheyyāsi , bhoto vādo hi tādiso .
157.
‘‘ Ahetuvādo puriso , yo ca issarakuttiko ;
Pubbekatī ca ucchedī , yo ca khattavido naro .
158.
‘‘ Ete asappurisā loke , bālā paṇḍitamānino ;
Kareyya tādiso pāpaṃ , atho aññampi kāraye ;
Asappurisasaṃsaggo
T2.27 , dukkhanto [ dukkaṭo ( sī .)] kaṭukudrayo . 159.
‘‘ Urabbharūpena vakassu [ bakāsu ( sī . syā .), vakāsu ( pī .)] pubbe , asaṃkito ajayūthaṃ upeti ;
Hantvā uraṇiṃ ajikaṃ [ ajiyaṃ ( sī . syā . pī .)] ajañca , utrāsayitvā [ citrāsayitvā ( sī . pī .)] yena kāmaṃ paleti .
160.
‘‘ Tathāvidheke samaṇabrāhmaṇāse , chadanaṃ katvā vañcayanti manusse ;
Anāsakā thaṇḍilaseyyakā ca , rajojallaṃ ukkuṭikappadhānaṃ ;
Pariyāyabhattañca apānakattā , pāpācārā arahanto vadānā .
161.
‘‘ Ete asappurisā loke , bālā paṇḍitamānino ;
Kareyya tādiso pāpaṃ , atho aññampi kāraye ;
Asappurisasaṃsaggo , dukkhanto kaṭukudrayo .
162.
‘‘ Yamāhu
M2.51 natthi vīriyanti , ahetuñca pavadanti [ hetuñca apavadanti ( sī . syā . pī .)] ye ;Parakāraṃ attakārañca , ye tucchaṃ samavaṇṇayuṃ .
163.
‘‘ Ete asappurisā loke , bālā paṇḍitamānino ;
Kareyya tādiso pāpaṃ , atho aññampi kāraye ;
Asappurisasaṃsaggo , dukkhanto kaṭukudrayo .
164.
‘‘ Sace
V2.32 hi vīriyaṃ nāssa , kammaṃ kalyāṇapāpakaṃ ;Na
T2.28 bhare vaḍḍhakiṃ rājā , napi yantāni kāraye . 165.
‘‘ Yasmā ca vīriyaṃ atthi , kammaṃ kalyāṇapāpakaṃ ;
Tasmā yantāni kāreti , rājā bharati vaḍḍhakiṃ .
166.
‘‘ Yadi vassasataṃ devo , na vasse na himaṃ pate ;
Ucchijjeyya ayaṃ loko , vinasseyya ayaṃ pajā .
167.
‘‘ Yasmā ca vassatī devo , himañcānuphusāyati ;
Tasmā sassāni paccanti , raṭṭhañca pālite [ pallate ( sī . pī .), polayate ( syā .)] ciraṃ .
168.
‘‘ Gavaṃ ce taramānānaṃ , jimhaṃ gacchati puṅgavo ;
Sabbā tā jimhaṃ gacchanti , nette jimhaṃ [ jimha ( pī .)] gate sati .
169.
‘‘ Evameva [ evamevaṃ ( pī .)] manussesu , yo hoti seṭṭhasammato ;
So ce adhammaṃ carati , pageva itarā pajā ;
Sabbaṃ raṭṭhaṃ dukhaṃ seti , rājā ce hoti adhammiko .
170.
‘‘ Gavaṃ ce taramānānaṃ , ujuṃ gacchati puṅgavo ;
Sabbā gāvī ujuṃ yanti , nette ujuṃ [ ujū ( pī .)] gate sati .
171.
‘‘ Evameva manussesu , yo hoti seṭṭhasammato ;
So sace [ ceva ( sī .), cepi ( ka .)] dhammaṃ carati , pageva itarā pajā ;
Sabbaṃ raṭṭhaṃ sukhaṃ seti , rājā ce hoti dhammiko .
172.
‘‘ Mahārukkhassa phalino , āmaṃ chindati yo phalaṃ ;
Rasañcassa na jānāti , bījañcassa vinassati .
173.
‘‘ Mahārukkhūpamaṃ
T2.29 raṭṭhaṃ , adhammena pasāsati ;Rasañcassa na jānāti , raṭṭhañcassa vinassati .
174.
‘‘ Mahārukkhassa
M2.52 phalino , pakkaṃ chindati yo phalaṃ ;Rasañcassa vijānāti , bījañcassa na nassati .
175.
‘‘ Mahārukkhūpamaṃ raṭṭhaṃ , dhammena yo pasāsati ;
Rasañcassa vijānāti , raṭṭhañcassa na nassati .
176.
‘‘ Yo ca rājā janapadaṃ , adhammena pasāsati ;
Sabbosadhīhi so rājā , viruddho hoti khattiyo .
177.
‘‘ Tatheva negame hiṃsaṃ , ye yuttā kayavikkaye ;
Ojadānabalīkāre , sa kosena virujjhati .
178.
‘‘ Pahāravarakhettaññū
V2.33 , saṅgāme katanissame [ kataniyame ( ka .)];Ussite hiṃsayaṃ rājā , sa balena virujjhati .
179.
‘‘ Tatheva isayo hiṃsaṃ , saññate [ saṃyame ( syā . ka .)] brahmacāriyo [ brahmacārino ( sī .)];
Adhammacārī khattiyo , so saggena virujjhati .
180.
‘‘ Yo ca rājā adhammaṭṭho , bhariyaṃ hanti adūsikaṃ ;
Luddaṃ pasavate ṭhānaṃ [ pāpaṃ ( sī .)], puttehi ca virujjhati .
181.
‘‘ Dhammaṃ care jānapade , negamesu [ nigamesu ( sī .)] balesu ca ;
Isayo ca na hiṃseyya , puttadāre samaṃ care .
182.
‘‘ Sa tādiso bhūmipati , raṭṭhapālo akodhano ;
Sapatte
T2.30 [ sāmante ( sī . syā . pī .)] sampakampeti , indova asurādhipo ’’ ti .Mahābodhijātakaṃ tatiyaṃ .
Paṇṇāsanipātaṃ niṭṭhitaṃ .
Tassuddānaṃ –
Saniḷīnikamavhayano paṭhamo , dutiyo pana saummadantivaro ;
Tatiyo pana bodhisirīvhayano , kathitā pana tīṇi jinena subhāti .