Sīlapaññākathāvaṇṇanā
317. Tato bhagavā ‘ kathito brāhmaṇena pañho , kiṃ panettha patiṭṭhātuṃ sakkhissati , na sakkhissatī ’ ti ?
Tassa vīmaṃsanatthaṃ –
‘‘ imesaṃ pana brāhmaṇā ’’ tiādimāha .
Sīlaparidhotāti sīlaparisuddhā .
Yattha sīlaṃ tattha paññāti yasmiṃ puggale sīlaṃ , tattheva paññā , kuto dussīle paññā ?
Paññārahite vā jaḷe eḷamūge kuto sīlanti ?
Sīlapaññāṇan ti sīlañca paññāṇañca sīlapaññāṇaṃ .
Paññāṇan ti paññāyeva .
Evametaṃ brāhmaṇāti
M1.260 bhagavā brāhmaṇassa vacanaṃP1.291 anujānanto āha .Tattha sīlaparidhotā paññāti catupārisuddhisīlena dhotā .
Kathaṃ pana sīlena paññaṃ dhovatīti ?
Yassa puthujjanassa sīlaṃ saṭṭhiasītivassāni akhaṇḍaṃ hoti , so maraṇakālepi sabbakilese ghātetvā sīlena paññaṃ dhovitvā arahattaṃ gaṇhāti .
Kandarasālapariveṇe mahāsaṭṭhivassatthero viya .
There kira maraṇamañce nipajjitvā balavavedanāya nitthunante
V1.235 , tissamahārājā ‘‘ theraṃ passissāmī ’’ ti gantvā pariveṇadvāre ṭhito taṃ saddaṃ sutvā pucchi –
‘‘ kassa saddo ayan ’’ ti ?
Therassa nitthunanasaddoti .
‘‘ Pabbajjāya saṭṭhivassena vedanāpariggahamattampi na kataṃ , na dāni naṃ vandissāmī ’’ ti nivattitvā mahābodhiṃ vandituṃ gato .
Tato upaṭṭhākadaharo theraṃ āha –
‘‘ kiṃ no , bhante , lajjāpetha , saddhopi rājā vippaṭisārī hutvā na vandissāmī ’’ ti gatoti .
Kasmā āvusoti ?
Tumhākaṃ nitthunanasaddaṃ sutvāti .
‘‘ Tena hi me okāsaṃ karothā ’’ ti vatvā vedanaṃ vikkhambhitvā arahattaṃ patvā daharassa saññaṃ adāsi –
‘‘ gacchāvuso , idāni rājānaṃ amhe vandāpehī ’’ ti .
Daharo gantvā –
‘‘ idāni kira theraṃ , vandathā ’’ ti āha .
Rājā saṃsumārapatitena theraṃ vandanto –
‘‘ nāhaṃ ayyassa arahattaṃ vandāmi , puthujjanabhūmiyaṃ pana ṭhatvā rakkhitasīlameva vandāmī ’’ ti āha , evaṃ sīlena paññaṃ dhovati nāma .
Yassa pana abbhantare sīlasaṃvaro natthi , ugghāṭitaññutāya pana catuppadikagāthāpariyosāne paññāya sīlaṃ dhovitvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇāti .
Ayaṃ paññāya sīlaṃ dhovati nāma .
Seyyathāpi santatimahāmatto . 318. Katamaṃ pana taṃ brāhmaṇāti kasmā āha ?
Bhagavā kira cintesi –
‘‘ brāhmaṇā brāhmaṇasamaye pañcasīlāni ‘ sīlan ’ ti paññāpenti , vedattayauggahaṇapaññā paññāti .
Uparivisesaṃ
P1.292 na jānanti .
Yaṃnūnāhaṃ brāhmaṇassa uttarivisesabhūtaṃ maggasīlaṃ , phalasīlaṃ , maggapaññaṃ , phalapaññañca dassetvā arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhapeyyan ’’ ti .
Atha naṃ kathetukamyatāya pucchanto –
‘‘ katamaṃ pana taṃ , brāhmaṇa , sīlaṃ katamā sā paññā ’’ ti āha .Atha brāhmaṇo –
‘‘ mayā sakasamayavasena pañho vissajjito .
Samaṇo pana maṃ gotamo puna nivattitvā pucchati , idānissāhaṃ cittaṃ paritosetvā vissajjituṃ
M1.261 sakkuṇeyyaṃ vā na vā ?
Sace na sakkhissaṃ paṭhamaṃ uppannāpi me lajjā bhijjissati .
Asakkontassa pana na sakkomīti vacane doso natthī ’’ ti puna nivattitvā bhagavatoyeva bhāraṃ karonto ‘‘ ettakaparamāva mayan ’’ tiādimāha .Tattha ettakaparamāti ettakaṃ sīlapaññāṇanti vacanameva paramaṃ amhākaṃ , te mayaṃ ettakaparamā , ito paraṃ etassa bhāsitassa atthaṃ na jānāmāti attho .
Athassa bhagavā sīlapaññāya mūlabhūtassa tathāgatassa uppādato pabhuti sīlapaññāṇaṃ dassetuṃ –
‘‘ idha brāhmaṇa , tathāgato ’’ tiādimāha .
Tassattho sāmaññaphale vuttanayeneva veditabbo , ayaṃ pana viseso , idha tividhampi sīlaṃ –
‘‘ idampissa hoti sīlasmin ’’ ti evaṃ sīlamicceva niyyātitaṃ paṭhamajjhānādīni cattāri jhānāni atthato paññāsampadā .
Evaṃ
V1.236 paññāvasena pana aniyyātetvā vipassanāpaññāya padaṭṭhānabhāvamattena dassetvā vipassanāpaññāto paṭṭhāya paññā niyyātitāti .