Subhamāṇavakavatthuvaṇṇanā
444. Evaṃ
P2.384V1.286M1.317 me sutaṃ … pe … sāvatthiyan ti subhasuttaṃ .
Tatrāyaṃ anuttānapadavaṇṇanā .
Aciraparinibbute bhagavatīti aciraṃ parinibbute bhagavati , parinibbānato uddhaṃ māsamatte kāle .
Nidānavaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva bhagavato pattacīvaraṃ ādāya āgantvā khīravirecanaṃ pivitvā vihāre nisinnadivasaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .Todeyyaputtoti todeyyabrāhmaṇassa putto , so kira sāvatthiyā avidūre tudigāmo nāma atthi , tassa adhipatittā todeyyoti saṅkhyaṃ gato .
Mahaddhano pana hoti pañcacattālīsakoṭivibhavo , paramamaccharī –
‘‘ dadato bhogānaṃ aparikkhayo nāma natthī ’’ ti cintetvā kassaci kiñci na deti , puttampi āha –
‘‘ Añjanānaṃ khayaṃ disvā , vammikānañca sañcayaṃ ;
Madhūnañca samāhāraṃ , paṇḍito gharamāvase ’’ ti .
Evaṃ adānameva sikkhāpetvā kāyassa bhedā tasmiṃyeva ghare sunakho hutvā nibbatto .
Subho taṃ sunakhaṃ ativiya piyāyati .
Attano bhuñjanakabhattaṃyeva bhojeti , ukkhipitvā varasayane sayāpeti .
Atha bhagavā ekadivasaṃ nikkhante māṇave taṃ gharaṃ piṇḍāya pāvisi .
Sunakho bhagavantaṃ disvā bhukkāraṃ karonto bhagavato samīpaṃ gato .
Tato naṃ bhagavā avoca ‘‘ todeyya tvaṃ pubbepi maṃ ‘ bho , bho ’ ti paribhavitvā sunakho jāto , idānipi bhukkāraṃ katvā avīciṃ gamissasī ’’ ti .
Sunakho taṃ kathaṃ sutvā vippaṭisārī hutvā uddhanantare chārikāya nipanno , manussā naṃ ukkhipitvā sayane sayāpetuṃ nāsakkhiṃsu
P2.385 .
Subho āgantvā ‘‘ kenāyaṃ sunakho sayanā oropito ’’ ti āha .
Manussā ‘‘ na kenacī ’’ tiV1.287 vatvā taṃ pavattiṃ ārocesuṃ .
Māṇavo sutvā ‘‘ mama pitā brahmaloke nibbatto , samaṇo pana gotamo me pitaraṃ sunakhaṃ karoti yaṃ kiñci esa mukhārūḷhaṃ bhāsatī ’’ ti kujjhitvā bhagavantaṃ musāvādenaM1.318 codetukāmo vihāraṃ gantvā taṃ pavattiṃ pucchi .
Bhagavā tassa tatheva vatvā avisaṃvādanatthaṃ āha –
‘‘ atthi pana te , māṇava , pitarā na akkhātaṃ dhanan ’’ ti .
Atthi , bho gotama , satasahassagghanikā suvaṇṇamālā , satasahassagghanikā suvaṇṇapādukā , satasahassagghanikā suvaṇṇapāti , satasahassañca kahāpaṇanti .
Gaccha taṃ sunakhaṃ appodakaṃ madhupāyāsaṃ bhojetvā sayanaṃ āropetvā īsakaṃ niddaṃ okkantakāle puccha , sabbaṃ te ācikkhissati , atha naṃ jāneyyāsi –
‘‘ pitā me eso ’’ ti .
So tathā akāsi .
Sunakho sabbaṃ ācikkhi , tadā naṃ –
‘‘ pitā me ’’ ti ñatvā bhagavati pasannacitto gantvā bhagavantaṃcuddasa pañhe pucchitvā vissajjanapariyosāne bhagavantaṃ saraṇaṃ gato , taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ subho māṇavo todeyyaputto ’’ ti .
Sāvatthiyaṃ paṭivasatīti attano bhogagāmato āgantvā vasati . 445-446.
Aññataraṃ māṇavakaṃ āmantesīti satthari parinibbute ‘‘ ānandatthero kirassa pattacīvaraṃ gahetvā āgato , mahājano taṃ dassanatthāya upasaṅkamatī ’’ ti sutvā ‘‘ vihāraṃ kho pana gantvā mahājanamajjhe na sakkā sukhena paṭisanthāraṃ vā kātuṃ , dhammakathaṃ vā sotuṃ gehaṃ āgataṃyeva naṃ disvā sukhena paṭisanthāraṃ karissāmi , ekā ca me kaṅkhā atthi , tampi naṃ pucchissāmī ’’ ti cintetvā aññataraṃ māṇavakaṃ āmantesi .
Appābādhan tiādīsu ābādhoti visabhāgavedanā vuccati , yā ekadese uppajjitvā cattāro iriyāpathe ayapaṭṭena ābandhitvā viya gaṇhati , tassā abhāvaṃ pucchāti vadati .
Appātaṅkoti
P2.386 kicchajīvitakaro rogo vuccati , tassāpi abhāvaṃ pucchāti vadati .
Gilānasseva ca uṭṭhānaṃ nāma garukaṃ hoti , kāye balaṃ na hoti , tasmā niggelaññabhāvañca balañca pucchāti vadati .
Phāsuvihāran ti gamanaṭhānanisajjasayanesu catūsu iriyāpathesu sukhavihāraṃ pucchāti vadati .
Athassa pucchitabbākāraṃ dassento ‘‘ subho ’’ tiādimāha . 445-446.
Aññataraṃ māṇavakaṃ āmantesīti satthari parinibbute ‘‘ ānandatthero kirassa pattacīvaraṃ gahetvā āgato , mahājano taṃ dassanatthāya upasaṅkamatī ’’ ti sutvā ‘‘ vihāraṃ kho pana gantvā mahājanamajjhe na sakkā sukhena paṭisanthāraṃ vā kātuṃ , dhammakathaṃ vā sotuṃ gehaṃ āgataṃyeva naṃ disvā sukhena paṭisanthāraṃ karissāmi , ekā ca me kaṅkhā atthi , tampi naṃ pucchissāmī ’’ ti cintetvā aññataraṃ māṇavakaṃ āmantesi .
Appābādhan tiādīsu ābādhoti visabhāgavedanā vuccati , yā ekadese uppajjitvā cattāro iriyāpathe ayapaṭṭena ābandhitvā viya gaṇhati , tassā abhāvaṃ pucchāti vadati .
Appātaṅkoti
P2.386 kicchajīvitakaro rogo vuccati , tassāpi abhāvaṃ pucchāti vadati .
Gilānasseva ca uṭṭhānaṃ nāma garukaṃ hoti , kāye balaṃ na hoti , tasmā niggelaññabhāvañca balañca pucchāti vadati .
Phāsuvihāran ti gamanaṭhānanisajjasayanesu catūsu iriyāpathesu sukhavihāraṃ pucchāti vadati .
Athassa pucchitabbākāraṃ dassento ‘‘ subho ’’ tiādimāha . 447. Kālañca samayañca upādāyāti kālañca samayañca paññāya gahetvā upadhāretvāti attho .
Sace amhākaṃ sve gamanakālo bhavissati , kāye balamattā ceva pharissati , gamanapaccayā ca añño aphāsuvihāro
M1.319 na bhavissati , athetaṃ kālañca gamanakāraṇasamavāyasaṅkhātaṃ samayañca upadhāretvā –
‘‘ api eva nāma sve āgaccheyyāmā ’’ ti vuttaṃ hoti . 448. Cetakena
V1.288 bhikkhunāti cetiraṭṭhe jātattā cetakoti evaṃ laddhanāmena .Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyan ti bho , ānanda , dasabalassa ko nāma ābādho ahosi , kiṃ bhagavā paribhuñji .
Api ca satthu parinibbānena tumhākaṃ soko udapādi , satthā nāma na kevalaṃ tumhākaṃyeva parinibbuto , sadevakassa lokassa mahājāni , ko dāni añño maraṇā muccissati , yatra so sadevakassa lokassa aggapuggalo parinibbuto , idāni kaṃ aññaṃ disvā maccurājā lajjissatīti evamādinā nayena maraṇapaṭisaṃyuttaṃ sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā therassa hiyyo pītabhesajjānurūpaṃ āhāraṃ datvā bhattakiccāvasāne ekamantaṃ nisīdi .
Upaṭṭhāko santikāvacaroti upaṭṭhāko hutvā santikāvacaro , na randhagavesī .
Na vīmaṃsanādhippāyo .
Samīpacārīti idaṃ purimapadasseva vevacanaṃ .
Yesaṃ so bhavaṃ gotamoti kasmā pucchati ?
Tassa kira evaṃ ahosi ‘‘ yesu dhammesu bhavaṃ gotamo imaṃ lokaṃ patiṭṭhapesi , te tassa accayena naṭṭhā nu kho , dharanti nu kho , sace dharanti , ānando jānissati , handa naṃ pucchāmī ’’ ti , tasmā pucchi .
449. Athassa
P2.387 thero tīṇi piṭakāni tīhi khandhehi saṅgahetvā dassento ‘‘ tiṇṇaṃ kho ’’ tiādimāha .Māṇavo saṅkhittena kathitaṃ asallakkhento –
‘‘ vitthārato pucchissāmī ’’ ti cintetvā ‘‘ katamesaṃ tiṇṇan ’’ tiādimāha .