Issues
選擇版本
(DN) Sīlakkhandhavaggapāḷi
(DN) Sīlakkhandhavaggapāḷi

Diṭṭhigatikādhiṭṭhānavaṭṭakathāvaṇṇanā

作者: _System_commentary_ @ Administrator

Diṭṭhigatikādhiṭṭhānavaṭṭakathāvaṇṇanā

144. Idāni tatra bhikkhave , ye te samaṇabrāhmaṇā sassatavādā sassataṃ attānañca lokañca paññapenti catūhi vatthūhi , yepi te samaṇabrāhmaṇā ekaccasassatikātiādinā nayena sabbadiṭṭhivedayitāni sampiṇḍeti . Kasmā ? Upari phasse pakkhipanatthāya . Kathaṃ ? Sabbe te chahi phassāyatanehi phussa phussa paṭisaṃvedentīti . Tattha cha phassāyatanāni nāma – cakkhuphassāyatanaṃ , sotaphassāyatanaṃ , ghānaphassāyatanaṃ , jivhāphassāyatanaṃ , kāyaphassāyatanaṃ , manophassāyatananti imāni cha . Sañjāti-samosaraṇa-kāraṇa-paṇṇattimattatthesu hi ayaṃM1.115 āyatanasaddo pavattati . Tattha – ‘‘ kambojo assānaṃ āyatanaṃ , gunnaṃ dakkhiṇāpatho ’’ tiP1.125 sañjātiyaṃ pavattati , sañjātiṭṭhāneti attho . ‘‘ Manorame āyatane , sevanti naṃ vihaṅgamā ’’ ti ( a . ni .5.38) samosaraṇe . ‘‘ Sati satiāyatane ’’ ti ( a . ni .3.102) kāraṇe . ‘‘ Araññāyatane paṇṇakuṭīsu sammantī ’’ ti ( saṃ . ni .1.255) paṇṇattimatte . Svāyamidha sañjātiādiatthattayepi yujjati . Cakkhādīsu hi phassapañcamakā dhammā sañjāyanti samosaranti , tāni ca tesaṃ kāraṇanti āyatanāni . Idha pana ‘‘ cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ , tiṇṇaṃ saṅgati phasso ’’ ti ( saṃ . ni .2.43) iminā nayena phassasīseneva desanaṃ āropetvā phassaṃ ādiṃ katvā paccayaparamparaṃ dassetuṃ phassāyatanādīni vuttāni . Phussa phussa paṭisaṃvedentīti phusitvā phusitvā paṭisaṃvedenti . Ettha ca kiñcāpi āyatanānaṃV1.107 phusanakiccaṃ viya vuttaṃ , tathāpi na tesaṃ phusanakiccatā veditabbā . Na hi āyatanāni phusanti , phassova taṃ taṃ ārammaṇaṃ phusati , āyatanāni pana phasse upanikkhipitvā dassitāni ; tasmā sabbe te cha phassāyatanasambhavena phassena rūpādīni ārammaṇāni phusitvā taṃ diṭṭhivedanaṃ paṭisaṃvedayantīti evamettha attho veditabbo . Tesaṃ vedanāpaccayā taṇhātiādīsu vedanāti cha phassāyatanasambhavā vedanā . Sā rūpataṇhādibhedāya taṇhāya upanissayakoṭiyā paccayo hoti . Tena vuttaṃ – ‘‘ tesaṃ vedanāpaccayā taṇhā ’’ ti . Sā pana catubbidhassa upādānassa upanissayakoṭiyā ceva sahajātakoṭiyā ca paccayo hoti . Tathā upādānaṃ bhavassa . Bhavo jātiyā upanissayakoṭiyā paccayo hoti . Jātīti panettha savikārā pañcakkhandhā daṭṭhabbā , jāti jarāmaraṇassa ceva sokādīnañca upanissayakoṭiyā paccayo hoti . Ayamettha saṅkhepo , vitthārato pana paṭiccasamuppādakathā visuddhimagge vuttā . Idha panassa payojanamattameva veditabbaṃ . BhagavāP1.126 hi vaṭṭakathaṃ kathento – ‘‘ purimā , bhikkhave , koṭi na paññāyati avijjāya ,‘ ito pubbe avijjā nāhosi , atha pacchā samabhavī ’ ti evañcetaṃ , bhikkhave , vuccati , atha ca pana paññāyati ‘‘ idappaccayā avijjā ’’ ti ( a . ni .10.61) evaṃ avijjāsīsena vā , purimā , bhikkhave , koṭiM1.116 na paññāyati bhavataṇhāya … pe …‘‘ idappaccayā bhavataṇhā ’’ ti ( a . ni .10.62) evaṃ taṇhāsīsena vā , purimā , bhikkhave , koṭi na paññāyati bhavadiṭṭhiyā … pe …‘‘ idappaccayā bhavadiṭṭhī ’’ ti evaṃ diṭṭhisīsena vā kathesi ’’. Idha pana diṭṭhisīsena kathento vedanārāgena uppajjamānā diṭṭhiyo kathetvā vedanāmūlakaṃ paṭiccasamuppādaṃ kathesi . Tena idaṃ dasseti – ‘‘ evamete diṭṭhigatikā , idaṃ dassanaṃ gahetvā tīsu bhavesu catūsu yonīsu pañcasu gatīsu sattasu viññāṇaṭṭhitīsu navasu sattāvāsesu ito ettha etto idhāti sandhāvantā saṃsarantā yante yuttagoṇo viya , thambhe upanibaddhakukkuro viya , vātena vippannaṭṭhanāvā viya ca vaṭṭadukkhameva anuparivattanti , vaṭṭadukkhato sīsaṃ ukkhipituṃ na sakkontī ’’ ti . Vivaṭṭakathādivaṇṇanā