344. Soḷasahi ākārehi cittaṃ sandassesīti idha brāhmaṇo rañño mahādānānumodanaṃ nāma āraddho . Tattha sandassesīti – ‘ idaṃ dānaṃ dātā evarūpaṃ sampattiṃ labhatī ’ ti dassetvā dassetvā kathesi . Samādapesīti tadatthaṃ samādapetvā kathesi . Samuttejesīti vippaṭisāravinodanenassa cittaṃ vodāpesi . Sampahaṃsesīti ‘ sundaraṃ te kataṃ , mahārāja , dānaṃ dadamānenā ’ ti thutiṃ katvā kathesi .

Vattā dhammato natthīti dhammena samena kāraṇena vattā natthi .

345. NaV1.242 rukkhā chijjiṃsu yūpatthāya na dabbhā lūyiṃsu barihisatthāyāti ye yūpanāmake mahāthambhe ussāpetvā – ‘‘ asukarājā asukāmacco asukabrāhmaṇo evarūpaṃ nāma mahāyāgaṃ yajatī ’’ ti nāmaṃ likhitvā ṭhapenti . Yāni ca dabbhatiṇāni lāyitvā vanamālāsaṅkhepena yaññasālaṃ parikkhipanti , bhūmiyaṃ vā pattharanti , tepi na rukkhā chijjiṃsu , na dabbhā lūyiṃsu . Kiṃ pana gāvo vā ajādayo vā haññissantīti dasseti .

Dāsāti antogehadāsādayo . Pessāti ye pubbameva dhanaṃ gahetvā kammaṃ karonti . Kammakarāti ye bhattavetanaṃ gahetvā karonti . DaṇḍatajjitāP1.301 nāma daṇḍayaṭṭhimuggarādīni gahetvā – ‘‘ kammaṃ karotha karothā ’’ ti evaṃM1.269 tajjitā . Bhayatajjitā nāma – sace kammaṃ karosi , kusalaṃ . No ce karosi , chindissāma vā bandhissāma vā māressāma vāti evaṃ bhayena tajjitā . Ete pana na daṇḍatajjitā , na bhayatajjitā , na assumukhā rodamānā parikammāni akaṃsu . Atha kho piyasamudācāreneva samudācariyamānā akaṃsu . Na hi tattha dāsaṃ vā dāsāti , pessaṃ vā pessāti , kammakaraṃ vā kammakarāti ālapanti . Yathānāmavaseneva pana piyasamudācārena ālapitvā itthipurisabalavantadubbalānaṃ anurūpameva kammaṃ dassetvā – ‘‘ idañcidañca karothā ’’ ti vadanti . Tepi attano rucivaseneva karonti . Tena vuttaṃ –

‘‘ ye icchiṃsu , te akaṃsu ; ye na icchiṃsu , na te akaṃsu .

Yaṃ icchiṃsu , taṃ akaṃsu ; yaṃ na icchiṃsu , na taṃ akaṃsū ’’ ti .

Sappitelanavanītadadhimadhuphāṇitena ceva so yañño niṭṭhānamagamāsīti rājā kira bahinagarassa catūsu dvāresu antonagarassa ca majjheti pañcasu ṭhānesu mahādānasālāyo kārāpetvā ekekissāya sālāya satasahassaṃ satasahassaṃ katvā divase divase pañcasatasahassāni vissajjetvā sūriyuggamanato paṭṭhāya tassa tassa kālassa anurūpehi sahatthena suvaṇṇakaṭacchuṃ gahetvā paṇītehi sappitelādisammisseheva yāgukhajjakabhattabyañjanapānakādīhi mahājanaṃ santappesi . Bhājanāni pūretvā gaṇhitukāmānaṃ tatheva dāpesi . Sāyaṇhasamaye pana vatthagandhamālādīhi sampūjesi . Sappiādīnaṃ pana mahācāṭiyo pūrāpetvā – ‘‘ yo yaṃ paribhuñjitukāmo , so taṃ paribhuñjatū ’’ ti anekasatesu ṭhānesu ṭhapāpesi . Taṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘ sappitelanavanītadadhimadhuphāṇitena ceva so yañño niṭṭhānamagamāsī ’’ ti .

346. Pahūtaṃ sāpateyyaṃ ādāyāti bahuṃ dhanaṃ gahetvā . Te kira cintesuṃ – ‘‘ ayaṃ rājā sappitelādīni janapadato anāharāpetvā attano santakameva nīharitvā mahādānaṃ deti . Amhehi pana ‘ rājā na kiñci āharāpetī ’ ti na yuttaṃ tuṇhī bhavituṃ . Na hi rañño ghare dhanaṃ akkhayadhammameva , amhesu ca adentesu ko añño rañño dassati , handassa dhanaṃ upasaṃharāmā ’’ tiV1.243 te gāmabhāgena ca nigamabhāgenaP1.302 ca nagarabhāgena ca sāpateyyaṃ saṃharitvā sakaṭāni pūretvā rañño upahariṃsu . Taṃ sandhāya – ‘‘ pahūtaṃ sāpateyyan ’’ tiādimāha .

347. PuratthimenaM1.270 yaññavāṭassāti puratthimato nagaradvāre dānasālāya puratthimabhāge . Yathā puratthimadisato āgacchantā khattiyānaṃ dānasālāya yāguṃ pivitvā rañño dānasālāya bhuñjitvā nagaraṃ pavisanti . Evarūpe ṭhāne paṭṭhapesuṃ .

Dakkhiṇena yaññavāṭassāti dakkhiṇato nagaradvāre dānasālāya vuttanayeneva dakkhiṇabhāge paṭṭhapesuṃ . Pacchimuttaresupi eseva nayo .

348. Aho yañño , aho yaññasampadāti brāhmaṇā sappiādīhi niṭṭhānagamanaṃ sutvā – ‘‘ yaṃ loke madhuraṃ , tadeva samaṇo gotamo katheti , handassa yaññaṃ pasaṃsāmā ’’ ti tuṭṭhacittā pasaṃsamānā evamāhaṃsu .

Tuṇhībhūtova nisinno hotīti upari vattabbamatthaṃ cintayamāno nissaddova nisinno hoti .

Abhijānāti pana bhavaṃ gotamoti idaṃ brāhmaṇo parihārena pucchanto āha . Itarathā hi – ‘‘ kiṃ pana tvaṃ , bho gotama , tadā rājā ahosi , udāhu purohito brāhmaṇo ’’ ti evaṃ ujukameva pucchayamāno agāravo viya hoti .