Dvelakkhaṇadassanavaṇṇanā
287. Evaṃ vatvā pana yasmā buddhānaṃ nisinnānaṃ vā nipannānaṃ vā koci lakkhaṇaṃ pariyesituṃ na sakkoti , ṭhitānaṃ pana caṅkamantānaṃ vā sakkoti .
Āciṇṇañcetaṃ buddhānaṃ lakkhaṇapariyesanatthaṃ āgatabhāvaṃ ñatvā uṭṭhāyāsanā caṅkamādhiṭṭhānaṃ nāma , tena bhagavā uṭṭhāyāsanā bahi nikkhanto .
Tasmā atha kho bhagavātiādi vuttaṃ .
Samannesīti
M1.246 gavesi , ekaṃ dveti vā gaṇayanto samānayi .Yebhuyyenāti pāyena , bahukāni addasa , appāni na addasāti attho .
Tato yāni na addasa tesaṃ dīpanatthaṃ vuttaṃ –
‘‘ ṭhapetvā dve ’’ ti .
Kaṅkhatīti ‘‘ aho vata passeyyan ’’ ti patthanaṃ uppādeti .
Vicikicchatīti tato tato tāni vicinanto kicchati na sakkoti daṭṭhuṃ .
Nādhimuccatīti tāya vicikicchāya sanniṭṭhānaṃ na gacchati .
Na sampasīdatīti tato –
‘‘ paripuṇṇalakkhaṇo ayan ’’ ti bhagavati pasādaṃ nāpajjati .
Kaṅkhāya vā dubbalā vimati vuttā , vicikicchāya majjhimā , anadhimuccanatāya balavatī , asampasādena tehi tīhi dhammehi cittassa kālusiyabhāvo .
Kosohiteti vatthikosena paṭicchanne .
Vatthaguyheti aṅgajāte bhagavato hi varavāraṇasseva kosohitaṃ vatthaguyhaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ padumagabbhasamānaṃ .
Taṃ so vatthapaṭicchannattā apassanto , antomukhagatāya ca jivhāya pahūtabhāvaṃ asallakkhento tesu dvīsu lakkhaṇesu kaṅkhī ahosi vicikicchī .
288. Tathārūpan ti taṃ rūpaṃ .
Kimettha aññena vattabbaṃ ?
Vuttametaṃ nāgasenatthereneva milindaraññā puṭṭhena –
‘‘ dukkaraṃ , bhante , nāgasena , bhagavatā katanti .
Kiṃ mahārājāti ?
Mahājanena hirikaraṇokāsaṃ brahmāyu brāhmaṇassa ca antevāsi uttarassa ca , bāvarissa antevāsīnaṃ soḷasabrāhmaṇānañca
P1.276 , selassa brāhmaṇassa ca antevāsīnaṃ tisatamāṇavānañca dassesi , bhanteti .
Na , mahārāja , bhagavā guyhaṃ dassesi .
Chāyaṃ bhagavā dassesi .
Iddhiyā abhisaṅkharitvā nivāsananivatthaṃ kāyabandhanabaddhaṃ cīvarapārutaṃ chāyārūpakamattaṃ dassesi mahārājāti .
Chāyaṃ diṭṭhe sati diṭṭhaṃyeva nanu , bhanteti ?
Tiṭṭhatetaṃ , mahārāja , hadayarūpaṃ disvāV1.223 bujjhanakasatto bhaveyya , hadayamaṃsaṃ nīharitvā dasseyya sammāsambuddhoti .
Kallosi , bhante , nāgasenā ’’ ti .Ninnāmetvāti nīharitvā .
Anumasīti kathinasūciṃ viya katvā anumajji , tathākaraṇena cettha mudubhāvo , kaṇṇasotānumasanena dīghabhāvo , nāsikasotānumasanena tanubhāvo , nalāṭacchādanena puthulabhāvo pakāsitoti veditabbo .
289. Paṭimānentoti
M1.247 āgamento , āgamanamassa patthento udikkhantoti attho . 290. Kathāsallāpoti kathā ca sallāpo ca , kathanaṃ paṭikathananti attho .
291. Aho vatāti garahavacanametaṃ .
Reti idaṃ hīḷanavasena āmantanaṃ .
Paṇḍitakāti tameva jigucchanto āha .
Sesapadadvayepi eseva nayo .
Evarūpena kira bho puriso atthacarakenāti idaṃ yādiso tvaṃ , edise atthacarake hitakārake sati puriso nirayaṃyeva gaccheyya , na aññatrāti imamatthaṃ sandhāya vadati .
Āsajja āsajjāti ghaṭṭetvā ghaṭṭetvā .
Amhepi evaṃ upaneyya upaneyyāti brāhmaṇo kho pana ambaṭṭha pokkharasātītiādīni vatvā evaṃ upanetvā upanetvā paṭicchannaṃ kāraṇaṃ āvikaritvā suṭṭhu dāsādibhāvaṃ āropetvā avaca , tayā amhe akkosāpitāti adhippāyo .
Padasāyeva pavattesīti pādena paharitvā bhūmiyaṃ pātesi .
Yañca so pubbe ācariyena saddhiṃ rathaṃ āruhitvā sārathi hutvā agamāsi
P1.277 , tampissa ṭhānaṃ acchinditvā rathassa purato padasā yevassa gamanaṃ akāsi .