Vijjācaraṇakathāvaṇṇanā
278. Imāya pana gāthāya vijjācaraṇasampannoti idaṃ padaṃ sutvā ambaṭṭho cintesi –
‘‘ vijjā nāma tayo vedā , caraṇaṃ pañca sīlāni , tayidaṃ amhākaṃyeva atthi , vijjācaraṇasampanno
P1.268 ce seṭṭho , mayameva seṭṭhā ’’ ti niṭṭhaṃ gantvā vijjācaraṇaṃ pucchanto –
‘‘ katamaṃ pana taṃ , bho gotama , caraṇaṃ , katamā ca pana sā vijjā ’’ ti āha .Athassa bhagavā taṃ brāhmaṇasamaye siddhaṃ jātivādādipaṭisaṃyuttaṃ vijjācaraṇaṃ paṭikkhipitvā anuttaraṃ vijjācaraṇaṃ dassetukāmo –
‘‘ na kho ambaṭṭhā ’’ tiādimāha .
Tattha jātivādoti jātiṃ ārabbha vādo , brāhmaṇassevidaṃ vaṭṭati , na suddassātiādi vacananti attho .
Esa nayo sabbattha .
Jātivādavinibaddhāti jātivāde vinibaddhā .
Esa nayo sabbattha .
Tato ambaṭṭho –
‘‘ yattha dāni mayaṃ laggissāmāti cintayimha , tato no samaṇo gotamo mahāvāte thusaṃ dhunanto viya dūrameva avakkhipi .
Yattha pana mayaṃ na laggāma , tattha no niyojesi .
Ayaṃ no vijjācaraṇasampadā ñātuṃ vaṭṭatī ’’ ti cintetvā puna vijjācaraṇasampadaṃ pucchi .
Athassa
M1.240 bhagavā samudāgamato pabhuti vijjācaraṇaṃ dassetuṃ –
‘‘ idha ambaṭṭha tathāgato ’’ tiādimāha . 279. Ettha ca bhagavā caraṇapariyāpannampi tividhaṃ sīlaṃ vibhajanto ‘‘ idamassa hoti caraṇasmin ’’ ti
V1.217 aniyyātetvā ‘‘ idampissa hoti sīlasmin ’’ ti sīlavaseneva niyyātesi .
Kasmā ?
Tassapi hi kiñci kiñci sīlaṃ atthi , tasmā caraṇavasena niyyātiyamāne ‘‘ mayampi caraṇasampannā ’’ ti tattha tattheva laggeyya .Yaṃ pana tena supinepi na diṭṭhapubbaṃ , tasseva vasena niyyātento paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
Idampissa hoti caraṇasmiṃ … pe … catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati , idampissa hoti caraṇasmintiādimāha .
Ettāvatā aṭṭhapi samāpattiyo caraṇanti niyyātitā honti , vipassanā ñāṇato pana paṭṭhāya aṭṭhavidhāpi paññā vijjāti niyyātitā .