542. Samatittikāti samabharitā . Kākapeyyāti yattha katthaci tīre ṭhitena kākena sakkā pātunti kākapeyyā .

Pāraṃ taritukāmoti nadiṃ atikkamitvā paratīraṃ gantukāmo .

Avheyyāti pakkoseyya .

Ehi pārāpāran ti ambho pāra apāraṃ ehi , atha maṃ sahasāva gahetvā gamissasi , atthi me accāyikakammanti attho .

544. Ye dhammā brāhmaṇakārakāti ettha pañcasīladasakusalakammapathabhedā dhammā brāhmaṇakārakāti veditabbāP2.403 , tabbiparītā abrāhmaṇakārakā .

Indamavhāyāmāti indaṃ avhāyāma pakkosāma . Evaṃ brāhmaṇānaṃ avhāyanassa niratthakataṃ dassetvā punapi bhagavā aṇṇavakucchiyaṃ sūriyo viya jalamāno pañcasatabhikkhuparivuto aciravatiyā tīre nisinno aparampi nadīupamaṃyeva āharanto ‘‘ seyyathāpī ’’ tiādimāha .

546. Kāmaguṇāti kāmayitabbaṭṭhena kāmā , bandhanaṭṭhena guṇā . ‘‘ Anujānāmi bhikkhave , ahatānaṃ vatthānaṃ diguṇaṃ saṅghāṭin ’’ ti ( mahāva .348) ettha hi paṭalaṭṭho guṇaṭṭho . ‘‘ Accenti kālā tarayanti rattiyo , vayoguṇā anupubbaṃ jahantī ’’ ti ettha rāsaṭṭho guṇaṭṭho . ‘‘ Sataguṇā dakkhiṇā pāṭikaṅkhitabbā ’’ tiM1.335 ( ma . ni .3.379) ettha ānisaṃsaṭṭho guṇaṭṭho . ‘‘ Antaṃ antaguṇaṃ ( khu . pā .3.1) kayirā mālāguṇe bahū ’’ ti ( dha . pa .53) ca ettha bandhanaṭṭho guṇaṭṭho . Idhāpi eseva adhippeto . Tena vuttaṃ ‘‘ bandhanaṭṭhena guṇā ’’ ti .

Cakkhuviññeyyāti cakkhuviññāṇena passitabbā . Etenupāyena sotaviññeyyādīsupi attho veditabbo . Iṭṭhāti pariyiṭṭhā vā hontu , mā vā , iṭṭhārammaṇabhūtāti attho . Kantāti kāmanīyā . Manāpāti manavaḍḍhanakā . Piyarūpāti piyajātikā . Kāmūpasañhitāti ārammaṇaṃ katvā uppajjamānena kāmena upasañhitā . Rajanīyāti rañjanīyā , rāguppattikāraṇabhūtāti attho .

Gadhitāti gedhena abhibhūtā hutvā . Mucchitāti mucchākārappattāya adhimattakāya taṇhāya abhibhūtā . Ajjhopannāti adhiopannā ogāḷhā ‘‘ idaṃ sāran ’’ ti pariniṭṭhānappattā hutvā . AnādīnavadassāvinotiV1.304 ādīnavaṃ apassantā . Anissaraṇapaññāti idamettha nissaraṇanti , evaṃ parijānanapaññāvirahitā , paccavekkhaṇaparibhogavirahitāti attho .

548. ĀvaraṇātiādīsuP2.404 āvarantīti āvaraṇā . Nivārentīti nīvaraṇā . Onandhantīti onāhanā . Pariyonandhantīti pariyonāhanā . Kāmacchandādīnaṃ vitthārakathā visuddhimaggato gahetabbā .

549-550. Āvutā nivutā onaddhā pariyonaddhāti padāni āvaraṇādīnaṃ vasena vuttāni .

Sapariggahoti itthipariggahena sapariggahoti pucchati . Apariggaho bho gotamātiādīsupi kāmacchandassa abhāvato itthipariggahena apariggaho . Byāpādassa abhāvato kenaci saddhiṃ veracittena avero . Thinamiddhassa abhāvato cittagelaññasaṅkhātena byāpajjena abyāpajjo . Uddhaccakukkuccābhāvato uddhaccakukkuccādīhi saṃkilesehi asaṃkiliṭṭhacitto suparisuddhamānaso . Vicikicchāya abhāvato cittaṃ vase vatteti . Yathā ca brāhmaṇā cittagatikā hontīti , cittassa vasena vattanti , na tādisoti vasavattī .