Issues
Select Version
(DN) Sīlakkhandhavaggapāḷi
(DN) Sīlakkhandhavaggapāḷi

Pokkharasātivatthuvaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

Pokkharasātivatthuvaṇṇanā

255. Tena kho pana samayenāti yena samayena bhagavā tattha viharati , tena samayena , tasmiṃ samayeti ayamattho . Brahmaṃ aṇatīti brāhmaṇo , mante sajjhāyatīti attho . Idameva hi jātibrāhmaṇānaṃ niruttivacanaṃ . Ariyā pana bāhitapāpattā brāhmaṇāti vuccanti . PokkharasātītiV1.198 idaṃ tassa nāmaṃ . Kasmā pokkharasātīti vuccati . Tassa kira kāyo setapokkharasadiso , devanagare ussāpitarajatatoraṇaṃ viya sobhati . Sīsaṃ panassa kāḷavaṇṇaṃ indanīlamaṇimayaṃ viya . Massupi candamaṇḍale kāḷamegharāji viya khāyati . Akkhīni nīluppalasadisāni . Nāsā rajatapanāḷikā viya suvaṭṭitā suparisuddhā . Hatthapādatalāni ceva mukhadvārañca katalākhārasaparikammaṃ viya sobhati , ativiya sobhaggappatto brāhmaṇassa attabhāvo . Arājake ṭhāne rājānaṃ kātuṃ yuttamimaṃ brāhmaṇaṃ . Evamesa sassiriko . Iti naṃ pokkharasadisattā pokkharasātīti sañjānanti . AyaṃM1.218 pana kassapasammāsambuddhakāle tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū dasabalassa dānaṃ datvā dhammadesanaṃ sutvā devaloke nibbatti . So tato manussalokamāgacchanto mātukucchivāsaṃ jigucchitvā himavantapadese mahāsare padumagabbhe nibbatti . Tassa ca sarassa avidūre tāpaso paṇṇasālāya vasati . So tīre ṭhito taṃ padumaṃ disvā – ‘‘ idaṃ padumaṃ avasesapadumehi mahantataraṃ . Pupphitakāle naṃ gahessāmī ’’ ti cintesi . Taṃ sattāhenāpi na pupphati . Tāpaso kasmā nu kho idaṃ sattāhenāpi na pupphati . Handa naṃ gahessāmīti otaritvā gaṇhi . Taṃ tena nāḷato chinnamattaṃyevaP1.245 pupphitaṃ . Athassabbhantare suvaṇṇacuṇṇapiñjaraṃ viya rajatabimbakaṃ padumareṇupiñjaraṃ setavaṇṇaṃ dārakaṃ addasa . So mahāpuñño esa bhavissati . Handa naṃ paṭijaggāmīti paṇṇasālaṃ netvā paṭijaggitvā sattavassakālato paṭṭhāya tayo vede uggaṇhāpesi . Dārako tiṇṇaṃ vedānaṃ pāraṃ gantvā paṇḍito byatto jambudīpe aggabrāhmaṇo ahosi . So aparena samayena rañño kosalassa sippaṃ dassesi . Athassa sippe pasanno rājā ukkaṭṭhaṃ nāma mahānagaraṃ brahmadeyyaṃ adāsi . Iti naṃ pokkhare sayitattā pokkharasātīti sañjānanti . Ukkaṭṭhaṃ ajjhāvasatīti ukkaṭṭhanāmake nagare vasati . Abhibhavitvā vā āvasati . Tassa nagarassa sāmiko hutvā yāya mariyādāya tattha vasitabbaṃ , tāya mariyādāya vasi . Tassa kira nagarassa vatthuṃ ukkā ṭhapetvā ukkāsu jalamānāsu aggahesuṃ , tasmā taṃ ukkaṭṭhanti vuccati . Okkaṭṭhantipi pāṭho , soyevattho . Upasaggavasena panettha bhummatthe upayogavacanaṃ veditabbaṃ . Tassa anupayogattā ca sesapadesu . Tattha lakkhaṇaṃ saddasatthato pariyesitabbaṃ . Sattussadan ti sattehi ussadaṃ , ussannaṃ bahujanaṃ ākiṇṇamanussaṃ . PosāvaniyahatthiassamoramigādianekasattasamākiṇṇañcātiV1.199 attho . Yasmā panetaṃ nagaraṃ bahi āvijjhitvā jātena hatthiassādīnaṃ ghāsatiṇena ceva gehacchādanatiṇena ca sampannaṃ . Tathā dārukaṭṭhehi ceva gehasambhārakaṭṭhehi ca . Yasmā cassabbhantare vaṭṭacaturassādisaṇṭhānā bahū pokkharaṇiyo jalajakusumavicittāni ca bahūni anekāni taḷākāni udakassa niccabharitāneva honti , tasmā satiṇakaṭṭhodakan ti vuttaṃ . Saha dhaññenāti sadhaññaṃ pubbaṇṇāparaṇṇādibhedaṃ bahudhaññasannicayanti atthoM1.219 . Ettāvatā yasmiṃ nagare brāhmaṇo setacchattaṃ ussāpetvā rājalīlāya vasati , tassa samiddhisampatti dīpitā hoti . Rājato laddhaṃ bhoggaṃ rājabhoggaṃ . KenaP1.246 dinnanti ce ? Raññā pasenadinā kosalena dinnaṃ . Rājadāyan ti rañño dāyabhūtaṃ , dāyajjanti attho . Brahmadeyyan ti seṭṭhadeyyaṃ , chattaṃ ussāpetvā rājasaṅkhepena bhuñjitabbanti attho . Atha vā rājabhoggan ti sabbaṃ chejjabhejjaṃ anusāsantena nadītitthapabbatādīsu suṅkaṃ gaṇhantena setacchattaṃ ussāpetvā raññā hutvā bhuñjitabbaṃ . Raññā pasenadinā kosalena dinnaṃ rājadāyanti ettha taṃ nagaraṃ raññā dinnattā rājadāyaṃ dāyakarājadīpanatthaṃ panassa ‘‘ raññā pasenadinā kosalena dinnan ’’ ti idaṃ vuttaṃ . Brahmadeyyan ti seṭṭhadeyyaṃ . Yathā dinnaṃ na puna gahetabbaṃ hoti , nissaṭṭhaṃ pariccattaṃ . Evaṃ dinnanti attho .
Assosīti suṇi upalabhi , sotadvārasampattavacananigghosānusārena aññāsi . Khoti avadhāraṇatthe padapūraṇamatte vā nipāto . Tattha avadhāraṇatthena assosi eva , nāssa koci savanantarāyo ahosīti ayamattho veditabbo . Padapūraṇena pana padabyañjanasiliṭṭhatāmattameva . Idāni yamatthaṃ brāhmaṇo pokkharasāti assosi , taṃ pakāsento – ‘‘ samaṇo khalu bho gotamo ’’ tiādimāha . Tattha samitapāpattā samaṇoti veditabbo . Vuttañhetaṃ – ‘‘ samitāssa honti pāpakā akusalā dhammā ’’ tiādi ( ma . ni .1.434). Bhagavā ca anuttarena ariyamaggena samitapāpo . Tenassa yathābhūtaguṇādhigatametaṃ nāmaṃ , yadidaṃ samaṇoti . Khalūti anussavanatthe nipāto . Bhoti brāhmaṇajātisamudāgataṃ ālapanamattaṃ . Vuttampi cetaṃ – ‘‘ bhovādī nāma so hoti , sace hoti sakiñcano ’’ ti ( dha . pa .55). Gotamoti bhagavantaṃ gottavasena parikitteti . Tasmā samaṇo khalu bho gotamoti ettha samaṇo kira bho gotamagottoti evamattho daṭṭhabbo . SakyaputtotiV1.200 idaṃ pana bhagavato uccākulaparidīpanaṃP1.247 . Sakyakulā pabbajitoti saddhāpabbajitabhāvaparidīpanaṃ . Kenaci pārijuññena anabhibhūto aparikkhīṇaṃyevaM1.220 taṃ kulaṃ pahāya saddhāya pabbajitoti vuttaṃ hoti . Tato paraṃ vuttatthameva .
Taṃ kho panātiādi sāmaññaphale vuttameva .
Sādhu kho panāti sundaraṃ kho pana . Atthāvahaṃ sukhāvahanti vuttaṃ hoti . Tathārūpānaṃ arahatan ti yathārūpo so bhavaṃ gotamo , evarūpānaṃ yathābhūtaguṇādhigamena loke arahantoti laddhasaddhānaṃ arahataṃ . Dassanaṃ hotīti pasādasommāni akkhīni ummīletvā dassanamattampi sādhu hotīti , evaṃ ajjhāsayaṃ katvā .