Amarāvikkhepavādavaṇṇanā
61. Na maratīti amarā .
Kā sā ?
Evantipi me notiādinā nayena pariyantarahitā diṭṭhigatikassa diṭṭhi ceva vācā ca .
Vividho khepoti vikkhepo , amarāya diṭṭhiyā vācāya ca vikkhepoti amarāvikkhepo , so etesaṃ atthīti amarāvikkhepikā , aparo nayo – amarā nāma ekā macchajāti , sā ummujjananimujjanādivasena udake sandhāvamānā gahetuṃ na sakkāti , evameva ayampi vādo itocito ca sandhāvati , gāhaṃ na upagacchatīti amarāvikkhepoti vuccati .
So etesaṃ atthīti amarāvikkhepikā .
62.‘‘ Idaṃ
V1.99 kusalan ’’ ti yathābhūtaṃ nappajānātīti dasa kusalakammapathe yathābhūtaṃ nappajānātīti attho .
Akusalepi dasa akusalakammapathāva adhippetā .So mamassa vighātoti ‘‘ musā mayā bhaṇitan ’’ ti vippaṭisāruppattiyā mama vighāto assa , dukkhaṃ bhaveyyāti attho .
So mamassa antarāyoti so mama saggassa ceva maggassa ca antarāyo assa .
Musāvādabhayā musāvādaparijegucchāti musāvāde ottappena ceva hiriyā ca .
Vācāvikkhepaṃ āpajjatīti vācāya vikkhepaṃ āpajjati .
Kīdisaṃ ?
Amarāvikkhepaṃ , apariyantavikkhepanti attho .
Evantipi me notiādīsu evantipi me noti aniyamitavikkhepo
P1.116 .
Tathātipi me noti ‘‘ sassato attā ca loko cā ’’ ti vuttaṃ sassatavādaṃ paṭikkhipati .
Aññathātipi me noti sassatato aññathā vuttaṃ ekaccasassataṃ paṭikkhipati .
Notipi me noti –
‘‘ naM1.107 hoti tathāgato paraṃ maraṇā ’’ ti vuttaṃ ucchedaṃ paṭikkhipati .
No notipi me noti ‘‘ neva hoti na na hotī ’’ ti vuttaṃ takkīvādaṃ paṭikkhipati .
Sayaṃ pana ‘‘ idaṃ kusalan ’’ ti vā ‘‘ akusalan ’’ ti vā puṭṭho na kiñci byākaroti .
‘‘ Idaṃ kusalan ’’ ti puṭṭho ‘‘ evantipi me no ’’ ti vadati .
Tato ‘‘ kiṃ akusalan ’’ ti vutte ‘‘ tathātipi me no ’’ ti vadati .
‘‘ Kiṃ ubhayato aññathā ’’ ti vutte ‘‘ aññathātipi me no ’’ ti vadati .
Tato ‘‘ tividhenāpi na hoti , kiṃ te laddhī ’’ ti vutte ‘‘ notipi me no ’’ ti vadati .
Tato ‘‘ kiṃ no noti te laddhī ’’ ti vutte ‘‘ no notipi me no ’’ ti evaṃ vikkhepameva āpajjati , ekasmimpi pakkhe na tiṭṭhati . 63. Chando vā rāgo vāti ajānantopi sahasā kusalameva ‘‘ kusalan ’’ ti vatvā akusalameva ‘‘ akusalan ’’ ti vatvā mayā asukassa nāma evaṃ byākataṃ , kiṃ taṃ subyākatanti aññe paṇḍite pucchitvā tehi –
‘‘ subyākataṃ , bhadramukha , kusalameva tayā kusalaṃ , akusalameva akusalanti byākatan ’’ ti vutte natthi mayā sadiso paṇḍitoti evaṃ me tattha chando vā rāgo vā assāti attho .
Ettha ca chando dubbalarāgo , rāgo balavarāgo .
Doso vā paṭigho vāti kusalaṃ pana ‘‘ akusalan ’’ ti , akusalaṃ vā ‘‘ kusalan ’’ ti vatvā aññe paṇḍite pucchitvā tehi –
‘‘ dubyākataṃ tayā ’’ ti vutte ettakampi nāma na jānāmīti tattha me assa doso vā paṭigho vāti attho .
Idhāpi doso dubbalakodho , paṭigho balavakodho .
Taṃ
V1.100 mamassa upādānaṃ , so mamassa vighātoti taṃ chandarāgadvayaṃ mama upādānaṃ assa , dosapaṭighadvayaṃ vighāto .
Ubhayampi vā daḷhaggahaṇavasena upādānaṃP1.117 , vihananavasena vighāto .
Rāgo hi amuñcitukāmatāya ārammaṇaṃ gaṇhāti jalūkā viya .
Doso vināsetukāmatāya āsīviso viya .
Ubhopi cete santāpakaṭṭhena vihananti yevāti ‘‘ upādānan ’’ ti ca ‘‘ vighāto ’’ ti ca vuttā .Sesaṃ paṭhamavārasadisameva .
64. Paṇḍitāti
M1.108 paṇḍiccena samannāgatā .
Nipuṇāti saṇhasukhumabuddhino sukhumaatthantaraṃ paṭivijjhanasamatthā .
Kataparappavādāti viññātaparappavādā ceva parehi saddhiṃ katavādaparicayā ca .
Vālavedhirūpāti vālavedhidhanuggahasadisā .
Te bhindantā maññeti vālavedhi viya vālaṃ sukhumānipi paresaṃ diṭṭhigatāni attano paññāgatena bhindantā viya carantīti attho .
Te maṃ tatthāti te samaṇabrāhmaṇā maṃ tesu kusalākusalesu .
Samanuyuñjeyyun ti ‘‘ kiṃ kusalaṃ , kiṃ akusalanti attano laddhiṃ vadā ’’ ti laddhiṃ puccheyyuṃ .
Samanugāheyyun ti ‘‘ idaṃ nāmā ’’ ti vutte ‘‘ kena kāraṇena etamatthaṃ gāheyyun ’’ ti kāraṇaṃ puccheyyuṃ .
Samanubhāseyyun ti ‘‘ iminā nāma kāraṇenā ’’ ti vutte kāraṇe dosaṃ dassetvā ‘‘ na tvaṃ idaṃ jānāsi , idaṃ pana gaṇha , idaṃ vissajjehī ’’ ti evaṃ samanuyuñjeyyuṃ .
Na sampāyeyyan ti na sampādeyyaṃ , sampādetvā kathetuṃ na sakkuṇeyyanti attho .
So mamassa vighātoti yaṃ taṃ punappunaṃ vatvāpi asampāyanaṃ nāma , so mama vighāto assa , oṭṭhatālujivhāgalasosanadukkhameva assāti attho .
Sesametthāpi paṭhamavārasadisameva . 65-66.
Mandoti mandapañño apaññassevetaṃ nāmaṃ .
Momūhoti atisammūḷho .
Hoti
P1.118 tathāgatotiādīsu satto ‘‘ tathāgato ’’ ti adhippeto .
Sesamettha uttānameva .Imepi cattāro pubbe pavattadhammānusāreneva diṭṭhiyā gahitattā pubbantakappikesu paviṭṭhā .
Adhiccasamuppannavādavaṇṇanā
65-66.
Mandoti mandapañño apaññassevetaṃ nāmaṃ .
Momūhoti atisammūḷho .
Hoti
P1.118 tathāgatotiādīsu satto ‘‘ tathāgato ’’ ti adhippeto .
Sesamettha uttānameva .
Imepi cattāro pubbe pavattadhammānusāreneva diṭṭhiyā gahitattā pubbantakappikesu paviṭṭhā .