Poṭṭhapādaparibbājakavatthuvaṇṇanā
406. Evaṃ
P2.365V1.271M1.300 me suttaṃ … pe … sāvatthiyan ti poṭṭhapādasuttaṃ .
Tatrāyaṃ apubbapadavaṇṇanā .
Sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāmeti sāvatthiṃ upanissāya yo jetassa kumārassa vane anāthapiṇḍikena gahapatinā ārāmo kārito , tattha viharati .Poṭṭhapādo paribbājakoti nāmena poṭṭhapādo nāma channaparibbājako .
So kira gihikāle brāhmaṇamahāsālo kāmesuādīnavaṃ disvā cattālīsakoṭiparimāṇaṃ bhogakkhandhaṃ pahāya pabbajitvā titthiyānaṃ gaṇācariyo jāto .
Samayaṃ pavadanti etthāti samayappavādako , tasmiṃ kira ṭhāne caṅkītārukkhapokkharasātippabhutayo brāhmaṇā nigaṇṭhaacelakaparibbājakādayo ca pabbajitā sannipatitvā attano attano samayaṃ vadanti kathenti dīpenti , tasmā so ārāmo samayappavādakoti vuccati .
Sveva ca tindukācīrasaṅkhātāya timbarūrukkhapantiyā parikkhittattā tindukācīro .
Yasmā panettha paṭhamaṃ ekāva sālā ahosi , pacchā mahāpuññaṃ paribbājakaṃ nissāya bahū sālā katā .
Tasmā tameva ekaṃ sālaṃ upādāya laddhanāmavasena ekasālakoti vuccati .
Mallikāya pana pasenadirañño deviyā uyyānabhūto so pupphaphalasampanno ārāmoti katvā mallikāya ārāmoti saṅkhyaṃ gato .
Tasmiṃ samayappavādake tindukācīre ekasālake mallikāya ārāme .
Paṭivasatīti nivāsaphāsutāya vasati .
Athekadivasaṃ bhagavā paccūsasamaye sabbaññutaññāṇaṃ
P2.366 pattharitvā lokaṃ pariggaṇhanto ñāṇajālassa antogataṃ paribbājakaṃ disvā –
‘‘ ayaṃ poṭṭhapādo mayhaṃ ñāṇajāle paññāyati , kinnu kho bhavissatī ’’ ti upaparikkhanto addasa –
‘‘ ahaṃ ajja tattha gamissāmi , atha maṃ poṭṭhapādo nirodhañca nirodhavuṭṭhānañca pucchissati , tassāhaṃ sabbabuddhānaṃ ñāṇena saṃsanditvā tadubhayaṃ kathessāmi , atha so katipāhaccayenaV1.272 cittaṃ hatthisāriputtaṃ gahetvā mamaM1.301 santikaṃ āgamissati , tesamahaṃ dhammaṃ desessāmi , desanāvasāne poṭṭhapādo maṃ saraṇaṃ gamissati , citto hatthisāriputto mama santike pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇissatī ’’ ti .
Tato pātova sarīrapaṭijagganaṃ katvā surattadupaṭṭaṃ nivāsetvā vijjulatāsadisaṃ kāyabandhanaṃ bandhitvā yugandharapabbataṃ parikkhipitvā ṭhitamahāmeghaṃ viya meghavaṇṇaṃ paṃsukūlaṃ ekaṃsavaragataṃ katvā paccagghaṃ selamayapattaṃ vāmaaṃsakūṭe laggetvā sāvatthiṃ piṇḍāya pavisissāmīti sīho viya himavantapādā vihārā nikkhami .
Imamatthaṃ sandhāya –
‘‘ atha kho bhagavā ’’ tiādi vuttaṃ . 407. Etadahosīti nagaradvārasamīpaṃ gantvā attano rucivasena sūriyaṃ oloketvā atippagabhāvameva disvā etaṃ ahosi .
Yaṃnūnāhan ti saṃsayaparidīpano viya nipāto , buddhānañca saṃsayo nāma natthi –
‘‘ idaṃ karissāma , idaṃ na karissāma , imassa dhammaṃ desessāma , imassa na desessāmā ’’ ti evaṃ parivitakkapubbabhāgo panesa sabbabuddhānaṃ labbhati .
Tenāha –
‘‘ yaṃnūnāhan ’’ ti , yadi panāhanti attho .
408. Unnādiniyāti uccaṃ nadamānāya , evaṃ nadamānāya cassā uddhaṃ gamanavasena ucco , disāsu patthaṭavasena mahā saddoti uccāsaddamahāsaddāya , tesañhi paribbājakānaṃ pātova vuṭṭhāya kattabbaṃ nāma cetiyavattaṃ vā bodhivattaṃ vā ācariyupajjhāyavattaṃ
P2.367 vā yoniso manasikāro vā natthi .
Tena te pātova vuṭṭhāya bālātape nisinnā –
‘‘ imassa hattho sobhano , imassa pādo ’’ ti evaṃ aññamaññassa hatthapādādīni vā ārabbha , itthipurisadārakadārikādīnaṃ vaṇṇe vā , aññaṃ vā kāmassādabhavassādādivatthuṃ ārabbha kathaṃ samuṭṭhāpetvā anupubbena rājakathādianekavidhaṃ tiracchānakathaṃ kathenti .
Tena vuttaṃ –
‘‘ unnādiniyā uccāsaddamahāsaddāya anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ kathentiyā ’’ ti .
Tato poṭṭhapādo paribbājako te paribbājake oloketvā –
‘‘ ime paribbājakā ativiya aññamaññaṃ agāravā , mayañca samaṇassa gotamassa pātubhāvato paṭṭhāya sūriyuggamane khajjopanakūpamā jātā , lābhasakkāropi no parihīno .
Sace panimaṃ ṭhānaṃ samaṇo gotamo vā gotamassa sāvako vā gihī upaṭṭhāko vā tassa āgaccheyyaM1.302 , ativiya lajjanīyaṃ bhavissati , parisadoso kho pana parisajeṭṭhakasseva upari ārohatī ’’ ti itocito ca vilokento bhagavantaṃ addasa .
Tena vuttaṃ –
‘‘ addasā kho poṭṭhapādo paribbājako … pe … tuṇhī ahesun ’’ ti . 409. Tattha
V1.273 saṇṭhapesīti sikkhāpesi , vajjamassā paṭicchādesi .
Yathā susaṇṭhitā hoti , tathā naṃ ṭhapesi .
Yathā nāma parisamajjhaṃ pavisanto puriso vajjapaṭicchādanatthaṃ nivāsanaṃ saṇṭhapeti , pārupanaṃ saṇṭhapeti , rajokiṇṇaṭṭhānaṃ puñchati ;
evamassā vajjapaṭicchādanatthaṃ –
‘‘ appasaddā bhonto ’’ ti sikkhāpento yathā susaṇṭhitā hoti , tathā naṃ ṭhapesīti attho .Appasaddakāmoti appasaddaṃ icchati , eko nisīdati , eko tiṭṭhati , na gaṇasaṅgaṇikāya yāpeti .
Upasaṅkamitabbaṃ maññeyyāti idhāgantabbaṃ maññeyya .
Kasmā panesa bhagavato upasaṅkamanaṃ paccāsīsatīti ?
Attano vuddhiṃ patthayamāno .
Paribbājakā kira buddhesu vā buddhasāvakesu vā attano santikaṃ āgatesu –
‘‘ ajja amhākaṃ santikaṃ samaṇo gotamo āgato
P2.368 , sāriputto āgato , na kho pana te yassa vā tassa vā santikaṃ gacchanti , passatha amhākaṃ uttamabhāvan ’’ ti attano upaṭṭhākānaṃ santike attānaṃ ukkhipanti , ucce ṭhāne ṭhapenti , bhagavatopi upaṭṭhāke gaṇhituṃ vāyamanti .
Te kira bhagavato upaṭṭhāke disvā evaṃ vadanti –
‘‘ tumhākaṃ satthā bhavaṃ gotamopi gotamasāvakāpi amhākaṃ santikaṃ āgacchanti , mayaṃ aññamaññaṃ samaggā .
Tumhe pana amhe akkhīhipi passituṃ na icchatha , sāmīcikammaṃ na karotha , kiṃ vo amhehi aparaddhan ’’ ti .
Athekacce manussā –
‘‘ buddhāpi etesaṃ santikaṃ gacchanti kiṃ amhākan ’’ ti tato paṭṭhāya te disvā nappamajjanti .Tuṇhī ahesun ti poṭṭhapādaṃ parivāretvā nissaddā nisīdiṃsu .
410. Svāgataṃ , bhanteti suṭṭhu āgamanaṃ , bhante , bhagavato ;
bhagavati hi no āgate ānando hoti , gate sokoti dīpeti .
Cirassaṃ kho , bhanteti kasmā āha ?
Kiṃ bhagavā pubbepi tattha gatapubboti , na gatapubbo .
Manussānaṃ pana –
‘‘ kuhiṃ gacchantā , kuto āgatattha , kiṃ maggamūḷhattha , cirassaṃ āgatatthā ’’ ti evamādayo piyasamudācārā
M1.303 honti , tasmā evamāha .
Evañca pana vatvā na mānathaddho hutvā nisīdi , uṭṭhāyāsanā bhagavato paccuggamanamakāsi .
Bhagavantañhi upagataṃ disvā āsanena animantento vā apacitiṃ akaronto vā dullabho .
Kasmā ?
Uccākulīnatāya .Ayampi paribbājako attano nisinnāsanaṃ papphoṭetvā bhagavantaṃ āsanena nimantento –
‘‘ nisīdatu , bhante , bhagavā idamāsanaṃ paññattan ’’ ti āha .
Antarākathā vippakatāti nisinnānaṃ vo ādito paṭṭhāya yāva mamāgamanaṃ , etasmiṃ antare kā nāma kathā vippakatā , mamāgamanapaccayā katamā kathā pariyantaṃ na gatā , vadatha , yāva naṃ pariyantaṃ netvā demīti sabbaññupavāraṇaṃ pavāresi .
Atha paribbājako –
‘‘ niratthakakathā esā nissārā vaṭṭasannissitā , na tumhākaṃ purato vattabbataṃ arahatī ’’ ti dīpento ‘‘ tiṭṭhatesā
P2.369 , bhante ’’ tiādimāha .