11. Kevaṭṭasuttavaṇṇanā
Kevaṭṭagahapatiputtavatthuvaṇṇanā
481. Evaṃ
P2.388V1.290M1.321 me sutaṃ … pe … nāḷandāyan ti kevaṭṭasuttaṃ .
Tatrāyaṃ apubbapadavaṇṇanā .Pāvārikambavaneti pāvārikassa ambavane .
Kevaṭṭoti idaṃ tassa gahapatiputtassa nāmaṃ .
So kira cattālīsakoṭidhano gahapatimahāsālo ativiya saddho pasanno ahosi .
So saddhādhikattāyeva ‘‘ sace eko bhikkhu aḍḍhamāsantarena vā māsantarena vā saṃvaccharena vā ākāse uppatitvā vividhāni pāṭihāriyāni dasseyya , sabbo jano ativiya pasīdeyya .
Yaṃnūnāhaṃ bhagavantaṃ yācitvā pāṭihāriyakaraṇatthāya ekaṃ bhikkhuṃ anujānāpeyyan ’’ ti cintetvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā evamāha .
Tattha iddhāti samiddhā phītāti nānābhaṇḍaussannatāya vuddhippattā .
Ākiṇṇamanussāti aṃsakūṭena aṃsakūṭaṃ paharitvā viya vicarantehi manussehi ākiṇṇā .
Samādisatūti āṇāpetu ṭhānantare ṭhapetu .
Uttarimanussadhammāti uttarimanussānaṃ dhammato , dasakusalasaṅkhātato vā manussadhammato uttari .
Bhiyyosomattāyāti pakatiyāpi pajjalitapadīpo telasnehaṃ labhitvā viya atirekappamāṇena abhippasīdissati .
Na kho ahan ti bhagavā rājagahaseṭṭhivatthusmiṃ sikkhāpadaṃ paññapesi , tasmā ‘‘ na kho ahan ’’ tiādimāha .
482. Na dhaṃsemīti na guṇavināsanena dhaṃsemi , sīlabhedaṃ pāpetvā anupubbena uccaṭṭhānato otārento nīcaṭṭhāne
P2.389 na ṭhapemi , atha kho ahaṃ buddhasāsanassa vuddhiṃ paccāsīsanto kathemīti dasseti .Tatiyampi khoti yāvatatiyaṃ buddhānaṃ kathaṃ paṭibāhitvā kathetuṃ visahanto nāma natthi .
Ayaṃ pana bhagavatā saddhiṃ vissāsiko vissāsaṃ vaḍḍhetvā vallabho hutvā atthakāmosmīti tikkhattuṃ kathesi .
Iddhipāṭihāriyavaṇṇanā
483-484.
Atha
V1.291 bhagavā ayaṃ upāsako mayi paṭibāhantepi punappunaṃ yācatiyeva .
‘‘ Handassa pāṭihāriyakaraṇe ādīnavaṃ dassemī ’’ ti cintetvāM1.322 ‘‘ tīṇi kho ’’ tiādimāha .Tattha amāhaṃ bhikkhun ti amuṃ ahaṃ bhikkhuṃ .
Gandhārīti gandhārena nāma isinā katā , gandhāraraṭṭhe vā uppannā vijjā .
Tattha kira bahū isayo vasiṃsu , tesu ekena katā vijjāti adhippāyo .
Aṭṭīyāmīti aṭṭo pīḷito viya homi .
Harāyāmīti lajjāmi .
Jigucchāmīti gūthaṃ disvā viya jigucchaṃ uppādemi .
Ādesanāpāṭihāriyavaṇṇanā
483-484.
Atha
V1.291 bhagavā ayaṃ upāsako mayi paṭibāhantepi punappunaṃ yācatiyeva .
‘‘ Handassa pāṭihāriyakaraṇe ādīnavaṃ dassemī ’’ ti cintetvāM1.322 ‘‘ tīṇi kho ’’ tiādimāha .Tattha amāhaṃ bhikkhun ti amuṃ ahaṃ bhikkhuṃ .
Gandhārīti gandhārena nāma isinā katā , gandhāraraṭṭhe vā uppannā vijjā .
Tattha kira bahū isayo vasiṃsu , tesu ekena katā vijjāti adhippāyo .
Aṭṭīyāmīti aṭṭo pīḷito viya homi .
Harāyāmīti lajjāmi .
Jigucchāmīti gūthaṃ disvā viya jigucchaṃ uppādemi .
Ādesanāpāṭihāriyavaṇṇanā
485. Parasattānan ti aññesaṃ sattānaṃ .
Dutiyaṃ tasseva vevacanaṃ .
Ādisatīti katheti .
Cetasikan ti somanassadomanassaṃ adhippetaṃ .
Evampi te manoti evaṃ tava mano somanassito vā domanassito vā kāmavitakkādisampayutto vā .
Dutiyaṃ tasseva vevacanaṃ .
Itipi te cittan ti iti tava cittaṃ , idañcidañca atthaṃ cintayamānaṃ pavattatīti attho .
Maṇikā nāma vijjāti cintāmaṇīti evaṃ laddhanāmā loke ekā vijjā atthi .
Tāya paresaṃ cittaṃ jānātīti dīpeti .
Anusāsanīpāṭihāriyavaṇṇanā
486. Evaṃ vitakkethāti nekkhammavitakkādayo evaṃ pavattentā vitakketha .
Mā evaṃ vitakkayitthāti evaṃ kāmavitakkādayo pavattentā mā vitakkayittha .
Evaṃ manasi karothāti evaṃ aniccasaññameva , dukkhasaññādīsu vā aññataraṃ manasi karotha .
Mā
P2.390 evan ti ‘‘ niccan ’’ tiādinā nayena mā manasi karittha .
Idanti idaṃ pañcakāmaguṇikarāgaṃ pajahatha .
Idaṃ upasampajjāti idaṃ catumaggaphalappabhedaṃ lokuttaradhammameva upasampajja pāpuṇitvā nipphādetvā viharatha .Iti bhagavā iddhividhaṃ iddhipāṭihāriyan ti dasseti , parassa cittaṃ ñatvā kathanaṃ ādesanāpāṭihāriyan ti .
Sāvakānañca buddhānañca satataṃ dhammadesanā anusāsanīpāṭihāriyanti .
Tattha
V1.292 iddhipāṭihāriyena anusāsanīpāṭihāriyaṃ mahāmoggallānassa āciṇṇaṃ , ādesanāpāṭihāriyena anusāsanīpāṭihāriyaṃ dhammasenāpatissa .
Devadatte saṃghaṃ bhinditvā pañca bhikkhusatāni gahetvā gayāsīse buddhalīḷāya tesaṃ dhammaṃ desante hi bhagavatā pesitesu dvīsu aggasāvakesu dhammasenāpati tesaṃ cittācāraṃ ñatvā dhammaṃ desesiM1.323 , therassa dhammadesanaṃ sutvā pañcasatā bhikkhū sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu .
Atha nesaṃ mahāmoggallāno vikubbanaṃ dassetvā dassetvā dhammaṃ desesi , taṃ sutvā sabbe arahattaphale patiṭṭhahiṃsu .
Atha dvepi mahānāgā pañca bhikkhusatāni gahetvā vehāsaṃ abbhuggantvā veḷuvanamevāgamiṃsu .
Anusāsanīpāṭihāriyaṃ pana buddhānaṃ satataṃ dhammadesanā , tesu iddhipāṭihāriyaādesanāpāṭihāriyāni saupārambhāni sadosāni , addhānaṃ na tiṭṭhanti , addhānaṃ atiṭṭhanato na niyyanti .
Anusāsanīpāṭihāriyaṃ anupārambhaṃ niddosaṃ , addhānaṃ tiṭṭhati , addhānaṃ tiṭṭhanato niyyāti .
Tasmā bhagavā iddhipāṭihāriyañca ādesanāpāṭihāriyañca garahati , anusāsanīpāṭihāriyaṃyeva pasaṃsati . 487. Bhūtapubban ti idaṃ kasmā bhagavatā āraddhaṃ .
Iddhipāṭihāriyaādesanāpāṭihāriyānaṃ aniyyānikabhāvadassanatthaṃ , anusāsanīpāṭihāriyasseva niyyānikabhāvadassanatthaṃ .
Api ca sabbabuddhānaṃ mahābhūtapariyesako nāmeko bhikkhu hotiyeva .
Yo mahābhūte pariyesanto yāva brahmalokā vicaritvā vissajjetāraṃ alabhitvā āgamma
P2.391 buddhameva pucchitvā nikkaṅkho hoti .
Tasmā buddhānaṃ mahantabhāvappakāsanatthaṃ , idañca kāraṇaṃ paṭicchannaṃ , atha naṃ vivaṭaṃ katvā desentopi bhagavā ‘‘ bhūtapubban ’’ tiādimāha .Tattha kattha nu khoti kismiṃ ṭhāne kiṃ āgamma kiṃ pattassa te anavasesā appavattivasena nirujjhanti .
Mahābhūtakathā panesā sabbākārena visuddhimagge vuttā , tasmā sā tatova gahetabbā .
488. Devayāniyo maggoti pāṭiyekko devalokagamanamaggo nāma natthi , iddhividhañāṇasseva panetaṃ adhivacanaṃ .
Tena hesa yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vattento devalokaṃ yāti .
Tasmā ‘‘ taṃ devayāniyo maggo ’’ ti vuttaṃ .
Yena cātumahārājikāti samīpe ṭhitampi bhagavantaṃ apucchitvā dhammatāya codito devatā mahānubhāvāti maññamāno upasaṅkami .
Mayampi kho , bhikkhu , na jānāmāti buddhavisaye pañhaṃ
M1.324 pucchitā devatā na jānantiV1.293 , tenevamāhaṃsu .
Atha kho so bhikkhu ‘‘ mama imaṃ pañhaṃ na kathetuṃ na labbhā , sīghaṃ kathethā ’’ ti tā devatā ajjhottharati , punappunaṃ pucchati , tā ‘‘ ajjhottharati no ayaṃ bhikkhu , handa naṃ hatthato mocessāmā ’’ ti cintetvā ‘‘ atthi kho bhikkhu cattāro mahārājāno ’’ tiādimāhaṃsu .Tattha abhikkantatarāti atikkamma kantatarā .
Paṇītatarāti vaṇṇayasaissariyādīhi uttamatarā etena nayena sabbavāresu attho veditabbo .
491-493.
Ayaṃ pana viseso – sakko kira devarājā cintesi ‘‘ ayaṃ pañho buddhavisayo , na sakkā aññena vissajjituṃ , ayañca bhikkhu aggiṃ pahāya khajjopanakaṃ dhamanto viya , bheriṃ pahāya udaraṃ vādento viya ca , loke aggapuggalaṃ sammāsambuddhaṃ pahāya devatā pucchanto vicarati , pesemi naṃ satthusantikan ’’ ti .
Tato punadeva so cintesi ‘‘ sudūrampi gantvā satthu santikeva nikkaṅkho bhavissati
P2.392 .
Atthi ceva puggalo nāmesa , thokaṃ tāva āhiṇḍanto kilamatu pacchā jānissatī ’’ ti .Tato taṃ ‘‘ ahampi kho ’’ tiādimāha .
Brahmayāniyopi devayāniyasadisova .
Devayāniyamaggoti vā brahmayāniyamaggoti vā dhammasetūti vā ekacittakkhaṇikaappanāti vā sanniṭṭhānikacetanāti vā mahaggatacittanti vā abhiññāñāṇanti vā sabbametaṃ iddhividhañāṇasseva nāmaṃ .
491-493.
Ayaṃ pana viseso – sakko kira devarājā cintesi ‘‘ ayaṃ pañho buddhavisayo , na sakkā aññena vissajjituṃ , ayañca bhikkhu aggiṃ pahāya khajjopanakaṃ dhamanto viya , bheriṃ pahāya udaraṃ vādento viya ca , loke aggapuggalaṃ sammāsambuddhaṃ pahāya devatā pucchanto vicarati , pesemi naṃ satthusantikan ’’ ti .
Tato punadeva so cintesi ‘‘ sudūrampi gantvā satthu santikeva nikkaṅkho bhavissati
P2.392 .
Atthi ceva puggalo nāmesa , thokaṃ tāva āhiṇḍanto kilamatu pacchā jānissatī ’’ ti .Tato taṃ ‘‘ ahampi kho ’’ tiādimāha .
Brahmayāniyopi devayāniyasadisova .
Devayāniyamaggoti vā brahmayāniyamaggoti vā dhammasetūti vā ekacittakkhaṇikaappanāti vā sanniṭṭhānikacetanāti vā mahaggatacittanti vā abhiññāñāṇanti vā sabbametaṃ iddhividhañāṇasseva nāmaṃ .
491-493.
Ayaṃ pana viseso – sakko kira devarājā cintesi ‘‘ ayaṃ pañho buddhavisayo , na sakkā aññena vissajjituṃ , ayañca bhikkhu aggiṃ pahāya khajjopanakaṃ dhamanto viya , bheriṃ pahāya udaraṃ vādento viya ca , loke aggapuggalaṃ sammāsambuddhaṃ pahāya devatā pucchanto vicarati , pesemi naṃ satthusantikan ’’ ti .
Tato punadeva so cintesi ‘‘ sudūrampi gantvā satthu santikeva nikkaṅkho bhavissati
P2.392 .
Atthi ceva puggalo nāmesa , thokaṃ tāva āhiṇḍanto kilamatu pacchā jānissatī ’’ ti .
Tato taṃ ‘‘ ahampi kho ’’ tiādimāha .
Brahmayāniyopi devayāniyasadisova .
Devayāniyamaggoti vā brahmayāniyamaggoti vā dhammasetūti vā ekacittakkhaṇikaappanāti vā sanniṭṭhānikacetanāti vā mahaggatacittanti vā abhiññāñāṇanti vā sabbametaṃ iddhividhañāṇasseva nāmaṃ . 494. Pubbanimittan ti āgamanapubbabhāge nimittaṃ sūriyassa udayato aruṇuggaṃ viya .
Tasmā idāneva brahmā āgamissati , evaṃ mayaṃ jānāmāti dīpayiṃsu .
Pāturahosīti pākaṭo ahosi .
Atha kho so brahmā tena bhikkhunā puṭṭho attano avisayabhāvaṃ ñatvā sacāhaṃ ‘‘ na jānāmī ’’ ti vakkhāmi , ime maṃ paribhavissanti , atha jānanto viya yaṃ kiñci kathessāmi , ayaṃ me bhikkhu veyyākaraṇena anāraddhacitto vādaṃ āropessati .
‘‘ Ahamasmi bhikkhu brahmā ’’ tiādīni pana me bhaṇantassa na koci vacanaṃ saddahissati .
Yaṃnūnāhaṃ vikkhepaṃ katvā imaṃ bhikkhuṃ satthusantikaṃyeva peseyyanti cintetvā ‘‘ ahamasmi bhikkhu brahmā ’’ tiādimāha .
495-496.
Ekamantaṃ
M1.325 apanetvāti kasmā evamakāsi ?
Kuhakattā .Bahiddhā pariyeṭṭhin ti telatthiko vālikaṃ nippīḷiyamāno viya yāva brahmalokā bahiddhā pariyesanaṃ āpajjati .
495-496.
Ekamantaṃ
M1.325 apanetvāti kasmā evamakāsi ?
Kuhakattā .
Bahiddhā pariyeṭṭhin ti telatthiko vālikaṃ nippīḷiyamāno viya yāva brahmalokā bahiddhā pariyesanaṃ āpajjati . 497. Sakuṇan ti kākaṃ vā kulalaṃ vā .
Na kho eso , bhikkhu , pañho evaṃ pucchitabboti
V1.294 idaṃ bhagavā yasmā padesenesa pañho pucchitabbo , ayañca kho bhikkhu anupādinnakepi gahetvā nippadesato pucchati , tasmā paṭisedheti .
Āciṇṇaṃ kiretaṃ buddhānaṃ , pucchāmūḷhassa janassa pucchāya dosaṃ dassetvā pucchaṃ sikkhāpetvā pucchāvissajjanaṃ .
Kasmā ?
Pucchituṃ ajānitvā paripucchanto duviññāpayo hoti .
Pañhaṃ sikkhāpento pana ‘‘ kattha āpo cā ’’ tiādimāha . 498. Tattha na gādhatīti na patiṭṭhāti , ime cattāro
P2.393 mahābhūtā kiṃ āgamma appatiṭṭhā bhavantīti attho .
Upādinnaṃyeva sandhāya pucchati .Dīghañca rassañcāti saṇṭhānavasena upādārūpaṃ vuttaṃ .
Aṇuṃ thūlan ti khuddakaṃ vā mahantaṃ vā , imināpi upādārūpe vaṇṇamattameva kathitaṃ .
Subhāsubhan ti subhañca asubhañca upādārūpameva kathitaṃ .
Kiṃ pana upādārūpaṃ subhanti asubhanti atthi ?
Natthi .
Iṭṭhāniṭṭhārammaṇaṃ paneva kathitaṃ .
Nāmañca rūpañcāti nāmañca dīghādibhedaṃ rūpañca .
Uparujjhatīti nirujjhati , kiṃ āgamma asesametaṃ nappavattatīti .
Evaṃ pucchitabbaṃ siyāti pucchaṃ dassetvā idāni vissajjanaṃ dassento tatra veyyākaraṇaṃ bhavatīti vatvā –
‘‘ viññāṇan ’’ tiādimāha .
499. Tattha viññātabbanti viññāṇaṃ nibbānassetaṃ nāmaṃ , tadetaṃ nidassanābhāvato anidassanaṃ .
Uppādanto vā vayanto vā ṭhitassa aññathattanto vā etassa natthīti anantaṃ .
Pabhan ti panetaṃ kira titthassa nāmaṃ , tañhi papanti etthāti papaṃ , pakārassa pana bhakāro kato .
Sabbato pabhamassāti sabbatopabhaṃ .
Nibbānassa kira yathā mahāsamuddassa yato yato otaritukāmā honti , taṃ tadeva titthaṃ , atitthaṃ nāma natthi .
Evameva aṭṭhatiṃsāya kammaṭṭhānesu yena yena mukhena nibbānaṃ otaritukāmā honti , taṃ tadeva titthaṃ , nibbānassa atitthaṃ nāma natthi .
Tena vuttaṃ ‘‘ sabbatopabhan ’’ ti .
Ettha āpo cāti ettha
M1.326 nibbāne idaṃ nibbānaṃ āgamma sabbametaṃ āpotiādinā nayena vuttaṃ upādinnaka dhammajātaṃ nirujjhati , appavattaṃ hotīti .Idānissa nirujjhanūpāyaṃ dassento ‘‘ viññāṇassa nirodhena etthetaṃ uparujjhatī ’’ ti āha .
Tattha viññāṇan ti carimakaviññāṇampi abhisaṅkhāraviññāṇampi
P2.394 , carimakaviññāṇassāpi hi nirodhena etthetaṃ uparujjhati .
Vijjhātadīpasikhā viya apaṇṇattikabhāvaṃ yāti .
Abhisaṅkhāraviññāṇassāpi anuppādanirodhena anuppādavasena uparujjhati .
Yathāha ‘‘ sotāpattimaggañāṇena abhisaṅkhāraviññāṇassa nirodhena ṭhapetvā sattabhave anamatagge saṃsāre yeV1.295 uppajjeyyuṃ nāmañca rūpañca etthete nirujjhantī ’’ ti sabbaṃ cūḷaniddese vuttanayeneva veditabbaṃ .Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ
Kevaṭṭasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
12. Lohiccasuttavaṇṇanā
Lohiccabrāhmaṇavatthuvaṇṇanā