Issues
Select Version
Udānapāḷi
Udānapāḷi

Mucalindasuttavaṇṇanā ‘‘ Nibbuddhe vattamānamhi , mallaputtaṃ niheṭhayiṃ ; Tena kammavipākena , piṭṭhidukkhaṃ ahū mama .

Author: _System_commentary_ @ Administrator

1. Mucalindasuttavaṇṇanā 10. ‘‘ Nibbuddhe vattamānamhi , mallaputtaṃ niheṭhayiṃ ; Tena kammavipākena , piṭṭhidukkhaṃ ahū mama .

11. MucalindavaggassaM0.89V0.79P0.100 paṭhame mucalindamūleti ettha mucalindo vuccati nīparukkho . So ‘‘ niculo ’’ tipi vuccati , tassa samīpe . Keci pana ‘‘ mucaloti tassa rukkhassa nāmaṃ , taṃ vanajeṭṭhakatāya pana mucalindoti vuttan ’’ ti vadanti .
Mahā akālameghoti asampatte vassakāle uppannamahāmegho . So hi gimhānaṃ pacchime māse sakalacakkavāḷagabbhaṃ pūrento udapādi . Sattāhavaddalikāti tasmiṃ uppanne sattāhaṃ avicchinnavuṭṭhikā ahosi . Sītavātaduddinīti sā ca sattāhavaddalikā udakaphusitasammissena sītavātena samantato paribbhamantena dusitadivasattā duddinī nāma ahosi .
Mucalindo nāma nāgarājāti tasseva mucalindarukkhassa samīpe pokkharaṇiyā heṭṭhā nāgabhavanaṃ atthi , tattha nibbatto mahānubhāvo nāgarājā .
Sakabhavanāti attano nāgabhavanato . Sattakkhattuṃ bhogehi parikkhipitvāti sattavāre attano sarīrabhogehi bhagavato kāyaṃ parivāretvā . Uparimuddhani mahantaṃ phaṇaṃ vihaccāti bhagavato muddhappadesassa upari attano mahantaṃ phaṇaṃ pasāretvā . ‘‘ Phaṇaṃ karitvā ’’ tipi pāṭho , so evattho . Tassa kira nāgarājassa etadahosi ‘‘ bhagavā ca mayhaṃ bhavanasamīpe rukkhamūle nisinno , ayañca sattāhavaddalikā vattati , vāsāgāramassa laddhuṃ vaṭṭatī ’’ ti . So sattaratanamayaṃ pāsādaṃ nimminituṃ sakkontopi ‘‘ evaṃ kate kāyasāro gahito na bhavissati , dasabalassa kāyaveyyāvaccaṃ karissāmī ’’ ti mahantaṃ attabhāvaṃ katvāP0.101 satthāraṃ sattakkhattuṃ bhogehi parikkhipitvā upari phaṇaṃ katvā dhāresi . ‘‘ Parikkhepabbhantaraṃ lohapāsāde bhaṇḍāgāragabbhappamāṇaṃ ahosī ’’ ti khandhakaṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .5) vuttaṃ . Majjhimaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ heṭṭhālohapāsādappamāṇan ’’ ti ( ma . ni . aṭṭha .1.284). ‘‘ Icchiticchitena iriyāpathena satthā viharissatī ’’ ti kira nāgarājassa ajjhāsayo . Bhagavā pana yathānisinnova sattāhaṃ vītināmesi . Tañca ṭhānaṃ supihitavātapānaṃ suphusitaaggaḷadvāraṃ kūṭāgāraṃ viya ahosi .
MāV0.80 bhagavantaṃ sītan tiādi tassa tathā karitvā ṭhānakāraṇaparidīpanaṃ . So hiM0.90 ‘‘ mā bhagavantaṃ sītaṃ bādhayittha , mā uṇhaṃ , mā ḍaṃsādisamphasso bādhayitthā ’’ ti tathā karitvā aṭṭhāsi . Tattha kiñcāpi sattāhavaddalikāya uṇhameva natthi , sace pana antarantarā megho vigaccheyya , uṇhaṃ bhaveyya , tampi mā bādhayitthāti evaṃ tassa cintetuṃ yuttaṃ . Keci panettha vadanti ‘‘ uṇhaggahaṇaṃ bhogaparikkhepassa vipulabhāvakaraṇe kāraṇakittanaṃ . Khuddake hi tasmiṃ bhagavantaṃ nāgassa sarīrasambhūtā usmā bādheyya , vipulabhāvakaraṇena pana tādisaṃ ‘ mā uṇhaṃ bādhayitthā ’ ti tathā karitvā aṭṭhāsī ’’ ti .
Viddhan ti ubbiddhaṃ , meghavigamena dūrībhūtanti attho . Vigatavalāhakan ti apagatameghaṃ . Devan ti ākāsaṃ . Viditvāti ‘‘ idāni vigatavalāhako ākāso , natthi bhagavato sītādiupaddavo ’’ ti ñatvā .
Viniveṭhetvāti apanetvā . Sakavaṇṇan ti attano nāgarūpaṃ . Paṭisaṃharitvāti antaradhāpetvā . Māṇavakavaṇṇan ti kumārakarūpaṃ .
Etamatthan ti vivekasukhappaṭisaṃvedino yattha katthaci sukhameva hotīti etamatthaṃ sabbākārena jānitvā . Imaṃ udānan ti imaṃ vivekasukhānubhāvadīpakaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha sukho vivekoti nibbānasaṅkhāto upadhiviveko sukho . Tuṭṭhassāti catumaggañāṇasantosena tuṭṭhassa . Sutadhammassāti pakāsitadhammassa vissutadhammassa . Passatoti taṃ vivekaṃ , yaṃ vā kiñci passitabbaṃ nāma , taṃ sabbaṃP0.102 attano vīriyabalādhigatena ñāṇacakkhunā passantassa .
Abyāpajjan ti akuppanabhāvo , etena mettāpubbabhāgo dassito . Pāṇabhūtesu saṃyamoti sattesu ca saṃyamo avihiṃsanabhāvo sukhoti attho . Etena karuṇāpubbabhāgo dassito .
Sukhā virāgatā loketi vigatarāgatāpi loke sukhā . Kīdisī ? Kāmānaṃ samatikkamoti , yā kāmānaṃ samatikkamoti vuccati , sā vigatarāgatāpi sukhāti attho , etena anāgāmimaggo kathito .
Asmimānassa yo vinayoti iminā pana arahattaṃ kathitaṃ . Arahattañhi asmimānassa paṭippassaddhivinayoti vuccati , ito parañca sukhaṃ nāma natthi , tenāha ‘‘ etaṃ ve paramaṃ sukhan ’’ ti . Evaṃ arahattena desanāya kūṭaṃ gaṇhīti .
Paṭhamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .