Issues
Select Version
Udānapāḷi
Udānapāḷi

Mahāmoggallānasuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

5. Mahāmoggallānasuttavaṇṇanā

25. Pañcame kāyagatāya satiyāti kāyānupassanāvasena kāye gatāya kāyārammaṇāya satiyā , itthambhūtalakkhaṇe idaṃ karaṇavacanaṃM0.171 . Ajjhattan ti idha ajjhattaṃ nāma niyakajjhattaṃ , tasmā attani attasantāneti attho . Atha vā yasmā kammaṭṭhānabhūto kesādiko dvattiṃsakoṭṭhāsasamudāyo idha kāyoti adhippeto , tasmā ajjhattanti padassa gocarajjhattantiP0.190 attho veditabbo . Sūpaṭṭhitāyāti niyakajjhattabhūte gocarajjhattabhūte vā kāye suṭṭhu upaṭṭhitāya . Kā panāyaṃ sati , yā ‘‘ ajjhattaṃ sūpaṭṭhitā ’’ ti vuttā ? Yvāyaṃ bhagavatā ‘‘ atthi imasmiṃ kāye kesā lomā ’’ tiādinā ( dī . ni .2.377; ma . ni .1.110; khu . pā .3. dvattiṃsākāra ) ajjhattakesādiko dvattiṃsākāro kāyo vutto , tattha yā paṭikūlamanasikāraṃ pavattentassa upacārappanāvasena kāye upaṭṭhitā sati , sā ‘‘ kāyagatā satī ’’ ti vuccati . Yathā cāyaṃ , evaṃ ānāpānacatuiriyāpathasatisampajaññānaṃ vasena uddhumātakavinīlakādivasena ca manasikāraṃ pavattentassa yathārahaṃ upacārappanāvasena kāye upaṭṭhitā sati ‘‘ kāyagatā satī ’’ ti vuccati . Idha pana ajjhattaṃ kāyagatā sati pathavīādikā catasso dhātuyo sasambhārasaṅkhepādīsu catūsu yena kenaci ekenākārena vavatthapetvā tesaṃ aniccādilakkhaṇasallakkhaṇavasena upaṭṭhitā vipassanāsampayuttā sati ‘‘ kāyagatā satī ’’ ti adhippetā . Thero pana tathā vipassitvā attano phalasamāpattimeva samāpajjitvā nisīdi . Idhāpi gāthāya evaṃ imassa atthassa viññātabbatā ‘‘ na cāyaṃ nisajjā ’’ tiādinā vuttanayānusārena yojetabbā .
Etamatthan ti etaṃ therassa catudhātuvavatthānamukhena kāyānupassanāsatipaṭṭhānena vipassanaṃ ogāhetvā phalasamāpattisamāpajjanasaṅkhātaṃ atthaṃ viditvā . Imaṃ udānan ti imaṃ satipaṭṭhānabhāvanāya nibbānādhigamadīpakaṃ udānaṃ udānesi .
TatthaV0.154 sati kāyagatā upaṭṭhitāti pubbe vuttalakkhaṇā sati saddhāpubbaṅgamānaṃ samādhivīriyapaññānaṃ yathāsakaṃ kiccanipphādanena sahāyabhāvaṃ āpannattā pahīnappaṭipakkhā tato eva tikkhavisadabhūtā ca yathāvuttakāyasaṃvaraṇavasena ekatthasamosaraṇavasena ca aviparītasabhāvaṃ sallakkhentī upagantvā ṭhitā hoti , etena kāyasaṅkhātānaṃ catunnaṃ dhātūnaṃ tannissitānañca upādārūpānaṃ sallakkhaṇavasena , paccaye vavatthapetvā tato paraṃ tesaṃ aniccādilakkhaṇasallakkhaṇavasenaP0.191 ca pavattaṃ ñāṇaparamparāgataṃM0.172 satiṃ dasseti , satisīsena vā taṃsampayuttaṃ pariññāttayapariyāpannañāṇaparamparameva dasseti . Aparo nayo – sati kāyagatā upaṭṭhitāti etena kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ dasseti . Atha vā sati kāyagatā upaṭṭhitāti attano paresañca kāyassa yathāsabhāvapariññādīpanena therassa sativepullappatti dīpitā .
Chasu phassāyatanesu saṃvutoti yathāvuttāya kāye upaṭṭhitāya satiyā samannāgato cakkhādīsu phassassa kāraṇabhūtesu chasu dvāresu kāyānupassanāya abhāvitāya uppajjanārahānaṃ abhijjhādīnaṃ tassā bhāvitattā ñāṇappavattiṃ paṭivedhento te pidahanto ‘‘ tattha saṃvuto ’’ ti vuccati , etena ñāṇasaṃvaraṃ dasseti . Chasu phassāyatanesu saṃvutoti phasso āyatanaṃ kāraṇaṃ etesanti phassāyatanāni , tesu phassāyatanesu . Phassahetukesu phassapaccayā nibbattesuP0.192 chasu cakkhusamphassajādivedayitesu taṇhādīnaṃ appavattiyā saṃvuto , etena vedanānupassanāsatipaṭṭhānaṃM0.173 dasseti . Chasu phassāyatanesu saṃvutoti cakkhādīsu chasu dvāresu accantasaṃvaradīpanena satatavihārivasena therassa sampajaññappakāsinī paññāvepullappatti dīpitā .
Satataṃ bhikkhu samāhitoti so bhikkhu evaṃ upaṭṭhitassati sabbattha ca saṃvuto puthuttārammaṇe cittaṃ avissajjetvā aniccādivasena sammasanto vipassanaṃ ussukkāpetvā ñāṇe tikkhe sūre vahante vipassanāsamādhinā tāva satataṃ nirantaraṃ samāhito anulomañāṇānantaraṃ gotrabhuñāṇodayato paṭṭhāya . Satataṃ bhikkhu samāhitoti satataṃ niccakālaṃ nirantaraṃ vikkhepābhāvato samāhito bhikkhu . So cāyaṃ avikkhepoV0.155 sabbaso satipaṭṭhānabhāvanāya matthakappattāya hoti . Sammasanto hi atītādibhedabhinnesu pañcupādānakkhandhesu anavasesatova pariggahetvā sammasatīti . Etena sesasatipaṭṭhāne dasseti . Satataṃ bhikkhu samāhitoti samāpattibahulatādassanena navānupubbavihārasamāpattiyo dassitā .
Jaññā nibbānamattanoti aññesaṃ puthujjanānaṃ supinantepi agocarabhāvato , ariyānaṃ pana tassa tasseva āveṇikattā attasadisattā ca ‘‘ attā ’’ ti laddhavohārassa maggaphalañāṇassa sātisayavisayabhāvato ekantasukhāvahaṃ nibbānaṃ asaṅkhatadhātu ‘‘ attano ’’ ti vuttaṃ , taṃ nibbānaṃ jaññā jāneyya , maggaphalañāṇehi paṭivijjheyya , sacchikareyyāti attho . Etena ariyānaṃ nibbāne adhimuttataṃ dasseti . Ariyā hi adhicittappavattikālepi ekanteneva nibbāne ninnapoṇapabbhārabhāvena viharanti . Ettha ca yassa sati kāyagatā upaṭṭhitā , so bhikkhu chasu phassāyatanesu saṃvuto , tato eva satataṃ samāhito attapaccakkhakaraṇena nibbānaṃ attano jāneyyāti evaṃ gāthāpadānaṃ sambandho veditabbo . Evaṃ kāyānupassanāsatipaṭṭhānamukhena yāva arahattā ekassa bhikkhuno niyyānamaggaṃ dasseti dhammarājā . Jaññā nibbānamattanoti evaṃ catusatipaṭṭhānabhāvanaṃ matthakaṃ pāpetvā ṭhito bhinnakileso bhikkhu attano kilesanibbānaṃ paccavekkhaṇañāṇena sayameva jāneyyāti attho . Evaṃbhūto pana bhikkhu jaññā nibbānamattanoti katakiccattā uttari karaṇīyābhāvato kevalaṃ attano anupādisesanibbānameva jāneyya cinteyya , aññampi tassa cintetabbaṃ natthīti adhippāyo .
Pañcamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .