6. Chaṭṭhe rājagaheti evaṃnāmake nagare . Tañhi mahāmandhātumahāgovindādīhi pariggahitattā ‘‘ rājagahan ’’ ti vuccati . ‘‘ Durabhibhavanīyattā paṭirājūnaṃ gahabhūtanti rājagahan ’’ tiādinā aññenettha pakārena vaṇṇayanti . Kintehi ? Nāmametaṃ tassa nagarassa . Taṃ panetaṃ buddhakāle cakkavattikāle ca nagaraṃ hoti , sesakāle suññaṃ yakkhapariggahitaṃ tesaṃ vasanaṭṭhānaṃ hutvā tiṭṭhati .

Veḷuvane kalandakanivāpeti veḷuvanan ti tassa vihārassa nāmaṃ . Taṃ kira aṭṭhārasahatthubbedhena pākārena parikkhittaṃ buddhassa bhagavato vasanānucchavikāya mahatiyā gandhakuṭiyā aññehi ca pāsādakuṭileṇamaṇḍapacaṅkamadvārakoṭṭhakādīhi paṭimaṇḍitaṃ bahi veḷūhi parikkhittaṃ ahosi nīlobhāsaṃ manoramaṃ , tena ‘‘ veḷuvanan ’’ tiP0.60 vuccati . Kalandakānañcettha nivāpaṃ adaṃsu , tasmā ‘‘ kalandakanivāpo ’’ ti vuccati . Pubbe kira aññataro rājā taṃ uyyānaṃ kīḷanatthaṃ paviṭṭho surāmadamatto divāseyyaṃ upagato supi , parijanopissa ‘‘ sutto rājā ’’ ti pupphaphalādīhi palobhiyamāno ito cito ca pakkāmi . Atha surāgandhena aññatarasmā rukkhasusirā kaṇhasappo nikkhamitvā rañño abhimukho āgacchati . Taṃ disvā rukkhadevatā ‘‘ rañño jīvitaṃ dassāmī ’’ ti kalandakavesena gantvā kaṇṇamūle saddamakāsi . Rājā paṭibujjhi , kaṇhasappo nivatto . So taṃ disvā ‘‘ imāya kāḷakāya mama jīvitaṃ dinnan ’’ ti kāḷakānaṃ nivāpaṃ tattha paṭṭhapesi , abhayaghosañca ghosāpesi . Tasmā tato paṭṭhāya taṃ ‘‘ kalandakanivāpan ’’ ti saṅkhaṃ gataṃ . Kalandakāti hi kāḷakānaṃ nāmaṃ , tasmiṃ veḷuvane kalandakanivāpe . MahākassapotiV0.49 mahantehi sīlakkhandhādīhi samannāgatattā mahanto kassapoti mahākassapo , apica kumārakassapattheraṃ upādāya ayaṃ mahātheroM0.55 ‘‘ mahākassapo ’’ ti vuccati . Pippaliguhāyan ti tassā kira guhāya dvārasamīpe eko pippalirukkho ahosi , tena sā ‘‘ pippaliguhā ’’ ti paññāyittha . Tassaṃ pippaliguhāyaṃ . Ābādhikoti ābādho assa atthīti ābādhiko , byādhikoti attho . Dukkhitoti kāyasannissitaṃ dukkhaṃ sañjātaṃ assāti dukkhito , dukkhappattoti attho . Bāḷhagilānoti adhimattagelañño , taṃ pana gelaññaṃ sato sampajāno hutvā adhivāsesi . Athassa bhagavā taṃ pavattiṃ ñatvā tattha gantvā bojjhaṅgaparittaṃ abhāsi , teneva therassa so ābādho vūpasami . Vuttañhetaṃ bojjhaṅgasaṃyutte – ‘‘ Tena kho pana samayena āyasmā mahākassapo pippaliguhāyaṃ viharati ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno . Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā mahākassapo tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi . Nisajja kho bhagavā … pe … etadavoca – ‘ kacci te , kassapa , khamanīyaṃ , kacci yāpanīyaṃ , kacci dukkhā vedanāP0.61 paṭikkamanti , no abhikkamanti , paṭikkamosānaṃ paññāyati no abhikkamo ’ ti ? ‘ Na me , bhante , khamanīyaṃ , na yāpanīyaṃ , bāḷhā me bhante , dukkhā vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti , abhikkamosānaṃ paññāyati no paṭikkamo ’ ti . ‘‘‘ Sattime , kassapa , bojjhaṅgā mayā sammadakkhātā bhāvitā bahulīkatā abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattanti . Katame satta ? Satisambojjhaṅgo kho , kassapa , mayā sammadakkhāto bhāvito bahulīkato abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati … pe … upekkhāsambojjhaṅgo kho , kassapa , mayā sammadakkhāto bhāvito bahulīkato abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati . Ime kho , kassapa , satta bojjhaṅgā mayā sammadakkhātā bhāvitā bahūlīkatā abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattantī ’ ti . ‘ Taggha bhagavā bojjhaṅgā , taggha , sugata , bojjhaṅgā ’’’ ti . ‘‘ Idamavoca bhagavā . Attamano āyasmā mahākassapo bhagavato bhāsitaṃ abhinandi . Vuṭṭhahi cāyasmā mahākassapo tamhāM0.56 ābādhā , tathā pahīno cāyasmato mahākassapassa so ābādho ahosī ’’ ti . TenaV0.50 vuttaṃ – ‘‘ atha kho āyasmā mahākassapo aparena samayena tamhā ābādhā vuṭṭhāsī ’’ ti .

Etadahosīti pubbe gelaññadivasesu saddhivihārikehi upanītaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā vihāre eva ahosi . Athassa tamhā ābādhā vuṭṭhitassa etaṃ ‘‘ yaṃnūnāhaṃ rājagahaṃ piṇḍāya paviseyyan ’’ ti parivitakko ahosi .

Pañcamattāni devatāsatānīti sakkassa devarañño paricārikā pañcasatā kakuṭapādiniyo accharāyo . Ussukkaṃ āpannāni hontīti therassa piṇḍapātaṃ dassāmāti pañcapiṇḍapātasatāni sajjetvā suvaṇṇabhājanehi ādāya antarāmagge ṭhatvā ,‘‘ bhante , imaṃ piṇḍapātaṃ gaṇhatha , saṅgahaṃ no karothā ’’ ti vadamānā piṇḍapātadāne yuttappayuttāni honti . Tena vuttaṃ ‘‘ āyasmato mahākassapassa piṇḍapātappaṭilābhāyā ’’ ti . Sakko kira devarājā therassa cittappavattiṃ ñatvā tā accharāyo uyyojesi ‘‘ gacchatha tumhe ayyassa mahākassapattherassa piṇḍapātaṃ datvā attano patiṭṭhaṃ karothā ’’ ti . Evaṃ hissa ahosi ‘‘ imāsu sabbāsu gatāsu kadāci ekissāpi hatthato piṇḍapātaṃ thero paṭiggaṇheyya , taṃ tassā bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyā ’’ ti . Paṭikkhipi thero ,‘‘ bhanteP0.62 , mayhaṃ piṇḍapātaṃ gaṇhatha , mayhaṃ piṇḍapātaṃ gaṇhathā ’’ ti vadantiyo ‘‘ gacchatha tumhe katapuññā mahābhogā , ahaṃ duggatānaṃ saṅgahaṃ karissāmī ’’ ti vatvā ,‘‘ bhante , mā no nāsetha , saṅgahaṃ no karothā ’’ ti vadantiyo punapi paṭikkhipitvā punapi apagantuṃ anicchamānā yācantiyo ‘‘ na attano pamāṇaṃ jānātha , apagacchathā ’’ ti vatvā accharaṃ pahari . Tā therassa accharāsaddaṃ sutvā santajjitā ṭhātuṃ asakkontiyo palāyitvā devalokameva gatā . Tena vuttaṃ – ‘‘ pañcamattāni devatāsatāni paṭikkhipitvā ’’ ti .

Pubbaṇhasamayan tiM0.57 pubbaṇhe ekaṃ samayaṃ , ekasmiṃ kāle . Nivāsetvāti vihāranivāsanaparivattanavasena nivāsanaṃ daḷhaṃ nivāsetvā . Pattacīvaramādāyāti cīvaraṃ pārupitvā pattaṃ hatthena gahetvā . Piṇḍāya pāvisīti piṇḍapātatthāya pāvisi .

Daliddavisikhāti duggatamanussānaṃ vasanokāso . Kapaṇavisikhāti bhogapārijuññappattiyā dīnamanussānaṃ vāso . Pesakāravisikhāti tantavāyavāso .

Addasā kho bhagavāti kathaṃ addasa ? ‘‘ Ābādhā vuṭṭhito mama putto kassapo kinnu kho karotī ’’ ti āvajjento veḷuvane nisinno eva bhagavā dibbacakkhunā addasa . EtamatthaṃV0.51 viditvāti yāyaṃ āyasmato mahākassapassa pañcahi accharāsatehi upanītaṃ anekasūpaṃ anekabyañjanaṃ dibbapiṇḍapātaṃ paṭikkhipitvā kapaṇajanānuggahappaṭipatti vuttā , etamatthaṃ jānitvā .

Imaṃ udānan ti imaṃ paramappicchatādassanamukhena khīṇāsavassa tādībhāvānubhāvadīpakaṃ udānaṃ udānesi .

Tattha anaññaposin ti aññaṃ posetīti aññaposī , na aññaposī anaññaposī , attanā posetabbassa aññassa abhāvena adutiyo , ekakoti attho . Tena therassa subharataṃ dasseti . Thero hi kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena ca piṇḍapātena attānameva posento paramappiccho hutvā viharati , aññaṃ ñātimittādīsu kañci na poseti katthaci alaggabhāvato . Atha vā aññena aññatarena posetabbatāya abhāvato anaññaposī . Yo hi ekasmiṃyeva paccayadāyake paṭibaddhacatupaccayo so anaññaposī nāma na hoti ekāyattavuttitoP0.63 . Thero pana ‘‘ yathāpi bhamaro pupphan ’’ ti ( dha . pa .49) gāthāya vuttanayena jaṅghābalaṃ nissāya piṇḍāya caranto kulesu niccanavo hutvā missakabhattena yāpeti . Tathā hi naṃ bhagavā candūpamappaṭipadāya thomesi . Aññātan ti abhiññātaṃ , yathābhuccaguṇehi patthaṭayasaṃ , teneva vā anaññaposibhāvena appicchatāsantuṭṭhitāhi ñātaṃ . Atha vā aññātan ti sabbaso pahīnataṇhatāya lābhasakkārasilokanikāmanahetu attānaṃ jānāpanavasena na ñātaṃ . AvītataṇhoM0.58 hi pāpiccho kuhakatāya sambhāvanādhippāyena attānaṃ jānāpeti . Dantan ti chaḷaṅgupekkhāvasena indriyesu uttamadamanena dantaṃ . Sāre patiṭṭhitan ti vimuttisāre avaṭṭhitaṃ , asekkhasīlakkhandhādike vā sīlādisāre patiṭṭhitaṃ . Khīṇāsavaṃ vantadosan ti kāmāsavādīnaṃ catunnaṃ āsavānaṃ anavasesaṃ pahīnattā khīṇāsavaṃ . Tato eva rāgādidosānaṃ sabbaso vantattā vantadosaṃ . Tamahaṃ brūmi brāhmaṇan ti taṃ yathāvuttaguṇaṃ paramatthabrāhmaṇaṃ ahaṃ brāhmaṇanti vadāmīti . Idhāpi heṭṭhā vuttanayeneva desanānānattaṃ veditabbaṃ .

Chaṭṭhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā . 7. Ajakalāpakasuttavaṇṇanā 6. ‘‘ Hatthāroho pure āsiṃ , paccekamunimuttamaṃ ; Piṇḍāya vicarantaṃ taṃ , āsādesiṃ gajenahaṃ . ‘‘ Tena kammavipākena , bhanto nāḷāgirī gajo ; Giribbaje puravare , dāruṇo samupāgami .