Issues
Select Version
Udānapāḷi
Udānapāḷi

Bhaddiyasuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

10. Bhaddiyasuttavaṇṇanā

20. DasameV0.129P0.161 anupiyāyan ti evaṃ nāmake nagare . Ambavaneti tassa nagarassa avidūre mallarājūnaṃ ekaṃ ambavanaṃ ahosi , tattha mallarājūhi bhagavato vihāro kārito , so ‘‘ ambavanan ’’ tveva vuccati . Anupiyaṃ gocaragāmaṃ katvā tattha bhagavā viharati , tena vuttaṃ ‘‘ anupiyāyaṃ viharati ambavane ’’ ti .
Bhaddiyoti tassa therassa nāmaṃ . Kāḷīgodhāya puttoti kāḷīgodhā nāma sākiyānī sakyarājadevī ariyasāvikā āgataphalā viññātasāsanā , tassā ayaṃ putto . Tassa pabbajjāvidhi khandhake ( cūḷava .330-331) āgatova . So pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā na cirasseva chaḷabhiñño ahosi , terasapi dhutaṅgāni samādāya vattati . Bhagavatā ca ‘‘ etadaggaṃ , bhikkhave , mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ uccakulikānaṃ , yadidaṃ bhaddiyo kāḷīgodhāya putto ’’ ti ( a . ni .1.193) uccakulikabhāve etadagge ṭhapito asītiyā sāvakānaṃ abbhantaro . Suññāgāragatoti ‘‘ ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañca avasesaṃ araññan ’’ ti vuttaṃ araññaṃ rukkhamūlañca ṭhapetvā aññaṃ pabbatakandarādi pabbajitasāruppaṃ nivāsaṭṭhānaṃM0.144 janasambādhābhāvato idha suññāgāranti adhippetaṃ . Atha vā jhānakaṇṭakānaṃ saddānaṃ abhāvato vivittaṃ yaṃ kiñci agārampi suññāgāranti veditabbaṃ . Taṃ suññāgāraṃ upagato . Abhikkhaṇan ti bahulaṃ . Udānaṃ udānesīti so hi āyasmā araññe divāvihāraṃ upagatopi rattivāsūpagatopi yebhuyyena phalasamāpattisukhena nirodhasukhena ca vītināmeti , tasmā taṃ sukhaṃ sandhāya pubbe attanā anubhūtaṃ sabhayaṃ sapariḷāhaṃ rajjasukhaṃ jigucchitvā ‘‘ aho sukhaṃ aho sukhan ’’ ti somanassasahitaṃ ñāṇasamuṭṭhānaṃ pītisamuṭṭhānaṃ samuggirati .
Udānaṃ udānesīti so hi āyasmā araññe divāvihāraṃ upagatopi rattivāsūpagatopi yebhuyyena phalasamāpattisukhena nirodhasukhena ca vītināmeti , tasmā taṃ sukhaṃ sandhāya pubbe attanā anubhūtaṃ sabhayaṃ sapariḷāhaṃ rajjasukhaṃ jigucchitvā ‘‘ aho sukhaṃ aho sukhan ’’ ti somanassasahitaṃ ñāṇasamuṭṭhānaṃ pītisamuṭṭhānaṃ samuggirati .
Sutvāna nesaṃ etadahosīti nesaṃ sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ tassa āyasmato ‘‘ aho sukhaṃ , aho sukhan ’’ ti udānentassa udānaṃ sutvā ‘‘ nissaṃsayaṃ esa anabhirato brahmacariyaṃ caratī ’’ ti evaṃ parivitakkitaṃ ahosi . Te bhikkhū puthujjanā tassa āyasmato vivekasukhaṃ sandhāya udānaṃ ajānantāP0.162 evaṃ amaññiṃsu , tena vuttaṃ ‘‘ nissaṃsayan ’’ tiādi . Tattha nissaṃsayan ti asandehena ekantenāti attho . ‘‘ Yaṃ so pubbe agāriyabhūto samāno ’’ ti pāḷiṃ vatvā ‘‘ anubhavī ’’ ti vacanasesena keci atthaṃ vaṇṇenti , apare ‘‘ yaṃ sā ’’ ti paṭhanti ,‘‘ yaṃsa pubbe agāriyabhūtassā ’’ ti pana pāḷi . Tattha yaṃsāti yaṃ assa , sandhivasena hi akārasakāralopo ‘‘ evaṃsa te ( ma . ni .1.23; a . ni .6.58), pupphaṃsā uppajjī ’’ tiādīsuV0.130 ( pārā .36) viya . Tassattho – assa āyasmato bhaddiyassa pabbajitato pubbe agāriyabhūtassa gahaṭṭhassa sato yaṃ rajjasukhaṃ anubhūtaṃ . Sā tamanussaramānoti so taṃ sukhaṃ etarahi ukkaṇṭhanavasena anussaranto .
Sutvāna nesaṃ etadahosīti nesaṃ sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ tassa āyasmato ‘‘ aho sukhaṃ , aho sukhan ’’ ti udānentassa udānaṃ sutvā ‘‘ nissaṃsayaṃ esa anabhirato brahmacariyaṃ caratī ’’ ti evaṃ parivitakkitaṃ ahosi . Te bhikkhū puthujjanā tassa āyasmato vivekasukhaṃ sandhāya udānaṃ ajānantāP0.162 evaṃ amaññiṃsu , tena vuttaṃ ‘‘ nissaṃsayan ’’ tiādi . Tattha nissaṃsayan ti asandehena ekantenāti attho . ‘‘ Yaṃ so pubbe agāriyabhūto samāno ’’ ti pāḷiṃ vatvā ‘‘ anubhavī ’’ ti vacanasesena keci atthaṃ vaṇṇenti , apare ‘‘ yaṃ sā ’’ ti paṭhanti ,‘‘ yaṃsa pubbe agāriyabhūtassā ’’ ti pana pāḷi . Tattha yaṃsāti yaṃ assa , sandhivasena hi akārasakāralopo ‘‘ evaṃsa te ( ma . ni .1.23; a . ni .6.58), pupphaṃsā uppajjī ’’ tiādīsuV0.130 ( pārā .36) viya . Tassattho – assa āyasmato bhaddiyassa pabbajitato pubbe agāriyabhūtassa gahaṭṭhassa sato yaṃ rajjasukhaṃ anubhūtaṃ . Sā tamanussaramānoti so taṃ sukhaṃ etarahi ukkaṇṭhanavasena anussaranto .
Sutvāna nesaṃ etadahosīti nesaṃ sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ tassa āyasmato ‘‘ aho sukhaṃ , aho sukhan ’’ ti udānentassa udānaṃ sutvā ‘‘ nissaṃsayaṃ esa anabhirato brahmacariyaṃ caratī ’’ ti evaṃ parivitakkitaṃ ahosi . Te bhikkhū puthujjanā tassa āyasmato vivekasukhaṃ sandhāya udānaṃ ajānantāP0.162 evaṃ amaññiṃsu , tena vuttaṃ ‘‘ nissaṃsayan ’’ tiādi . Tattha nissaṃsayan ti asandehena ekantenāti attho . ‘‘ Yaṃ so pubbe agāriyabhūto samāno ’’ ti pāḷiṃ vatvā ‘‘ anubhavī ’’ ti vacanasesena keci atthaṃ vaṇṇenti , apare ‘‘ yaṃ sā ’’ ti paṭhanti ,‘‘ yaṃsa pubbe agāriyabhūtassā ’’ ti pana pāḷi . Tattha yaṃsāti yaṃ assa , sandhivasena hi akārasakāralopo ‘‘ evaṃsa te ( ma . ni .1.23; a . ni .6.58), pupphaṃsā uppajjī ’’ tiādīsuV0.130 ( pārā .36) viya . Tassattho – assa āyasmato bhaddiyassa pabbajitato pubbe agāriyabhūtassa gahaṭṭhassa sato yaṃ rajjasukhaṃ anubhūtaṃ . Sā tamanussaramānoti so taṃ sukhaṃ etarahi ukkaṇṭhanavasena anussaranto .
Sutvāna nesaṃ etadahosīti nesaṃ sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ tassa āyasmato ‘‘ aho sukhaṃ , aho sukhan ’’ ti udānentassa udānaṃ sutvā ‘‘ nissaṃsayaṃ esa anabhirato brahmacariyaṃ caratī ’’ ti evaṃ parivitakkitaṃ ahosi . Te bhikkhū puthujjanā tassa āyasmato vivekasukhaṃ sandhāya udānaṃ ajānantāP0.162 evaṃ amaññiṃsu , tena vuttaṃ ‘‘ nissaṃsayan ’’ tiādi . Tattha nissaṃsayan ti asandehena ekantenāti attho . ‘‘ Yaṃ so pubbe agāriyabhūto samāno ’’ ti pāḷiṃ vatvā ‘‘ anubhavī ’’ ti vacanasesena keci atthaṃ vaṇṇenti , apare ‘‘ yaṃ sā ’’ ti paṭhanti ,‘‘ yaṃsa pubbe agāriyabhūtassā ’’ ti pana pāḷi . Tattha yaṃsāti yaṃ assa , sandhivasena hi akārasakāralopo ‘‘ evaṃsa te ( ma . ni .1.23; a . ni .6.58), pupphaṃsā uppajjī ’’ tiādīsuV0.130 ( pārā .36) viya . Tassattho – assa āyasmato bhaddiyassa pabbajitato pubbe agāriyabhūtassa gahaṭṭhassa sato yaṃ rajjasukhaṃ anubhūtaṃ . Sā tamanussaramānoti so taṃ sukhaṃ etarahi ukkaṇṭhanavasena anussaranto .
Sutvāna nesaṃ etadahosīti nesaṃ sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ tassa āyasmato ‘‘ aho sukhaṃ , aho sukhan ’’ ti udānentassa udānaṃ sutvā ‘‘ nissaṃsayaṃ esa anabhirato brahmacariyaṃ caratī ’’ ti evaṃ parivitakkitaṃ ahosi . Te bhikkhū puthujjanā tassa āyasmato vivekasukhaṃ sandhāya udānaṃ ajānantāP0.162 evaṃ amaññiṃsu , tena vuttaṃ ‘‘ nissaṃsayan ’’ tiādi . Tattha nissaṃsayan ti asandehena ekantenāti attho . ‘‘ Yaṃ so pubbe agāriyabhūto samāno ’’ ti pāḷiṃ vatvā ‘‘ anubhavī ’’ ti vacanasesena keci atthaṃ vaṇṇenti , apare ‘‘ yaṃ sā ’’ ti paṭhanti ,‘‘ yaṃsa pubbe agāriyabhūtassā ’’ ti pana pāḷi . Tattha yaṃsāti yaṃ assa , sandhivasena hi akārasakāralopo ‘‘ evaṃsa te ( ma . ni .1.23; a . ni .6.58), pupphaṃsā uppajjī ’’ tiādīsuV0.130 ( pārā .36) viya . Tassattho – assa āyasmato bhaddiyassa pabbajitato pubbe agāriyabhūtassa gahaṭṭhassa sato yaṃ rajjasukhaṃ anubhūtaṃ . Sā tamanussaramānoti so taṃ sukhaṃ etarahi ukkaṇṭhanavasena anussaranto .
Te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocun ti te sambahulā bhikkhū ullapanasabhāvasaṇṭhitā tassa anuggahaṇādhippāyena bhagavantaṃ etadavocuṃ , na ujjhānavasena .
Te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocun ti te sambahulā bhikkhū ullapanasabhāvasaṇṭhitā tassa anuggahaṇādhippāyena bhagavantaṃ etadavocuṃ , na ujjhānavasena .
Te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocun ti te sambahulā bhikkhū ullapanasabhāvasaṇṭhitā tassa anuggahaṇādhippāyena bhagavantaṃ etadavocuṃ , na ujjhānavasena .
Te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocun ti te sambahulā bhikkhū ullapanasabhāvasaṇṭhitā tassa anuggahaṇādhippāyena bhagavantaṃ etadavocuṃ , na ujjhānavasena .
Te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocun ti te sambahulā bhikkhū ullapanasabhāvasaṇṭhitā tassa anuggahaṇādhippāyena bhagavantaṃ etadavocuṃ , na ujjhānavasena .
Te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocun ti te sambahulā bhikkhū ullapanasabhāvasaṇṭhitā tassa anuggahaṇādhippāyena bhagavantaṃ etadavocuṃ , na ujjhānavasena .
Te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocun ti te sambahulā bhikkhū ullapanasabhāvasaṇṭhitā tassa anuggahaṇādhippāyena bhagavantaṃ etadavocuṃ , na ujjhānavasena .
Te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocun ti te sambahulā bhikkhū ullapanasabhāvasaṇṭhitā tassa anuggahaṇādhippāyena bhagavantaṃ etadavocuṃ , na ujjhānavasena .
Aññataran ti nāmagottena apākaṭaṃ ekaṃ bhikkhuṃ . Āmantesīti āṇāpesi te bhikkhū saññāpetukāmo .
Aññataran ti nāmagottena apākaṭaṃ ekaṃ bhikkhuṃ . Āmantesīti āṇāpesi te bhikkhū saññāpetukāmo .
Aññataran ti nāmagottena apākaṭaṃ ekaṃ bhikkhuṃ . Āmantesīti āṇāpesi te bhikkhū saññāpetukāmo .
Evan ti vacanasampaṭiggahe , sādhūti attho .
Evan ti vacanasampaṭiggahe , sādhūti attho .
Evan ti vacanasampaṭiggahe , sādhūti attho .
Puna evan ti paṭiññāya .
Puna evan ti paṭiññāya .
Abhikkhaṇaṃ ‘‘ aho sukhaṃ , aho sukhan ’’ ti imaṃ udānaṃ udānesīti yathā te bhikkhū vadanti , taṃ evaṃ tathevāti attano udānaṃ paṭijānāti . Kiṃ pana tvaṃ bhaddiyāti kasmā bhagavā pucchati , kiṃ tassa cittaṃ na jānātītiM0.145 ? No na jānāti , teneva pana tamatthaṃ vadāpetvā te bhikkhū saññāpetuṃ pucchati . Vuttañhetaṃ – ‘‘ jānantāpi tathāgatā pucchanti , jānantāpi na pucchantī ’’ tiādi .
Abhikkhaṇaṃ ‘‘ aho sukhaṃ , aho sukhan ’’ ti imaṃ udānaṃ udānesīti yathā te bhikkhū vadanti , taṃ evaṃ tathevāti attano udānaṃ paṭijānāti . Kiṃ pana tvaṃ bhaddiyāti kasmā bhagavā pucchati , kiṃ tassa cittaṃ na jānātītiM0.145 ? No na jānāti , teneva pana tamatthaṃ vadāpetvā te bhikkhū saññāpetuṃ pucchati . Vuttañhetaṃ – ‘‘ jānantāpi tathāgatā pucchanti , jānantāpi na pucchantī ’’ tiādi .
Abhikkhaṇaṃ ‘‘ aho sukhaṃ , aho sukhan ’’ ti imaṃ udānaṃ udānesīti yathā te bhikkhū vadanti , taṃ evaṃ tathevāti attano udānaṃ paṭijānāti . Kiṃ pana tvaṃ bhaddiyāti kasmā bhagavā pucchati , kiṃ tassa cittaṃ na jānātītiM0.145 ? No na jānāti , teneva pana tamatthaṃ vadāpetvā te bhikkhū saññāpetuṃ pucchati . Vuttañhetaṃ – ‘‘ jānantāpi tathāgatā pucchanti , jānantāpi na pucchantī ’’ tiādi .
Abhikkhaṇaṃ ‘‘ aho sukhaṃ , aho sukhan ’’ ti imaṃ udānaṃ udānesīti yathā te bhikkhū vadanti , taṃ evaṃ tathevāti attano udānaṃ paṭijānāti . Kiṃ pana tvaṃ bhaddiyāti kasmā bhagavā pucchati , kiṃ tassa cittaṃ na jānātītiM0.145 ? No na jānāti , teneva pana tamatthaṃ vadāpetvā te bhikkhū saññāpetuṃ pucchati . Vuttañhetaṃ – ‘‘ jānantāpi tathāgatā pucchanti , jānantāpi na pucchantī ’’ tiādi .
Atthavasan ti kāraṇaṃ .
Atthavasan ti kāraṇaṃ .
Antepureti itthāgārassa sañcaraṇaṭṭhānabhūte rājagehassa abbhantare , yattha rājā nhānabhojanasayanādiṃ kappeti . Rakkhā susaṃvihitāti ārakkhādikatapurisehi gutti suṭṭhu samantato vihitā . Bahipi antepureti aḍḍakaraṇaṭṭhānādike antepurato bahibhūte rājagehe .
Evaṃ rakkhito gopito santoti evaṃ rājageharājadhānirajjadesesu anto ca bahi ca anekesu ṭhānesu anekasatehi susaṃvihitarakkhāvaraṇaguttiyā mameva nibbhayatthaṃ phāsuvihāratthaṃ rakkhito gopito samāno . Bhītotiādīni padāni aññamaññavevacanāni . AthaP0.163 vā bhītoti pararājūhi bhāyamāno . Ubbiggoti sakarajjepi pakatito uppajjanakabhayubbegena ubbiggo calito . Ussaṅkīti ‘‘ raññā nāma sabbakālaṃ avissatthena bhavitabban ’’ ti vacanena sabbattha avissāsavasena tesaṃ tesaṃ kiccakaraṇīyānaṃ paccayaparisaṅkāya ca uddhamukhaṃ saṅkamāno . Utrāsīti ‘‘ santikāvacarehipi ajānantasseva me kadāci anattho bhaveyyā ’’ ti uppannena sarīrakampaṃ uppādanasamatthena tāsena utrāsī . ‘‘ Utrasto ’’ tipi paṭhanti . Vihāsin ti evaṃbhūto hutvā vihariṃ .
Etarahīti idāni pabbajitakālato paṭṭhāya . Ekoti asahāyo , tena vūpakaṭṭhakāyataṃ dasseti . Abhītotiādīnaṃ padānaṃ vuttavipariyāyena attho veditabbo . Bhayādinimittassa pariggahassa taṃ nimittassa ca kilesassa abhāvenevassa abhītāditāti . Etena cittavivekaṃ dassetiV0.131 . Appossukkoti sarīraguttiyaṃ nirussukko . Pannalomoti lomahaṃsuppādakassa chambhitattassa abhāvena anuggatalomo . Padadvayenapi serivihāraṃ dasseti . Paradattavuttoti parehi dinnena cīvarādinā vattamāno , etena sabbaso saṅgābhāvadīpanamukhena anavasesabhayahetuvirahaṃ dasseti . Migabhūtena cetasāti vissatthavihāritāya migassa viya jātena cittena . Migo hi amanussapathe araññe vasamānoM0.146 vissattho tiṭṭhati , nisīdati , nipajjati , yenakāmañca pakkamati appaṭihatacāro , evaṃ ahampi viharāmīti dasseti . Vuttañhetaṃ paccekabuddhena – ‘‘ Migo araññamhi yathā abaddho , Yenicchakaṃ gacchati gocarāya ; Viññū naro seritaṃ pekkhamāno , Eko care khaggavisāṇakappo ’’ ti .( su . ni .39; apa . thera 1.1.95);
Imaṃ kho ahaṃ , bhante , atthavasan ti , bhante , bhagavā yadidaṃ mama etarahi paramaṃ vivekasukhaṃ phalasamāpattisukhaṃ , idameva kāraṇaṃ sampassamāno ‘‘ aho sukhaṃ , aho sukhan ’’ ti udānaṃ udānesinti .
Imaṃ kho ahaṃ , bhante , atthavasan ti , bhante , bhagavā yadidaṃ mama etarahi paramaṃ vivekasukhaṃ phalasamāpattisukhaṃ , idameva kāraṇaṃ sampassamāno ‘‘ aho sukhaṃ , aho sukhan ’’ ti udānaṃ udānesinti .
Etamatthan ti etaṃ bhaddiyattherassaP0.164 puthujjanavisayātītaṃ vivekasukhasaṅkhātamatthaṃ sabbākārato viditvā . Imaṃ udānan ti idaṃ sahetukabhayasokavigamānubhāvadīpakaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha yassantarato na santi kopāti yassa ariyapuggalassa antarato abbhantare attano citte cittakālussiyakaraṇato cittappakopā rāgādayo āghātavatthuādikāraṇabhedato anekabhedā dosakopā eva kopā na santi maggena pahīnattā na vijjanti . Ayañhi antarasaddo kiñcāpi ‘‘ mañca tvañca kimantaran ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .1.228) kāraṇe dissati ,‘‘ antaraṭṭhake himapātasamaye ’’ tiādīsu ( mahāva .346) vemajjhe ,‘‘ antarā ca jetavanaṃ antarā ca sāvatthin ’’ tiādīsu ( udā .13,44) vivare ,‘‘ bhayamantarato jātan ’’ tiādīsu ( itivu .88; mahāni .5) citte , idhāpi citte eva daṭṭhabbo . Tena vuttaṃ ‘‘ antarato attano citte ’’ ti .
Itibhavābhavatañca vītivattoti yasmā bhavoti sampatti , abhavoti vipatti . Tathā bhavotiV0.132 vuddhi , abhavoti hāni . Bhavoti vā sassataṃ , abhavoti ucchedo . Bhavoti vā puññaṃ , abhavoti pāpaṃ . Bhavoti vā sugati , abhavoti duggati . Bhavoti vā khuddako , abhavoti mahanto . Tasmā yā sā sampattivipattivuḍḍhihānisassatucchedapuññapāpasugatiduggati- khuddakamahantaupapattibhavānaṃ vasena iti anekappakārā bhavābhavatā vuccati . CatūhipiM0.147 ariyamaggehi yathāsambhavaṃ tena tena nayena taṃ itibhavābhavatañca vītivatto atikkanto hoti . Atthavasena vibhatti vipariṇāmetabbā .
Taṃ vigatabhayan ti taṃ evarūpaṃ yathāvuttaguṇasamannāgataṃ khīṇāsavaṃ cittakopābhāvato itibhavābhavasamatikkamato ca bhayahetuvigamena vigatabhayaṃ , vivekasukhena aggaphalasukhena ca sukhiṃ , vigatabhayattā eva asokaṃ .
Devā nānubhavanti dassanāyāti adhigatamagge ṭhapetvā sabbepi upapattidevā vāyamantāpi cittacāradassanavasena dassanāya daṭṭhuṃ nānubhavanti na abhisambhuṇanti na sakkonti , pageva manussā . Sekkhāpi hi puthujjanā viya arahato cittappavattiṃ na jānanti .
Dasamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Niṭṭhitā ca mucalindavaggavaṇṇanā .
Niṭṭhitā ca mucalindavaggavaṇṇanā .
Niṭṭhitā ca mucalindavaggavaṇṇanā .
Niṭṭhitā ca mucalindavaggavaṇṇanā .
Niṭṭhitā ca mucalindavaggavaṇṇanā .