Etthāha – kiṃ pana taṃ kammaṃ , yaṃ aparimāṇakālaṃ sakkaccaṃ upacitavipulapuññasambhāro satthā evaṃ dāruṇaṃ abhūtabbhakkhānaṃ pāpuṇīti ?
Vuccate – ayaṃ so bhagavā bodhisattabhūto atītajātiyaṃ munāḷi nāma dhutto hutvā pāpajanasevī ayonisomanasikārabahulo vicarati .
So ekadivasaṃ surabhiṃ nāma paccekasambuddhaṃ nagaraṃ piṇḍāya pavisituṃ cīvaraṃ pārupantaṃ passi .
Tasmiñca samaye aññatarā itthī tassa avidūrena gacchati .
Dhutto ‘‘ abrahmacārī ayaṃ samaṇo ’’ ti abbhācikkhi .
So tena kammena bahūni vassasatasahassāni niraye paccitvā tasseva kammassa vipākāvasesena idāni buddho hutvāpi sundariyā kāraṇā abhūtabbhakkhānaṃM0.239 pāpuṇi .
Yathā cetaṃ , evaṃ ciñcamāṇavikādīnaṃ vikārakitthīnaṃ bhagavato abbhakkhānādīni dukkhāni pattāni , sabbāni pubbe katassa kammassa vipākāvasesāni , yāni ‘‘ kammapilotikānī ’’ ti vuccanti .
Vuttañhetaṃ apadāne ( apa . thera 1.39.64-96)–
‘‘ Anotattasarāsanne , ramaṇīye silātale ;
Nānāratanapajjote , nānāgandhavanantare .
‘‘ Mahatā bhikkhusaṅghena , pareto lokanāyako ;
Āsīno byākarī tattha , pubbakammāni attano .
‘‘ Suṇātha bhikkhavo mayhaṃ , yaṃ kammaṃ pakataṃ mayā ;
Pilotikassa kammassa , buddhattepi vipaccati .
M0.239 pāpuṇi .
Yathā cetaṃ , evaṃ ciñcamāṇavikādīnaṃ vikārakitthīnaṃ bhagavato abbhakkhānādīni dukkhāni pattāni , sabbāni pubbe katassa kammassa vipākāvasesāni , yāni ‘‘ kammapilotikānī ’’ ti vuccanti .
Vuttañhetaṃ apadāne ( apa . thera 1.39.64-96)–
‘‘ Anotattasarāsanne , ramaṇīye silātale ;
Nānāratanapajjote , nānāgandhavanantare .
‘‘ Mahatā bhikkhusaṅghena , pareto lokanāyako ;
Āsīno byākarī tattha , pubbakammāni attano .
‘‘ Suṇātha bhikkhavo mayhaṃ , yaṃ kammaṃ pakataṃ mayā ;
Pilotikassa kammassa , buddhattepi vipaccati . 39. Navame
V0.217M0.242 upasenassāti ettha upasenoti tassa therassa nāmaṃ , vaṅgantabrāhmaṇassa pana puttattā ‘‘ vaṅgantaputto ’’ ti ca naṃ voharanti .Ayañhi thero āyasmato sāriputtassa kaniṭṭhabhātā , sāsane pabbajitvā apaññatte sikkhāpade upasampadāya dvivasso upajjhāyo hutvā ekaṃ bhikkhuṃ upasampādetvā tena saddhiṃ bhagavato upaṭṭhānaṃ gato , tassa bhikkhuno bhagavatā tassa saddhivihārikabhāvaṃ pucchitvā khandhake āgatanayena ‘‘ atilahuṃ kho tvaṃ , moghapurisa , āvatto bāhullāya , yadidaṃ gaṇabandhiyan ’’ ti ( mahāva .75) vigarahito patodābhitunno viya ājānīyo saṃviggamānaso ‘‘ yadipāhaṃ idāni parisaṃ nissāya bhagavatā vigarahito , parisaṃyeva pana nissāya pāsaṃsiyo bhaveyyan ’’ ti ussāhajāto sabbe dhutadhamme samādāya vattamāno vipassanaṃ ārabhitvā na cirasseva chaḷabhiñño paṭisambhidāppatto mahākhīṇāsavo hutvā attano nissitake dhutaṅgadhare eva katvā tehi saddhiṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā santhatasikkhāpade ( pārā .565 ādayo ) āgatanayena ‘‘ pāsādikā kho tyāyaṃ , upasena , parisā ’’ ti parisavasena bhagavato santikā laddhapasaṃso ‘‘ etadaggaṃ , bhikkhave , mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ samantapāsādikānaṃ yadidaṃ upaseno
P0.267 vaṅgantaputto ’’ ti ( a . ni .1.213) etadagge ṭhapito asītiyā mahāsāvakesu abbhantaro .
So ekadivasaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātappaṭikkanto antevāsikesu attano attano divāṭṭhānaṃ gatesu udakakumbhato udakaṃ gahetvā pāde pakkhāletvā gattāni sītiṃ katvā cammakkhaṇḍaṃ attharitvā divāṭṭhāne divāvihāraṃ nisinno attano guṇe āvajjesi .
Tassa te anekasatā anekasahassā poṅkhānupoṅkhaṃ upaṭṭhahiṃsu .
So ‘‘ mayhaṃ tāva sāvakassa sato ime evarūpā guṇā , kīdisā nu kho mayhaṃ satthu guṇā ’’ ti bhagavato guṇābhimukhaṃ manasikāraṃ pesesi .
Te tassa ñāṇabalānurūpaṃ anekakoṭisahassā upaṭṭhahiṃsu .
So ‘‘ evaṃsīlo me satthā evaṃdhammo evaṃpañño evaṃvimuttī ’’ tiādinā ca ‘‘ itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho ’’ tiādinā ca āvibhāvānurūpaṃ satthu guṇe anussaritvāM0.243 , tato ‘‘ svākkhāto ’’ tiādinā dhammassa ,‘‘ suppaṭipanno ’’ tiādinā ariyasaṅghassa ca guṇe anussari .
Evaṃ mahāthero anekākāravokāraṃ ratanattayaguṇesu āvibhūtesu attamano pamudito uḷārapītisomanassaṃV0.218 paṭisaṃvedento nisīdi .
Tamatthaṃ dassetuṃ ‘‘ āyasmato upasenassa vaṅgantaputtassa rahogatassā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha rahogatassāti rahasi gatassa .
Paṭisallīnassāti ekībhūtassa .
Evaṃ cetaso parivitakko udapādīti evaṃ idāni vuccamānākāro cittassa vitakko uppajji .Lābhā vata meti ye ime manussattabuddhuppādasaddhāsamadhigamādayo , aho vata me ete lābhā .
Suladdhaṃ vata meti yañcidaṃ mayā bhagavato sāsane pabbajjūpasampadāratanattayapayirupāsanādi paṭiladdhaṃ , taṃ me aho vata suṭṭhu laddhaṃ .
Tattha kāraṇamāha ‘‘ satthā ca me ’’ tiādinā .
Tattha diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi yathārahaṃ satte anusāsatīti satthā .
Bhāgyavantatādīhi kāraṇehi bhagavā .
Ārakattā kilesehi , kilesārīnaṃ hatattā , saṃsāracakkassa vā arānaṃ hatattā , paccayādīnaṃ arahattā , pāpakaraṇe rahābhāvā arahaṃ
P0.268 .
Sammā sāmañca sabbadhammānaṃ buddhattā sammāsambuddhoti ayamettha saṅkhepo , vitthāro pana visuddhimagge ( visuddhi .1.123 ādayo ) buddhānussatiniddesato gahetabbo .Svākkhāteti suṭṭhu akkhāte , ekantaniyyānikaṃ katvā bhāsite .
Dhammavinayeti pāvacane .
Tañhi yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamānānaṃ saṃsāradukkhapātato dhāraṇena , rāgādikilese vinayanena ca dhammavinayoti vuccati .
Sabrahmacārinoti seṭṭhaṭṭhena brahmasaṅkhātaṃ bhagavato sāsanaṃ ariyamaggaṃ saha caranti paṭipajjantīti sabrahmacārino .
Sīlavantoti maggaphalasīlavasena sīlavanto .
Kalyāṇadhammāti samādhipaññāvimuttivimuttiñāṇadassanādayo kalyāṇā sundarā dhammā etesaṃ atthīti kalyāṇadhammā .
Etena saṅghassa suppaṭipattiṃ dasseti .
Sīlesu camhi paripūrakārīti ‘‘ ahampi pabbajitvā na tiracchānakathākathiko kāyadaḷhibahulo hutvā vihāsiṃ , atha kho pātimokkhasaṃvarādiṃ catubbidhampi sīlaṃ akhaṇḍaṃ achiddaṃ asabalaṃ akammāsaṃ
M0.244 bhujissaṃ viññuppasatthaṃ aparāmaṭṭhaṃ katvā paripūrento ariyamaggaṃyeva pāpesin ’’ ti vadati .
Etena heṭṭhimaphaladvayasampattimattano dīpeti .
Sotāpannasakadāgāmino hi sīlesu paripūrakārino .Susamāhito camhi ekaggacittoti upacārappanābhedena samādhinā sabbathāpi samāhito ca amhi avikkhittacitto .
Iminā samādhismiṃ paripūrakāritāvacanena tatiyaphalasampattimattano dīpeti .
Anāgāmino hi samādhismiṃ paripūrakārino .
Arahā camhi khīṇāsavoti kāmāsavādīnaṃ sabbaso khīṇattā khīṇāsavo , tato eva parikkhīṇabhavasaṃyojano sadevake loke aggadakkhiṇeyyatāya arahā camhi .
Etena attano katakaraṇīyataṃ dasseti .
Mahiddhiko
V0.219 camhi mahānubhāvoti adhiṭṭhānavikubbanādiiddhīsu mahatā vasībhāvena samannāgatattā mahiddhiko uḷārassa puññānubhāvassaP0.269 guṇānubhāvassa ca sampattiyā mahānubhāvo ca asmi .
Etena lokiyābhiññānavānupubbavihārasamāpattiyogamattano dīpeti .
Abhiññāsu vasībhāvena hi ariyā yathicchitanipphādanena mahiddhikā , pubbūpanissayasampattiyā nānāvihārasamāpattīhi ca visodhitasantānattā mahānubhāvā ca hontīti .Bhaddakaṃ me jīvitan ti evaṃvidhasīlādiguṇasamannāgatassa me yāvāyaṃ kāyo dharati , tāva sattānaṃ hitasukhameva vaḍḍhati , puññakkhettabhāvato jīvitampi me bhaddakaṃ sundaraṃ .
Bhaddakaṃ maraṇan ti sace panidaṃ khandhapañcakaṃ ajja vā imasmiṃyeva vā khaṇe anupādāno viya jātavedo nibbāyati , taṃ appaṭisandhikaṃ parinibbānasaṅkhātaṃ maraṇampi me bhaddakanti ubhayattha tādibhāvaṃ dīpeti .
Evaṃ mahāthero appahīnasomanassuppilāvitavāsanussannattā uḷārasomanassito dhammabahumānena dhammapītipaṭisaṃvedanena parivitakkesi .
Taṃ satthā gandhakuṭiyaṃ nisinnova sabbaññutaññāṇena jānitvā jīvite maraṇe ca tassa tādibhāvavibhāvanaṃ imaṃ udānaṃ udānesi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ atha kho bhagavā … pe … udānesī ’’ ti .
Tattha yaṃ jīvitaṃ na tapatīti yaṃ khīṇāsavapuggalaṃ jīvitaṃ āyatiṃ khandhappavattiyā sabbena sabbaṃ abhāvato na tapati na bādhati , vattamānameva vā
M0.245 jīvitaṃ sabbaso saṅkhatadhammattā satipaññāvepullappattiyā sabbattha satisampajaññasamāyogato na bādhati .
Yo hi andhaputhujjano pāpajanasevī ayonisomanasikārabahulo akatakusalo akatapuñño , so ‘‘ akataṃ vata me kalyāṇan ’’ tiādinā vippaṭisārena tapatīti tassa jīvitaṃ taṃ tapati nāma .
Itare pana akatapāpā katapuññā kalyāṇaputhujjanena saddhiṃ satta sekhā tapanīyadhammaparivajjanena atapanīyadhammasamannāgamena ca pacchānutāpena na tapantīti na tesaṃ jīvitaṃ tapati .
Khīṇāsave pana vattabbameva natthīti pavattidukkhavasena atthavaṇṇanā katā .
Maraṇante na socatīti maraṇasaṅkhāte ante pariyosāne , maraṇasamīpe vā na socati anāgāmimaggeneva sokassa samugghātitattā .Sa ve diṭṭhapado dhīro , sokamajjhe na socatīti so anabhijjhādīnaṃ
P0.270 catunnaṃ dhammapadānaṃ nibbānasseva vā diṭṭhattā diṭṭhapado , dhitisampannattā dhīroV0.220 khīṇāsavo socanadhammattā ‘‘ sokā ’’ ti laddhanāmānaṃ avītarāgānaṃ sattānaṃ , sokahetūnaṃ vā lokadhammānaṃ majjhe ṭhatvāpi na socati .Idānissa sabbaso sokahetūnaṃ abhāvaṃ dīpetuṃ ‘‘ ucchinnabhavataṇhassā ’’ tiādimāha .
Tattha yassa aggamaggena sabbaso ucchinnā bhavataṇhā , so ucchinnabhavataṇho .
Tassa avasesakilesānaṃ anavasesavūpasamena santacittassa khīṇāsavabhikkhuno .
Vikkhīṇo jātisaṃsāroti jātiādiko –
‘‘ Khandhānañca paṭipāṭi , dhātuāyatanāna ca ;
Abbocchinnaṃ vattamānā ,‘ saṃsāro ’ ti pavuccatī ’’ ti .
–
Vuttalakkhaṇo saṃsāro visesato khīṇo .
Tasmā natthi tassa punabbhavoti yasmā tassa evarūpassa ariyapuggalassa āyatiṃ punabbhavo natthi , tasmā tassa jātisaṃsāro khīṇo .
Kasmā panassa punabbhavo natthi ?
Yasmā ucchinnabhavataṇho santacitto ca hoti , tasmāti āvattetvā vattabbaṃ .
Atha vā vikkhīṇo jātisaṃsāro , tato eva natthi tassa punabbhavoti attho yojetabbo .
Navamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .