7. Dvidhāpathasuttavaṇṇanā
77. Sattame
P0.425 addhānamaggapaṭipannoti addhānasaṅkhātaṃ dīghamaggaṃ paṭipanno gacchanto hoti .
Nāgasamālenāti evaṃnāmakena therena .
Pacchāsamaṇenāti ayaṃ tadā bhagavato upaṭṭhāko ahosi .
Tena naṃ pacchāsamaṇaṃ katvā maggaṃ paṭipajji .
Bhagavato hi paṭhamabodhiyaṃ vīsativassāni anibaddhā upaṭṭhākā ahesuṃ , tato paraṃ yāva parinibbānā pañcavīsativassāni āyasmā ānando chāyāva upaṭṭhāsi .
Ayaṃ pana anibaddhupaṭṭhākakālo .
Tena vuttaṃ –
‘‘ āyasmatā nāgasamālena pacchāsamaṇenā ’’ ti .Dvidhāpathan ti dvidhābhūtaṃ maggaṃ .
‘‘ Dvedhāpathan ’’ tipi paṭhanti āyasmā nāgasamālo attanā pubbe tattha kataparicayattā ujubhāvañcassa sandhāya vadati ‘‘ ayaṃ , bhante bhagavā , pantho ’’ ti .
Bhagavā pana tadā tassa saparissayabhāvaṃ ñatvā tato aññaṃ maggaṃ gantukāmo ‘‘ ayaṃ , nāgasamāla , pantho ’’ ti āha .
‘‘ Saparissayo ’’ ti ca vutte asaddahitvā ‘‘ bhagavā na tattha parissayo ’’ ti vadeyya , tadassa dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyāti ‘‘ saparissayo ’’ ti na kathesi .
Tikkhattuṃ
V0.344 ‘‘ ayaṃM0.383 pantho , iminā gacchāmā ’’ ti vatvā catutthavāre ‘‘ na bhagavā iminā maggena gantuṃ icchati , ayameva ca ujumaggo , handāhaṃ bhagavato pattacīvaraṃ datvā iminā maggena gamissāmī ’’ ti cintetvā satthu pattacīvaraṃ dātuṃ asakkonto bhūmiyaṃ ṭhapetvā paccupaṭṭhitena dukkhasaṃvattanikena kammunā codiyamāno bhagavato vacanaṃ anādiyitvāva pakkāmi .Tena vuttaṃ –
‘‘ atha kho āyasmā nāgasamālo bhagavato pattacīvaraṃ tattheva chamāyaṃ nikkhipitvā pakkāmī ’’ ti .
Tattha bhagavato pattacīvaran ti attano hatthagataṃ bhagavato pattacīvaraṃ .
Tatthevāti tasmiṃyeva magge chamāyaṃ pathaviyaṃ nikkhipitvā pakkāmi .
Idaṃ vo bhagavā pattacīvaraṃ , sace icchatha , gaṇhatha , yadi attanā icchitamaggaṃyeva gantukāmatthāti adhippāyo .
Bhagavāpi attano pattacīvaraṃ sayameva gahetvā yathādhippetaṃ maggaṃ paṭipajji .
Antarāmagge corā nikkhamitvāti tadā kira pañcasatā purisā
P0.426 luddā lohitapāṇino rājāparādhino hutvā araññaṃ pavisitvā corikāya jīvikaṃ kappentā ‘‘ pāripanthikabhāvena rañño āyapathaṃ pacchindissāmā ’’ ti maggasamīpe araññe tiṭṭhanti .
Te theraṃ tena maggena gacchantaṃ disvā ‘‘ ayaṃ samaṇo iminā maggena āgacchati , avaḷañjitabbaṃ maggaṃ vaḷañjeti , amhākaṃ atthibhāvaṃ na jānāti , handa naṃ jānāpessāmā ’’ ti kujjhitvā gahanaṭṭhānato vegena nikkhamitvā sahasā theraṃ bhūmiyaṃ pātetvā hatthapādehi koṭṭetvā mattikāpattañcassa bhinditvā cīvaraṃ khaṇḍākhaṇḍikaṃ chinditvā pabbajitattā ‘‘ taṃ na hanāma , ito paṭṭhāya imassa maggassa parissayabhāvaṃ jānāhī ’’ ti vissajjesuṃ .
Tena vuttaṃ –
‘‘ atha kho āyasmato … pe … vipphālesun ’’ ti .Bhagavāpi ‘‘ ayaṃ tena maggena gato corehi bādhito maṃ pariyesitvā idāneva āgamissatī ’’ ti ñatvā thokaṃ gantvā maggā okkamma aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi .
Āyasmāpi kho nāgasamālo paccāgantvā satthārā gatamaggameva gahetvā gacchanto tasmiṃ rukkhamūle bhagavantaṃ passitvā upasaṅkamitvā vanditvā taṃ pavattiṃ sabbaṃ ārocesi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ atha kho āyasmā nāgasamālo … pe … saṅghāṭiñca vipphālesun ’’ ti .
Etamatthaṃ viditvāti etaṃ āyasmato nāgasamālassa attano vacanaṃ anādiyitvā akhemantamaggagamanaṃ , attano ca khemantamaggagamanaṃ viditvā tadatthadīpanaṃ imaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha
M0.384 saddhiṃ caran ti saha caranto .
Ekato vasan ti idaṃ tasseva vevacanaṃ , saha vasantoti atthoV0.345 .Misso aññajanena vedagūti veditabbaṭṭhena vedasaṅkhātena catusaccaariyamaggañāṇena gatattā adhigatattā , vedassa vā sakalassa ñeyyassa pāraṃ gatattā vedagū .
Attano hitāhitaṃ na jānātīti añño , avidvā bāloti attho .
Tena aññena janena misso sahacaraṇamattena misso .
Vidvā pajahāti pāpakan ti tena vedagūbhāvena vidvā jānanto pāpakaṃ abhaddakaṃ attano dukkhāvahaṃ pajahāti , pāpakaṃ vā akalyāṇapuggalaṃ pajahāti .
Yathā kiṃ ?
Koñco khīrapakova ninnagan ti
P0.427 yathā koñcasakuṇo udakamissite khīre upanīte vinā toyaṃ khīramattasseva pivanato khīrapako ninnaṭṭhānagamanena ninnagasaṅkhātaṃ udakaṃ pajahāti vajjeti , evaṃ paṇḍito kira duppaññapuggalehi ṭhānanisajjādīsu sahabhūtopi ācārena te pajahāti , na kadācipi sammisso hoti .Sattamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .