Issues
අනුවාදය තෝරන්න
Udānapāḷi
Udānapāḷi

Paṭhamanibbānapaṭisaṃyuttasuttavaṇṇanā

කතුවරයා: _System_commentary_ @ Administrator

1. Paṭhamanibbānapaṭisaṃyuttasuttavaṇṇanā

71. PāṭaligāmiyavaggassaV0.315P0.388M0.351 paṭhame nibbānapaṭisaṃyuttāyāti amatadhātusannissitāya asaṅkhatadhātuyā pavedanavasena pavattāya .
Dhammiyā kathāyāti dhammadesanāya . Sandassetīti sabhāvasarasalakkhaṇato nibbānaṃ dasseti . Samādapetīti tameva atthaṃ te bhikkhū gaṇhāpeti . Samuttejetīti tadatthagahaṇe ussāhaṃ janento tejeti joteti . Sampahaṃsetīti nibbānaguṇehi sammadeva sabbappakārehi toseti . Atha vā sandassetīti ‘‘ so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggā taṇhakkhayo virāgo nirodho ’’ tiādinā ( ma . ni .1.281;2.337; mahāva .8) nayeneva sabbathā tena tena pariyāyena tesaṃ tesaṃ ajjhāsayānurūpaṃ sammā dasseti . Samādapetīti ‘‘ iminā ariyamaggena taṃ adhigantabban ’’ ti adhigamapaṭipadāya saddhiṃ tattha bhikkhū ninnapoṇapabbhāre karonto sammā ādapeti gaṇhāpeti . Samuttejetīti etaṃ dukkaraṃ durabhisambhavanti ‘‘ mā sammāpaṭipattiyaṃ pamādaṃ antarāvosānaṃ āpajjatha , upanissayasampannassa vīriyavato nayidaṃ dukkaraṃ , tasmā sīlavisuddhiādivisuddhipaṭipadāya uṭṭhahatha ghaṭayatha vāyameyyāthā ’’ ti nibbānādhigamāya ussāheti , tattha vā cittaṃ vodapeti . Sampahaṃsetīti ‘‘ madanimmadano pipāsavinayo ālayasamugghāto ’’ ti ( a . ni .4.34; itivu .90), rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayoti ( saṃ . ni .4.367; itivu .44), asaṅkhatanti ( saṃ . ni .4.367), amatañca santantiādinā ca anekapariyāyena ( saṃ . ni .4.409) nibbānānisaṃsappakāsanena tesaṃ bhikkhūnaṃ cittaṃ tosento hāsento sampahaṃseti samassāseti .
TedhātiP0.389 te idha . Aṭṭhiṃ katvāti ‘‘ atthi kiñci ayaṃ no attho adhigantabbo ’’ ti evaṃ sallakkhetvā tāya desanāya atthikā hutvā . Manasi katvāti citte ṭhapetvā anaññavihitā taṃ desanaṃ attano cittagatamevaM0.352 katvā . Sabbaṃ cetaso samannāharitvāti sabbena kārakacittenaV0.316 ādito paṭṭhāya yāva pariyosānā desanaṃ āvajjetvā , taggatameva ābhogaṃ katvāti attho . Atha vā sabbaṃ cetaso samannāharitvāti sabbasmā cittato desanaṃ sammā anu anu āharitvā . Idaṃ vuttaṃ hoti – desentassa yehi cittehi desanā katā , sabbasmā cittato pavattaṃ desanaṃ bahi gantuṃ adento sammā aviparītaṃ anu anu āharitvā attano cittasantānaṃ āharitvā yathādesitadesitaṃ desanaṃ suṭṭhu upadhāretvā . Ohitasotāti avahitasotā , suṭṭhu upitasotā . Ohitasotāti vā avikkhittasotā . Tameva upalabbhamānopi hi savane avikkhepo satisaṃvaro viya cakkhundriyādīsu sotindriyepi vattumarahatīti . Ettha ca ‘‘ aṭṭhiṃ katvā ’’ tiādīhi catūhipi padehi tesaṃ bhikkhūnaṃ tapparabhāvato savane ādaradīpanena sakkaccasavanaṃ dasseti .
Etamatthaṃ viditvāti etaṃ tesaṃ bhikkhūnaṃ tassā nibbānapaṭisaṃyuttāya dhammakathāya savane ādarakāritaṃ sabbākārato viditvā . Imaṃ udānan ti imaṃ nibbānassa tabbidhuradhammadesanāmukhena paramatthato vijjamānabhāvavibhāvanaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha atthīti vijjati , paramatthato upalabbhatīti attho . Bhikkhaveti tesaṃ bhikkhūnaṃ ālapanaṃ . Nanu ca udānaṃ nāma pītisomanassasamuṭṭhāpito vā dhammasaṃvegasamuṭṭhāpito vā dhammapaṭiggāhakanirapekkho udāhāro , tathā ceva ettakesu suttesu āgataṃ , idha kasmā bhagavā udānento te bhikkhū āmantesīti ? Tesaṃ bhikkhūnaṃ saññāpanatthaṃ . Nibbānapaṭisaṃyuttañhi bhagavā tesaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃ desetvā nibbānaguṇānussaraṇena uppannapītisomanassā udānaṃ udānesi . IdhaP0.390 nibbānavajjo sabbo sabhāvadhammo paccayāyattavuttikova upalabbhati , na paccayanirapekkho . Ayaṃ pana nibbānadhammo katamapaccaye upalabbhatīti tesaṃ bhikkhūnaṃ cetoparivitakkamaññāya te ca saññāpetukāmo ‘‘ atthi , bhikkhave , tadāyatanan ’’ tiādimāha , na ekantatova te paṭiggāhake katvāti veditabbaṃ . Tadāyatanan ti taṃ kāraṇaṃ . Da kāro padasandhikaro . NibbānañhiM0.353 maggaphalañāṇādīnaṃ ārammaṇapaccayabhāvato rūpādīni viya cakkhuviññāṇādīnaṃ ārammaṇapaccayabhūtānīti kāraṇaṭṭhena ‘‘ āyatanan ’’ ti vuccati . Ettāvatā ca bhagavā tesaṃ bhikkhūnaṃ asaṅkhatāya dhātuyā paramatthato atthibhāvaṃ pavedesi . Tatrāyaṃ dhammanvayo – idha saṅkhatadhammānaṃ vijjamānattā asaṅkhatāyapi dhātuyā bhavitabbaṃ tappaṭipakkhattā sabhāvadhammānaṃ . Yathā hi dukkhe vijjamāne tappaṭipakkhabhūtaṃ sukhampi vijjatiyevaV0.317 , tathā uṇhe vijjamāne sītampi vijjati , pāpadhammesu vijjamānesu kalyāṇadhammāpi vijjanti eva . Vuttañcetaṃ – ‘‘ Yathāpi dukkhe vijjante , sukhaṃ nāmapi vijjati ; Evaṃ bhave vijjamāne , vibhavopi icchitabbako . ‘‘ Yathāpi uṇhe vijjante , aparaṃ vijjati sītalaṃ ; Evaṃ tividhaggi vijjante , nibbānaṃ icchitabbakaṃ . ‘‘ Yathāpi pāpe vijjante , kalyāṇamapi vijjati ; Evameva jāti vijjante , ajātimapi icchitabbakan ’’ tiādi .( bu . vaṃ .2.10-12)– Apica nibbānassa paramatthato atthibhāvavicāraṇaṃ parato āvibhavissati . Evaṃ bhagavā asaṅkhatāya dhātuyā paramatthato atthibhāvaṃ sammukhena dassetvā idāni tabbidhuradhammāpohanamukhenassa sabhāvaṃ dassetuṃ ,‘‘ yattha neva pathavī na āpo ’’ tiādimāha . Tattha yasmā nibbānaṃ sabbasaṅkhāravidhurasabhāvaṃ yathā saṅkhatadhammesu katthaci natthi , tathā tatthapi sabbe saṅkhatadhammā . Na hi saṅkhatāsaṅkhatadhammānaṃ samodhānaṃ sambhavati . Tatrāyaṃ atthavibhāvanāP0.391 – yattha yasmiṃ nibbāne yassaṃ asaṅkhatadhātuyaṃ neva kakkhaḷalakkhaṇā pathavīdhātu atthi , na paggharaṇalakkhaṇā āpodhātu , na uṇhalakkhaṇā tejodhātu , na vitthambhanalakkhaṇā vāyodhātu atthi . Iti catumahābhūtābhāvavacanena yathā sabbassapi upādārūpassa abhāvo vutto hoti tannissitattā . Evaṃ anavasesato kāmarūpabhavassaM0.354 tattha abhāvo vutto hoti tadāyattavuttibhāvato . Na hi mahābhūtanissayena vinā pañcavokārabhavo ekavokārabhavo vā sambhavatīti . Idāni arūpasabhāvattepi nibbānassa arūpabhavapariyāpannānaṃ dhammānaṃ tattha abhāvaṃ dassetuṃ ,‘‘ na ākāsānañcāyatanaṃ … pe … na nevasaññānāsaññāyatanan ’’ ti vuttaṃ . Tattha na ākāsānañcāyatanan ti saddhiṃ ārammaṇena kusalavipākakiriyabhedo tividhopi ākāsānañcāyatanacittuppādo natthīti attho . Sesesupi eseva nayo . Yadaggena ca nibbāne kāmalokādīnaṃV0.318 abhāvo hoti , tadaggena tattha idhalokaparalokānampi abhāvoti āha – ‘‘ nāyaṃ loko na paraloko ’’ ti . Tassattho – yvāyaṃ ‘‘ itthattaṃ diṭṭhadhammo idhaloko ’’ ti ca laddhavohāro khandhādiloko , yo ca ‘‘ tato aññathā paro abhisamparāyo ’’ ti ca laddhavohāro khandhādiloko , tadubhayampi tattha natthīti . Na ubho candimasūriyāti yasmā rūpagate sati tamo nāma siyā , tamassa ca vidhamanatthaṃ candimasūriyehi vattitabbaṃ . Sabbena sabbaṃ pana yattha rūpagatameva natthi , kuto tattha tamo . Tamassa vā vidhamanā candimasūriyā , tasmā candimā sūriyo cāti ubhopi tattha nibbāne natthīti attho . Iminā ālokasabhāvataṃyeva nibbānassa dasseti . Ettāvatā ca anabhisametāvīnaṃ bhikkhūnaṃ anādimatisaṃsāre supinantepi ananubhūtapubbaṃ paramagambhīraṃ atiduddasaṃ saṇhasukhumaṃ atakkāvacaraṃ accantasantaṃ paṇḍitavedanīyaṃ atipaṇītaṃ amataṃ nibbānaṃ vibhāvento paṭhamaṃ tāva ‘‘ atthi , bhikkhave , tadāyatanan ’’ ti tassa atthibhāvā tesaṃ aññāṇādīni apanetvā ‘‘ yattha neva pathavīP0.392 … pe … na ubho candimasūriyā ’’ ti tadaññadhammāpohanamukhena taṃ vibhāveti dhammarājā . Tena pathavīādisabbasaṅkhatadhammavidhurasabhāvā yā asaṅkhatā dhātu , taṃ nibbānanti dīpitaṃ hoti .
Tenevāha ,‘‘ tatrāpāhaṃ , bhikkhave , neva āgatiṃ vadāmī ’’ ti . Tattha tatrāti tasmiṃ . Api saddo samuccaye . Ahaṃ , bhikkhave , yattha saṅkhārapavatte kutoci kassaci āgatiṃ na vadāmi yathāpaccayaṃ tattha dhammamattassaM0.355 uppajjanato . Evaṃ tasmimpi āyatane nibbāne kutoci āgatiṃ āgamanaṃ neva vadāmi āgantabbaṭṭhānatāya abhāvato . Na gatin ti katthaci gamanaṃ na vadāmi gantabbaṭṭhānatāya abhāvato . Na hi tattha sattānaṃ ṭhapetvā ñāṇena ārammaṇakaraṇaṃ āgatigatiyo sambhavanti , nāpi ṭhiticutūpapattiyo vadāmi . ‘‘ Tadāpahan ’’ tipi pāḷi . Tassattho – tampi āyatanaṃ gāmantarato gāmantaraṃ viya na āgantabbatāya na āgati , na gantabbatāya na gati , pathavīpabbatādi viya apatiṭṭhānatāya na ṭhiti , apaccayattā vā uppādābhāvo , tato amatasabhāvattā cavanābhāvo , uppādanirodhābhāvato ceva tadubhayaparicchinnāya ṭhitiyā ca abhāvato na ṭhitiṃ na cutiṃ na upapattiṃ vadāmi .
Kevalaṃ pana taṃ arūpasabhāvattā apaccayattā ca na katthaci patiṭṭhitanti appatiṭṭhaṃ . Tattha pavattābhāvato pavattappaṭipakkhato ca appavattaṃ . Arūpasabhāvattepi vedanādayo viya kassacipi ārammaṇassa anālambanato upatthambhanirapekkhato ca anārammaṇameva taṃ ‘‘ āyatanan ’’ ti vuttaṃ nibbānaṃ . Ayañca eva saddo appatiṭṭhameva appavattamevāti padadvayenapi yojetabboV0.319 .
Esevanto dukkhassāti yadidaṃ ‘‘ appatiṭṭhan ’’ tiādīhi vacanehi vaṇṇitaṃ thomitaṃ yathāvuttalakkhaṇaṃ nibbānaṃ , eso eva sakalassa vaṭṭadukkhassa anto pariyosānaṃ tadadhigame sati sabbadukkhābhāvato . Tasmā ‘‘ dukkhassa anto ’’ ti ayameva tassa sabhāvoti dasseti .
Paṭhamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .