8. Gaṇikāsuttavaṇṇanā
58. Aṭṭhame dve pūgāti dve gaṇā .
Aññatarissā gaṇikāyāti aññatarāya nagarasobhiniyā .
Sārattāti suṭṭhu rattā .
Paṭibaddhacittāti kilesavasena baddhacittā .
Rājagahe kira ekasmiṃ chaṇadivase bahū dhuttapurisā gaṇabandhanena vicarantā ekamekassa ekamekaṃ vesiṃ ānetvā uyyānaṃ pavisitvā chaṇakīḷaṃ kīḷiṃsu .
Tato parampi dve tayo chaṇadivase taṃ taṃyeva vesiṃ ānetvā chaṇakīḷaṃ kīḷiṃsu .
Athāparasmiṃ
P0.350 chaṇadivase aññepi dhuttā tatheva chaṇakīḷaṃ kīḷitukāmā vesiyo ānentā purimadhuttehi pubbe ānītaṃ ekaṃ vesiṃ ānenti .
Itare taṃ disvā ‘‘ ayaṃ amhākaṃ pariggaho ’’ ti āhaṃsu .
Tepi tatheva āhaṃsu .
‘‘ Evaṃ amhākaṃ pariggaho , amhākaṃ pariggaho ’’ ti kalahaṃ vaḍḍhetvā pāṇippahārādīni akaṃsu .
Tena vuttaṃ –
‘‘ tena kho pana samayena rājagahe dve pūgā ’’ tiādi .Tattha upakkamantīti paharanti .
Maraṇampi nigacchantīti balavūpakkamehi maraṇaṃ upagacchanti , itarepi maraṇamattaṃ maraṇappamāṇadukkhaṃ pāpuṇanti .
Etamatthaṃ viditvāti etaṃ kāmesu gedhaṃ vivādamūlaṃ sabbānatthamūlanti sabbākārato viditvā .
Imaṃ udānan ti antadvaye ca majjhimāya paṭipattiyā ādīnavānisaṃsavibhāvanaṃ imaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha
V0.286 yañca pattan ti yaṃ rūpādipañcakāmaguṇajātaṃ pattaṃ ‘‘ natthi kāmesu doso ’’ ti diṭṭhiṃ purakkhatvā vā apurakkhatvā vā etarahi laddhaṃ anubhuyyamānaṃ .
Yañca pattabban ti yañca kāmaguṇajātameva ‘‘ bhuñjitabbā kāmā , paribhuñjitabbā kāmā , āsevitabbā kāmā , paṭisevitabbā kāmā , yo kāme paribhuñjati , so lokaṃ vaḍḍheti , yo lokaṃ vaḍḍheti , so bahuṃ puññaṃ pasavatī ’’ ti diṭṭhiṃ upanissāya taṃ anissajjitvā katena kammunā anāgate pattabbaṃ anubhavitabbañca .
Ubhayametaṃ rajānukiṇṇan ti etaṃ ubhayaṃM0.319 pattaṃ pattabbañca rāgarajādīhi anukiṇṇaṃ .
Sampatte hi vatthukāme anubhavanto rāgarajena vokiṇṇo hoti , tattha pana saṃkiliṭṭhacittassa phale āyatiṃ āpanne domanassuppattiyā dosarajena vokiṇṇo hoti , ubhayatthāpi moharajena vokiṇṇo hoti .
Kassa panetaṃ rajānukiṇṇanti āha –
‘‘ āturassānusikkhato ’’ ti kāmapatthanāvasena kilesāturassa , tassa ca phalena dukkhāturassa ca ubhayatthāpi paṭikārābhilāsāya kilesaphale anusikkhato .
Tathā yañca pattan ti yaṃ acelakavatādivasena pattaṃ attaparitāpanaṃP0.351 .
Yañca pattabban ti yaṃ micchādiṭṭhikammasamādānahetu apāyesu pattabbaṃ phalaṃ .
Ubhayametaṃ rajānukiṇṇan ti tadubhayaṃ dukkharajānukiṇṇaṃ .
Āturassāti kāyakilamathena dukkhāturassa .
Anusikkhatoti micchādiṭṭhiṃ , tassā samādāyake puggale ca anusikkhato .Ye ca sikkhāsārāti yehi yathāsamādinnaṃ sīlabbatādisaṅkhātaṃ sikkhaṃ sārato gahetvā ‘‘ iminā saṃsārasuddhī ’’ ti kathitā .
Tenāha – sīlabbataṃ jīvitaṃ brahmacariyaṃ upaṭṭhānasārāti .
Tattha yaṃ ‘‘ na karomī ’’ ti oramati , taṃ sīlaṃ , visabhojanakicchācaraṇādikaṃ vataṃ , sākabhakkhatādijīvikā jīvitaṃ , methunavirati brahmacariyaṃ , etesaṃ anutiṭṭhanaṃ upaṭṭhānaṃ , bhūtapiṇḍakaparibhaṇḍādivasena khandhadevasivādiparicaraṇaṃ vā upaṭṭhānaṃ , evametehi yathāvuttehi sīlādīhi saṃsārasuddhi hotīti tāni sārato gahetvā ṭhitā samaṇabrāhmaṇā sikkhāsārā sīlabbataṃ jīvitaṃ brahmacariyaṃ ‘‘ upaṭṭhānasārā ’’ ti veditabbā .
Ayameko antoti ayaṃ sīlabbataparāmāsavasena attakilamathānuyogasaṅkhāto majjhimāya paṭipattiyā uppathabhūto lāmakaṭṭhena ca eko anto .
Ayaṃ dutiyo antoti ayaṃ kāmasukhallikānuyogo kāmesu pātabyatāpattisaṅkhāto dutiyo vuttanayena anto .
Iccete ubho antāti kāmasukhallikānuyogo attakilamathānuyogo ca iti ete ubho antā .
Te ca kho etarahi patte , āyatiṃ pattabbe ca kilesadukkharajānukiṇṇe kāmaguṇe attaparitāpane
V0.287 ca allīnehi kilesadukkhāturānaṃ anusikkhantehi , sayañcaM0.320 kilesadukkhāturehi paṭipajjitabbattā lāmakā uppathabhūtā cāti antā .
Kaṭasivaḍḍhanāti andhaputhujjanehi abhikaṅkhitabbaṭṭhena kaṭasisaṅkhātānaṃ taṇhāavijjānaṃ abhivaḍḍhanā .
Kaṭasiyo diṭṭhiṃ vaḍḍhentīti tā panaP0.352 kaṭasiyo nānappakāradiṭṭhiṃ vaḍḍhenti .
Vatthukāmesu assādānupassino hi te pajahituṃ asakkontassa taṇhāavijjāsahakārīkāraṇaṃ labhitvā ‘‘ natthi dinnan ’’ tiādinā ( dha . sa .1221; vibha .938) natthikadiṭṭhiṃ akiriyadiṭṭhiṃ ahetukadiṭṭhiñca gaṇhāpenti , attaparitāpanaṃ anuyuttassa pana avijjātaṇhāsahakārīkāraṇaṃ labhitvā ‘‘ sīlena suddhi vatena suddhī ’’ tiādinā attasuddhiabhilāsena sīlabbataparāmāsadiṭṭhiṃ gaṇhāpenti .
Sakkāyadiṭṭhiyā pana tesaṃ paccayabhāvo pākaṭoyeva .
Evaṃ antadvayūpanissayena taṇhāavijjānaṃ diṭṭhivaḍḍhakatā veditabbā .
Keci pana ‘‘ kaṭasīti pañcannaṃ khandhānaṃ adhivacanan ’’ ti vadanti .
Tesaṃ yadaggena tato antadvayato saṃsārasuddhi na hoti , tadaggena te upādānakkhandhe abhivaḍḍhetīti adhippāyo .
Apare pana ‘‘ kaṭasivaḍḍhanā ’’ ti padassa ‘‘ aparāparaṃ jarāmaraṇehi sivathikavaḍḍhanā ’’ ti atthaṃ vadanti .
Tehipi antadvayassa saṃsārasuddhihetubhāvābhāvoyeva vutto , kaṭasiyā pana diṭṭhivaḍḍhanakāraṇabhāvo vattabbo .Ete te ubho ante anabhiññāyāti te ete yathāvutte ubhopi ante ajānitvā ‘‘ ime antā te ca evaṃgahitā evaṃanuṭṭhitā evaṃgatikā evaṃabhisamparāyā ’’ ti evaṃ ajānanahetu ajānanakāraṇā .
‘‘ Paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā ’’ tiādīsu ( pu . pa .208; a . ni .9.43) viyassa hetuatthatā daṭṭhabbā .
Olīyanti eketi eke kāmasukhānuyogavasena saṅkocaṃ āpajjanti .
Atidhāvanti eketi eke attakilamathānuyogavasena atikkamanti .
Kāmasukhamanuyuttā hi vīriyassa akaraṇato kosajjavasena sammāpaṭipattito saṅkocamāpannatā olīyanti nāma , attaparitāpanamanuyuttā pana kosajjaṃ pahāya anupāyena vīriyārambhaṃ karontā sammāpaṭipattiyā atikkamanato atidhāvanti nāma , tadubhayaṃ pana tattha ādīnavādassanato .
Tena vuttaṃ –
‘‘ ubho ante anabhiññāya olīyanti eke atidhāvanti eke ’’ ti .
Tattha taṇhābhinandanavasena olīyanti , diṭṭhābhinandanavasena atidhāvantīti veditabbaṃ .
Atha
M0.321 vā sassatābhinivesavasena olīyanti eke , ucchedābhinivesavasena atidhāvanti eke .
Gosīlādivasena hi attaparitāpanamanuyuttā ekacce ‘‘ imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vāP0.353 devo vā bhavissāmi devaññataro vā , tattha nicco dhuvo sassatoV0.288 avipariṇāmadhammo sassatisamaṃ tatheva ṭhassāmī ’’ ti sassatadassanaṃ abhinivisantā saṃsāre olīyanti nāma , kāmasukhamanuyuttā pana ekacce yaṃkiñci katvā indriyāni santappetukāmā lokāyatikā viya tadanuguṇaṃ ucchedadassanaṃ abhinivisantā anupāyena vaṭṭupacchedassa pariyesanato atidhāvanti nāma .
Evaṃ sassatucchedavasenapi olīyanātidhāvanāni veditabbāni .Ye ca kho te abhiññāyāti ye ca kho pana ariyapuggalā te yathāvutte ubho ante ‘‘ ime antā evaṃgahitā evaṃanuṭṭhitā evaṃgatikā evaṃabhisamparāyā ’’ ti abhivisiṭṭhena ñāṇena vipassanāsahitāya maggapaññāya jānitvā majjhimapaṭipadaṃ sammāpaṭipannā , tāya sammāpaṭipattiyā .
Tatra ca nāhesun ti tatra tasmiṃ antadvaye patitā na ahesuṃ , taṃ antadvayaṃ pajahiṃsūti attho .
Tena ca nāmaññiṃsūti tena antadvayapahānena ‘‘ mama idaṃ antadvayapahānaṃ , ahaṃ antadvayaṃ pahāsiṃ , iminā antadvayapahānena seyyo ’’ tiādinā taṇhādiṭṭhimānamaññanāvasena na amaññiṃsu sabbamaññanānaṃ sammadeva pahīnattā .
Ettha ca aggaphale ṭhite ariyapuggale sandhāya ‘‘ tatra ca nāhesuṃ , tena ca nāmaññiṃsū ’’ ti atītakālavasena ayaṃ desanā pavattā , maggakkhaṇe pana adhippete vattamānakālavaseneva vattabbaṃ siyā .
Vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāyāti ye evaṃ pahīnasabbamaññanā uttamapurisā , tesaṃ anupādāparinibbutānaṃ kammavipākakilesavasena tividhampi vaṭṭaṃ natthi paññāpanāya , vattamānakkhandhabhedato uddhaṃ anupādāno viya jātavedo apaññattikabhāvameva gacchatīti attho .
Aṭṭhamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .