Issues
Select Version
Udānapāḷi
Udānapāḷi

Soṇavaggo

Author: _System_commentary_ @ Administrator

5. Soṇavaggo

1. Piyatarasuttavaṇṇanā

41. MahāvaggassaV0.223M0.248P0.273 paṭhame mallikāya deviyā saddhin ti mallikāya nāma attano mahesiyā saha . Uparipāsādavaragatoti pāsādavarassa upari gato .
Kocañño attanā piyataroti koci añño attanā piyāyitabbataro . Atthi nu kho teti ‘‘ kiṃ te atthī ’’ ti deviṃ pucchati . Kasmā pucchati ? Ayañhi sāvatthiyaṃ duggatamālākārassa dhītā . Ekadivasaṃ āpaṇato pūvaṃ gahetvā mālārāmaṃ gantvā ‘‘ khādissāmī ’’ ti gacchantī paṭipathe bhikkhusaṅghaparivutaṃ bhagavantaṃ bhikkhācāraṃ pavisantaṃ disvā pasannacittā taṃ bhagavato adāsi . Satthā tathārūpe ṭhāne nisīdanākāraṃ dassesi . Ānandatthero cīvaraṃ paññāpetvā adāsi . Bhagavā tattha nisīditvā taṃ pūvaṃ paribhuñjitvā mukhaṃ vikkhāletvā sitaṃ pātvākāsi . Thero ‘‘ ko imissā , bhante , dānassa vipāko bhavissatī ’’ ti pucchi . ‘‘ Ajjesā , ānanda , tathāgatassa paṭhamaṃ bhojanaṃ adāsi , ajjeva kosalarañño aggamahesī bhavissati piyā manāpā ’’ ti . Taṃ divasameva ca rājā kāsigāme bhāgineyyena saddhiṃ yujjhitvā parājito palāyitvā āgato nagaraṃ pavisanto ‘‘ balakāyassa āgamanaṃ āgamessāmī ’’ ti taṃ mālārāmaṃ pāvisi . Sā rājānaṃ āgataṃ passitvā tassa vattamakāsi . Rājā tassā vatte pasīditvā pitaraṃ pakkosāpetvā mahantaṃ issariyaṃ datvāP0.274 taṃ antepuraṃ paṭiharāpetvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi . Athekadivasaṃ rājā cintesi – ‘‘ mayā imissā mahantaṃ issariyaṃ dinnaṃ , yaṃnūnāhaṃ imaṃ puccheyyaṃ ‘ ko te piyo ’ ti ? Sā ‘ tvaṃ me , mahārāja , piyo ’ ti vatvā , puna maṃ pucchissati , athassāhaṃ ‘ mayhampi tvaṃyeva piyā ’ ti vakkhāmī ’’ ti . Iti so aññamaññaṃ vissāsajananatthaṃ sammodanīyaṃ karonto pucchi .
Devī pana paṇḍitā buddhupaṭṭhāyikā saṅghupaṭṭhāyikā ‘‘ nāyaṃ pañho rañño mukhaṃ ulloketvāV0.224 kathetabbo ’’ ti cintetvā yathābhūtameva vadantī ‘‘ natthi kho me , mahārāja , kocañño attanā piyataro ’’ tiM0.249 āha .
Vatvāpi attanā byākatamatthaṃ upāyena rañño paccakkhaṃ kātukāmā ‘‘ tuyhaṃ pana , mahārāja , atthañño koci attanā piyataro ’’ ti tatheva rājānaṃ pucchi yathā raññā sayaṃ puṭṭhā .
Rājāpi tāya sarasalakkhaṇena kathitattā nivattituṃ asakkonto sayampi sarasalakkhaṇeneva kathento tatheva byākāsi yathā deviyā byākataṃ .
Byākaritvā ca mandadhātukatāya evaṃ cintesi – ‘‘ ahaṃ rājā pathavissaro mahantaṃ pathavimaṇḍalaṃ abhivijiya ajjhāvasāmi , mayhaṃ tāva yuttaṃ ‘ attanā piyataraṃ aññaṃ na passāmī ’ ti , ayaṃ pana vasalī hīnajaccā samānā mayā ucce ṭhāne ṭhapitā sāmibhūtaṃ maṃ na tathā piyāyati ,‘ attāva piyataro ’ ti mama sammukhā vadati , yāva kakkhaḷā vatāyan ’’ ti anattamano hutvā ‘‘ nanu te tīṇi ratanāni piyatarānī ’’ ti codesi . Devī ‘ ratanattayaṃpāhaṃ deva attano saggasukhaṃ mokkhasukhañca patthayantī sampiyāyāmi , tasmā attāva me piyataro ’’ ti āha . Sabbo cāyaṃ loko attadatthameva paraṃ piyāyati , puttaṃ patthentopi ‘‘ ayaṃ maṃ jiṇṇakāle posessatī ’’ ti pattheti , dhītaraṃ ‘‘ mama kulaṃ vaḍḍhissatī ’’ ti , bhariyaṃ ‘‘ mayhaṃ pāde paricarissatī ’’ ti , aññepi ñātimittabandhave taṃtaṃkiccavasena , iti attadatthamevaP0.275 sampassanto loko paraṃ piyāyatīti . Ayañhi deviyā adhippāyo . Atha rājā cintesi – ‘‘ ayaṃ mallikā kusalā paṇḍitā nipuṇā ‘ attāva me piyataro ’ ti vadati , mayhampi attāva piyataro hutvā upaṭṭhāti , handāhaṃ imamatthaṃ satthu ārocessāmi , yathā ca me satthā byākarissati , tathā naṃ dhāressāmī ’’ ti . Evaṃ pana cintetvā satthu santikaṃ upasaṅkamitvā tamatthaṃ ārocesi . Tena vuttaṃ – ‘‘ atha kho rājā pasenadi kosalo … pe … piyataro ’’ ti .
Etamatthaṃ viditvāti etaṃ ‘‘ loke sabbasattānaṃ attāva attano piyataro ’’ ti raññā vuttamatthaṃ sabbaso jānitvā tadatthaparidīpanaṃ imaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha sabbā disā anuparigamma cetasāti sabbā anavasesā dasapi disā pariyesanavasena cittena anugantvā .
Nevajjhagā piyataramattanā kvacīti attanā atisayena piyaṃ aññaṃ koci puriso sabbussāhena pariyesantoM0.250 kvaci katthaci sabbadisāsu neva adhigaccheyya na passeyya .
Evaṃ piyo puthu attā paresan ti evaṃ kassaci attanā piyatarassa anupalabbhanavasenaV0.225 puthu visuṃ visuṃ tesaṃ tesaṃ sattānaṃ attāva piyo .
Tasmā na hiṃse paramattakāmoti yasmā evaṃ sabbopi satto attānaṃ piyāyati attano sukhakāmo dukkhappaṭikūlo , tasmā attakāmo attano hitasukhaṃ icchanto paraṃ sattaṃ antamaso kunthakipillikaṃ upādāya na hiṃse na haneyya na pāṇileḍḍudaṇḍādīhipi viheṭheyya . Parassa hi attanā kate dukkhe taṃ tato saṅkamantaṃ viya kālantare attani sandissati . Ayañhi kammānaṃ dhammatāti .
Paṭhamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .