Issues
Select Version
Udānapāḷi
Udānapāḷi

Tatiyanibbānapaṭisaṃyuttasuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

3. Tatiyanibbānapaṭisaṃyuttasuttavaṇṇanā

73. Tatiye atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvāti tadā kira bhagavatā anekapariyāyena saṃsārassa ādīnavaṃ pakāsetvā sandassanādivasenaM0.357 nibbānapaṭisaṃyuttāya dhammadesanāya katāya tesaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi – ‘‘ ayaṃ saṃsāro bhagavatā avijjādīhi kāraṇehi sahetuko pakāsito , nibbānassa pana tadupasamassa na kiñci kāraṇaṃ vuttaṃ , tayidaṃ ahetukaṃ , kathaṃ saccikaṭṭhaparamatthena upalabbhatī ’’ ti . Atha bhagavā tesaṃ bhikkhūnaṃ etaṃ yathāvuttaṃ parivitakkasaṅkhātaṃ atthaṃ viditvā . Imaṃ udānan ti tesaṃ bhikkhūnaṃ vimatividhamanatthañceva idha samaṇabrāhmaṇānaṃ ‘‘ nibbānaṃ nibbānanti vācāvatthumattameva , natthi hi paramatthato nibbānaṃ nāma anupalabbhamānasabhāvattā ’’ ti lokāyatikādayo viya vippaṭipannānaṃ bahiddhā ca puthudiṭṭhigatikānaṃ micchāvādabhañjanatthañca imaṃ amatamahānibbānassa paramatthato atthibhāvadīpanaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhatan ti sabbānipi padāniP0.395 aññamaññavevacanāni . Atha vā vedanādayo viya hetupaccayasamavāyasaṅkhātāya kāraṇasāmaggiyā na jātaṃ na nibbattanti ajātaṃ , kāraṇena vinā , sayameva vā na bhūtaṃ na pātubhūtaṃ na uppannanti abhūtaṃ , evaṃ ajātattā abhūtattā ca yena kenaci kāraṇena na katanti akataṃ , jātabhūtakatasabhāvo ca nāmarūpānaṃ saṅkhatadhammānaṃ hoti , na asaṅkhatasabhāvassa nibbānassāti dassanatthaṃ asaṅkhatan ti vuttaṃ . Paṭilomato vā samecca sambhūya paccayehi katanti saṅkhataṃ , tathā na saṅkhataṃ saṅkhatalakkhaṇarahitanti asaṅkhatanti . Evaṃ anekehi kāraṇehi nibbattitabhāve paṭisiddhe ‘‘ siyāV0.321 nu kho ekeneva kāraṇena katan ’’ ti āsaṅkāya ‘‘ na yena kenaci katan ’’ ti dassanatthaṃ ‘‘ akatan ’’ ti vuttaṃ . Evaṃ apaccayampi samānaṃ ‘‘ sayameva nu kho idaṃ bhūtaṃ pātubhūtan ’’ ti āsaṅkāya tannivattanatthaṃ ‘‘ abhūtan ’’ ti vuttaṃ . ‘‘ Ayañcetassa asaṅkhatākatābhūtabhāvo sabbena sabbaṃ ajātidhammattā ’’ ti dassetuṃ ‘‘ ajātan ’’ ti vuttaṃ . Evametesaṃ catunnampi padānaṃ sātthakabhāvaṃ viditvā ‘‘ tayidaṃ nibbānaṃ atthi , bhikkhave ’’ ti paramatthato nibbānassa atthibhāvo pakāsitoti veditabbo . Ettha udānentena bhagavatā ,‘‘ bhikkhave ’’ ti ālapane kāraṇaṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ .
Iti satthā ‘‘ atthi , bhikkhave , ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhatan ’’ ti vatvā tattha hetuṃ dassento ‘‘ no cetaṃ , bhikkhave ’’ tiādimāha . TassāyaṃM0.358 saṅkhepattho – bhikkhave , yadi ajātādisabhāvā asaṅkhatā dhātu na abhavissa na siyā , idha loke jātādisabhāvassa rūpādikkhandhapañcakasaṅkhātassa saṅkhatassa nissaraṇaṃ anavasesavūpasamo na paññāyeyya na upalabbheyya na sambhaveyya . Nibbānañhi ārammaṇaṃ katvā pavattamānā sammādiṭṭhiādayo ariyamaggadhammā anavasesakilese samucchindanti . Tenettha sabbassapi vaṭṭadukkhassa appavatti apagamo nissaraṇaṃ paññāyati . Evaṃ byatirekavasena nibbānassa atthibhāvaṃ dassetvā idāni anvayavasenapi taṃ dassetuṃ ,‘‘ yasmā ca kho ’’ tiādi vuttaṃ . Taṃ vuttatthameva .
EtthaP0.396 ca yasmā ‘‘ apaccayā dhammā , asaṅkhatā dhammā ( dha . sa . dukamātikā 7,8), atthi , bhikkhave , tadāyatanaṃ , yattha neva pathavī ( udā .71), idampi kho ṭhānaṃ duddasaṃ , yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo ( mahāva .8; ma . ni .1.281;2.337), asaṅkhatañca vo , bhikkhave , dhammaṃ desessāmi asaṅkhatagāminiñca paṭipadan ’’ tiādīhi ( saṃ . ni .4.366-367) anekehi suttapadehi ,‘‘ atthi , bhikkhave , ajātan ’’ ti imināpi ca suttena nibbānadhātuyā paramatthato sambhavo sabbalokaṃ anukampamānena sammāsambuddhena desito , tasmā yadipi tattha apaccakkhakārīnampi viññūnaṃ kaṅkhā vā vimati vā natthiyeva . Ye pana paraneyyabuddhino puggalā , tesaṃ vimativinodanatthaṃ ayamettha adhippāyaniddhāraṇamukhena yuttivicāraṇā – yathā pariññeyyatāya sauttarānaṃ kāmānaṃ rūpādīnañca paṭipakkhabhūtaṃ tabbidhurasabhāvaṃ nissaraṇaṃ paññāyati , evaṃ taṃsabhāvānaṃ sabbesampi saṅkhatadhammānaṃ paṭipakkhabhūtena tabbidhurasabhāvena nissaraṇena bhavitabbaṃ . Yañcetaṃ nissaraṇaṃ , sā asaṅkhatā dhātu . Kiñca bhiyyo saṅkhatadhammārammaṇaṃ vipassanāñāṇaṃ api anulomañāṇaṃ kilese samucchedavasena pajahituṃ naV0.322 sakkoti . Tathā sammutisaccārammaṇaṃ paṭhamajjhānādīsu ñāṇaṃ vikkhambhanavaseneva kilese pajahati , na samucchedavasena . Iti saṅkhatadhammārammaṇassa sammutisaccārammaṇassa ca ñāṇassa kilesānaṃ samucchedappahāne asamatthabhāvato tesaṃ samucchedappahānakarassa ariyamaggañāṇassa tadubhayaviparītasabhāvena ārammaṇena bhavitabbaṃM0.359 , sā asaṅkhatā dhātu . Tathā ‘‘ atthi , bhikkhave , ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhatan ’’ ti idaṃ nibbānapadassa paramatthato atthibhāvajotakaṃ vacanaṃ aviparītatthaṃ bhagavatā bhāsitattā . Yañhi bhagavatā bhāsitaṃ , taṃ aviparītatthaṃ paramatthaṃ yathā taṃ ‘‘ sabbe saṅkhārā aniccā , sabbe saṅkhārā dukkhā , sabbe dhammāP0.397 anattā ’’ ti ( a . ni .3.137; mahāni .27), tathā nibbānasaddo katthaci visaye yathābhūtaparamatthavisayo upacāramattavuttisabbhāvato seyyathāpi sīhasaddo . Atha vā attheva paramatthato asaṅkhatā dhātu , itaratabbiparītavinimuttasabhāvattā seyyathāpi pathavīdhātu vedanāti . Evamādīhi nayehi yuttitopi asaṅkhatāya dhātuyā paramatthato atthibhāvo veditabbo .
Tatiyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .