3. Tatiyabodhisuttavaṇṇanā
3. Tatiye
P0.49 anulomapaṭiloman ti anulomañca paṭilomañca , yathāvuttaanulomavasena ceva paṭilomavasena cāti attho .
Nanu ca pubbepiM0.45 anulomavasena paṭilomavasena ca paṭiccasamuppāde manasikārappavatti suttadvaye vuttā , idha kasmā punapi tadubhayavasena manasikārappavatti vuccatīti ?
Tadubhayavasena tatiyavāraṃ tattha manasikārassa pavattitattā .
Kathaṃ pana tadubhayavasena manasikāro pavattito ?
Na hi sakkā apubbaṃ acarimaṃ anulomapaṭilomaṃ paṭiccasamuppādassa manasikāraṃ pavattetunti ?
Na kho panetaṃ evaṃ daṭṭhabbaṃ ‘‘ tadubhayaṃ ekajjhaṃ manasākāsī ’’ ti , atha kho vārena .
Bhagavā hi paṭhamaṃ anulomavasena paṭiccasamuppādaṃ manasi karitvā tadanurūpaṃ paṭhamaṃ udānaṃ udānesi .
Dutiyampi paṭilomavasena taṃ manasi karitvā tadanurūpameva udānaṃ udānesi .
Tatiyavāre pana kālena anulomaṃ kālena paṭilomaṃ manasikaraṇavasena anulomapaṭilomaṃ manasi akāsi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ anulomapaṭilomanti anulomañca paṭilomañca , yathāvuttaanulomavasena ceva paṭilomavasena cā ’’ ti .
Iminā manasikārassa paguṇabalavabhāvo ca vasībhāvo ca pakāsito hoti .
Ettha ca ‘‘ anulomaṃ manasi karissāmi , paṭilomaṃ manasi karissāmi , anulomapaṭilomaṃ manasi karissāmī ’’ ti evaṃ pavattānaṃ pubbābhogānaṃ vasena nesaṃ vibhāgo veditabbo .Tattha avijjāya tvevāti avijjāya tu eva .
Asesavirāganirodhāti virāgasaṅkhātena maggena asesanirodhā , aggamaggena anavasesaanuppādappahānāti attho .
Saṅkhāranirodhoti sabbesaṃ saṅkhārānaṃ anavasesaṃ anuppādanirodho .
Heṭṭhimena hi maggattayena keci saṅkhārā nirujjhanti , keci na nirujjhanti avijjāya sāvasesanirodhā .
Aggamaggena panassā anavasesanirodhā na keci saṅkhārā na nirujjhantīti .
Etamatthaṃ
V0.41 viditvāti yvāyaṃ avijjādivasena saṅkhārādikassa dukkhakkhandhassa samudayo nirodho ca avijjādīnaṃ samudayā nirodhā ca hotīti vutto , sabbākārena etamatthaṃ viditvā .
Imaṃ udānaṃ udānesīti idaṃ yena maggena yoP0.50 dukkhakkhandhassa samudayanirodhasaṅkhāto attho kiccavasena ārammaṇakiriyāya ca vidito , tassa ariyamaggassa ānubhāvadīpakaṃ vuttappakāraṃ udānaṃ udānesīti attho .Tatrāyaṃ saṅkhepattho – yadā have pātubhavanti dhammā ātāpino jhāyato brāhmaṇassa , tadā so brāhmaṇo tehi uppannehi bodhipakkhiyadhammehi yassa vā ariyamaggassa catusaccadhammā pātubhūtā
M0.46 , tena ariyamaggena vidhūpayaṃ tiṭṭhati mārasenaṃ ,‘‘ kāmā te paṭhamā senā ’’ tiādinā ( su . ni .438; mahāni .28; cūḷani . nandamāṇavapucchāniddesa 47) nayena vuttappakāraṃ mārasenaṃ vidhūpayanto vidhamento viddhaṃsento tiṭṭhati .
Kathaṃ ?
Sūriyova obhāsayamantalikkhaṃ , yathā sūriyo abbhuggato attano pabhāya antalikkhaṃ obhāsentova andhakāraṃ vidhamento tiṭṭhati , evaṃ sopi khīṇāsavabrāhmaṇo tehi dhammehi tena vā ariyamaggena saccāni paṭivijjhantova mārasenaṃ vidhūpayanto tiṭṭhatīti .Evaṃ bhagavatā paṭhamaṃ paccayākārapajānanassa , dutiyaṃ paccayakkhayādhigamassa , tatiyaṃ ariyamaggassa ānubhāvappakāsanāni imāni tīṇi udānāni tīsu yāmesu bhāsitāni .
Katarāya rattiyā ?
Abhisambodhito sattamāya rattiyā .
Bhagavā hi visākhapuṇṇamāya rattiyā paṭhamayāme pubbenivāsaṃ anussaritvā majjhimayāme dibbacakkhuṃ visodhetvā pacchimayāme paṭiccasamuppāde ñāṇaṃ otāretvā nānānayehi tebhūmakasaṅkhāre sammasitvā ‘‘ idāni aruṇo uggamissatī ’’ ti sammāsambodhiṃ pāpuṇi , sabbaññutappattisamanantarameva ca aruṇo uggacchīti .
Tato teneva pallaṅkena bodhirukkhamūle sattāhaṃ vītināmento sampattāya pāṭipadarattiyā tīsu yāmesu vuttanayena paṭiccasamuppādaṃ manasi karitvā yathākkamaṃ imāni udānāni udānesi .
Khandhake pana tīsupi vāresu ‘‘ paṭiccasamuppādaṃ anulomapaṭilomaṃ manasākāsī ’’ ti ( mahāva .1) āgatattā khandhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ tīsupi yāmesu evaṃ manasi katvā paṭhamaṃ udānaṃ paccayākārapaccavekkhaṇavasena , dutiyaṃ nibbānapaccavekkhaṇavasena , tatiyaṃ maggapaccavekkhaṇavasenāti evaṃ imāni bhagavā udānāni udānesī ’’ ti vuttaṃ , tampi na virujjhati .
Bhagavā
P0.51 hi ṭhapetvā ratanagharasattāhaṃ sesesu chasu sattāhesu antarantarā dhammaṃ paccavekkhitvāV0.42 yebhuyyena vimuttisukhapaṭisaṃvedī vihāsi , ratanagharasattāhe pana abhidhammaparicayavaseneva vihāsīti .
Tatiyabodhisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Huṃhuṅkasuttavaṇṇanā
3.
‘‘ Brāhmaṇo sutavā āsiṃ , ahaṃ sakkatapūjito ;
Mahāvane pañcasate , mante vācemi māṇave .
‘‘ TatthāgatoM0.240 isī bhīmo , pañcābhiñño mahiddhiko ;
Tañcāhaṃ āgataṃ disvā , abbhācikkhiṃ adūsakaṃ .
‘‘ Tatohaṃ avacaṃ sisse , kāmabhogī ayaṃ isi ;
Mayhampi bhāsamānassa , anumodiṃsu māṇavā .
‘‘ Tato māṇavakā sabbe , bhikkhamānaṃ kule kule ;
Mahājanassa āhaṃsu , kāmabhogī ayaṃ isi .
‘‘ Tena kammavipākena , pañca bhikkhusatā ime ;
Abbhakkhānaṃ labhuṃ sabbe , sundarikāya kāraṇā .