55. PañcameM0.313P0.344 sassato attā ca loko cāti rūpādīsu aññataraṃ attāti ca lokoti ca gahetvā taṃ sassataṃ niccanti aññepi ca tathā gāhentā voharanti . Yathāha – ‘‘ Rūpaṃ attā ceva loko ca sassato cāti attānañca lokañca paññapenti . Vedanaṃ … saññaṃ … saṅkhāre … viññāṇaṃ attā ca loko ca sassato cāti attānañca lokañca paññapentī ’’ ti . Atha vā attāti ahaṅkāravatthu , lokoti mamaṅkāravatthu , yaṃ ‘‘ attaniyan ’’ ti vuccati . Attāti vā sayaṃ , lokoti paro . Attāti vā pañcasu upādānakkhandhesu eko khandho , itaro lokoV0.281 . Attāti vā saviññāṇako khandhasantāno , aviññāṇako loko . Evaṃ taṃ taṃ attāti ca lokoti ca yathādassanaṃ dvidhā gahetvā tadubhayaṃ ‘‘ nicco dhuvo sassato ’’ ti abhinivissa voharanti . Etena cattāro sassatavādā dassitā .

Asassatoti sattapi ucchedavādā dassitā .

Sassato ca asassato cāti ekacco attā ca loko ca sassato , ekacco asassatoti evaṃ sassato ca asassato cāti attho . Atha vā sveva attā ca loko ca attagatidiṭṭhikānaṃ viya sassato ca asassato ca , siyā sassatoti evamettha attho veditabbo . Sabbathāpi iminā ekaccasassatavādo dassito .

Neva sassato nāsassatoti iminā amarāvikkhepavādo dassito . Te hi sassatavāde asassatavāde ca dosaṃ disvā ‘‘ neva sassato nāsassato attā ca loko cā ’’ ti vikkhepaṃ karontā vivadanti .

Sayaṃkatoti attanā kato . Yathā hi tesaṃ tesaṃ sattānaṃ attā ca attano dhammānudhammaṃ katvā sukhadukkhāni paṭisaṃvedeti , evaṃ attāva attānaṃ tassa ca upabhogabhūtaṃ kiñcanaṃ palibodhasaṅkhātaṃ lokañca karoti , abhinimminātīti attaladdhi viya ayampi tesaṃ laddhi .

Paraṃkatoti parena kato , attato parena issarena vā purisena vā pajāpatinā vā kālena vā pakatiyā vā attā ca loko ca katoM0.314 , nimmitoti attho .

Sayaṃkato ca paraṃkato cāti yasmā attānañca lokañca nimminantā issarādayo na kevalaṃ sayameva nimminanti , atha kho tesaṃ tesaṃ sattānaṃ dhammādhammānaṃ sahakārīkāraṇaṃ labhitvāva , tasmā sayaṃkato ca paraṃkatoP0.345 ca attā ca loko cāti ekaccānaṃ laddhi .

Asayaṃkāro aparaṃkāroti natthi etassa sayaṃkāroti asayaṃkāro , natthi etassa parakāroti aparakāro . Anunāsikāgamaṃ katvā vuttaṃ ‘‘ aparaṃkāro ’’ ti . Ayaṃ ubhayattha dosaṃ disvā ubhayaṃ paṭikkhipati . Atha kathaṃ uppannoti āha – adhiccasamuppannoti yadicchāya samuppanno kenaci kāraṇena vinā uppannoti adhiccasamuppannavādo dassito . Tena ca ahetukavādopi saṅgahito hoti .

Idāni ye diṭṭhigatikā attānaṃ viya sukhadukkhampi tassa guṇabhūtaṃ kiñcanabhūtaṃ vā sassatādivasena abhinivissa voharanti , tesaṃ taṃ vādaṃ dassetuṃ ‘‘ santeke samaṇabrāhmaṇā ’’ tiādi vuttaṃ . Taṃ vuttanayameva .

Etamatthaṃ viditvāti ettha pana idha jaccandhūpamāya anāgatattā taṃ hitvā heṭṭhā vuttanayeneva attho yojetabbo , tathā gāthāya . TatthaV0.282 antarāva visīdanti , apatvāva tamogadhan ti ayaṃ viseso . Tassattho – evaṃ diṭṭhigatesu diṭṭhinissayesu āsajjamānā diṭṭhigatikā kāmoghādīnaṃ catunnaṃ oghānaṃ , saṃsāramahoghasseva vā antarāva vemajjhe eva yaṃ tesaṃ pārabhāvena patiṭṭhaṭṭhena vā ogadhasaṅkhātaṃ nibbānaṃ tadadhigamūpāyo vā ariyamaggo taṃ appatvāva anadhigantvāva visīdanti saṃsīdanti . Ogādhanti patiṭṭhahanti etena , ettha vāti ogādho , ariyamaggo nibbānañca . Ogādhamevettha rassattaṃ katvā ogadhanti vuttaṃ . Taṃ ogadhaṃ tamogadhanti padavibhāgo .

Pañcamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .