Issues
Select Version
Udānapāḷi
Udānapāḷi

Visākhāsuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

9. Visākhāsuttavaṇṇanā

19. NavameP0.158 pubbārāmeti sāvatthiyā pācīnadisābhāge anurādhapurassa uttamadevīvihārasadise ṭhāne kārite ārāme . Migāramātupāsādeti migāramātuyā pāsāde . Tatrāyaṃ anupubbikathā – atīte satasahassakappamatthake padumuttaradasabalaṃ ekā upāsikā aññataraṃ upāsikaṃ attano aggupaṭṭhāyikaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā bhagavantaṃ nimantetvā buddhappamukhassa bhikkhusatasahassassa dānaṃ datvā bhagavato nipaccakāraṃ katvā ‘‘ anāgate tumhādisassaM0.141 buddhassa aggupaṭṭhāyikā bhaveyyan ’’ ti patthanaṃ akāsi . Sā kappasatasahassaṃ devesu ca manussesu ca saṃsaritvā amhākaṃ bhagavato kāle bhaddiyanagare meṇḍakaseṭṭhiputtassa dhanañjayaseṭṭhino gehe sumanadeviyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhi . Jātakāle cassā visākhāti nāmaṃ akaṃsu . Sā yadā bhagavā bhaddiyanagaraṃ agamāsi , tadā pañcahi dārikāsatehi saddhiṃ bhagavato paccuggamanaṃ katvā paṭhamadassaneneva sotāpannā ahosi . Aparabhāge sāvatthiyaṃ migāraseṭṭhiputtassa puṇṇavaḍḍhanakumārassa gehaṃ gatā , tattha naṃ sasuro migāraseṭṭhiV0.127 upakāravasena mātuṭṭhāne ṭhapesi . Tasmā migāramātāti vuccati . Sā attano mahallatāpasādhanaṃ vissajjetvā navakoṭīhi bhagavato bhikkhusaṅghassa ca vasanatthāya karīsamatte bhūmibhāge uparibhūmiyaṃ pañcagabbhasatāni heṭṭhābhūmiyaṃ pañcagabbhasatānīti gabbhasahassehi paṭimaṇḍitaṃ pāsādaṃ kāresi . Tena vuttaṃ ‘‘ migāramātupāsāde ’’ ti .
Kocideva atthoti kiñcideva payojanaṃ . Raññeti rājini . Paṭibaddhoti āyatto . Visākhāya ñātikulato maṇimuttādiracitaṃ tādisaṃ bhaṇḍajātaṃ tassā paṇṇākāratthāya pesitaṃ , taṃP0.159 nagaradvārappattaṃ suṅkikā tattha suṅkaṃ gaṇhantā tadanurūpaṃ aggahetvā atirekaṃ gaṇhiṃsu . Taṃ sutvā visākhā rañño tamatthaṃ nivedetukāmā patirūpaparivārena rājanivesanaṃ agamāsi , tasmiṃ khaṇe rājā mallikāya deviyā saddhiṃ antepuraṃ gato hoti . Visākhā okāsaṃ alabhamānā ‘‘ idāni labhissāmi , idāni labhissāmī ’’ ti bhojanavelaṃ atikkamitvā chinnabhattā hutvā pakkāmi . Evaṃ dvīhatīhaṃ gantvāpi okāsaṃ na labhiyeva .
Iti rājā aniveditopi tassa atthavinicchayassa okāsākaraṇena ‘‘ yathādhippāyaṃ na tīretī ’’ ti vutto . Tattha yathādhippāyan ti adhippāyānurūpaṃ . Na tīretīti na niṭṭhāpeti . Mahāupāsikāya hi rājāyattasuṅkameva rañño datvā itaraṃ vissajjāpetuṃ adhippāyo , so raññā na diṭṭhattā eva na tīrito .
Handāti vossaggatthe nipāto . Divā divassāti divasassa divā , majjhanhike kāleti attho . Kenacideva karaṇīyena dvīhatīhaṃ rājanivesanadvāraṃ gacchantī tassa atthassa aniṭṭhitattā niratthakameva upasaṅkamiṃM0.142 , bhagavati upasaṅkamanameva pana dassanānuttariyādippaṭilābhakāraṇattā sātthakanti evāhaṃ , bhante , imāya velāya idhāgatāti imamatthaṃ dassentī mahāupāsikā ‘‘ idha me , bhante ’’ tiādimāha .
Etamatthan ti etaṃ parāyattatāya adhippāyāsamijjhanasaṅkhātaṃ atthaṃ viditvā . Imaṃ udānan ti imaṃ parādhīnāparādhīnavuttīsu ādīnavānisaṃsaparidīpakaṃ udānaṃ udānesi . Tattha sabbaṃ paravasaṃ dukkhan ti yaṃ kiñci atthajātaṃ payojanaṃ paravasaṃ parāyattaṃ attano icchāya nipphādetuṃ asakkuṇeyyatāya dukkhaṃ dukkhāvahaṃ hotīti attho . Sabbaṃ issariyaṃ sukhan ti duvidhaṃ issariyaṃ lokiyaṃ lokuttarañca . Tattha lokiyaṃ rājissariyādi ceva lokiyajjhānābhiññānibbattaṃ cittissariyañca , lokuttaraṃ maggaphalādhigamanimittaṃ nirodhissariyaṃ . Tesu yaṃ cakkavattibhāvapariyosānaṃ manussesu issariyaṃ , yañca sakkādīnaṃ tasmiṃ tasmiṃ devanikāye ādhipaccabhūtaṃ issariyaṃ , tadubhayaṃ yadipi kammānubhāvena yathicchitanipphattiyā sukhanimittatāyaV0.128 sukhaṃ , vipariṇāmadukkhatāya pana sabbathā dukkhameva . Tathā aniccantikatāyaP0.160 lokiyajjhānanibbattaṃ cittissariyaṃ , nirodhissariyameva pana lokadhammehi akampanīyato anivattisabhāvattā ca ekantasukhaṃ nāma . Yaṃ panettha sabbattheva aparādhīnatāya labhati cittasukhaṃ , taṃ sandhāya satthā ‘‘ sabbaṃ issariyaṃ sukhan ’’ ti āha . Sādhāraṇe vihaññantīti idaṃ ‘‘ sabbaṃ paravasaṃ dukkhan ’’ ti imassa padassa atthavivaraṇaṃ . Ayañhettha attho – sādhāraṇe payojane sādhetabbe sati tassa parādhīnatāya yathādhippāyaṃ anipphādanato ime sattā vihaññanti vighātaṃ āpajjanti kilamanti . Kasmā ? Yogā hi duratikkamāti yasmā kāmayogabhavayogadiṭṭhiyogaavijjāyogā anādikālabhāvitā anupacitakusalasambhārehi pajahituṃ asakkuṇeyyatāya duratikkamā . Etesu diṭṭhiyogo paṭhamamaggena atikkamitabbo , kāmayogo tatiyamaggena . Itare aggamaggena . Iti ariyamaggānaṃ duradhigamanīyattā ime yogā duratikkamā . Tasmā kāmayogādivasena icchitālābhahetu sattā vihaññanti , asādhāraṇe pana cittissariyeM0.143 nirodhissariye ca sati na kadācipi vighātassa sambhavoti adhippāyo . Atha vā sabbaṃ paravasan ti yaṃ attano aññappaṭibaddhavuttisaṅkhātaṃ , taṃ sabbaṃ aniccasabhāvatāya dukkhaṃ . ‘‘ Yadaniccaṃ taṃ dukkhan ’’ ti hi vuttaṃ . Sabbaṃ issariyan ti yaṃ sabbasaṅkhatanissaṭaṃ issariyaṭṭhānatāya issariyanti laddhanāmaṃ nibbānaṃ , taṃ upādisesādivibhāgaṃ sabbaṃ sukhaṃ . ‘‘ Nibbānaṃ paramaṃ sukhan ’’ ti ( dha . pa .203-204) hi vuttaṃ . Sādhāraṇeti evaṃ dukkhasukhe vavatthite ime sattā bahusādhāraṇe dukkhakāraṇe nimuggā hutvā vihaññanti . Kasmā ? Yogā hi duratikkamāti yasmā te sabbattha nimujjanassa hetubhūtā kāmayogādayo duratikkamā , tasmā tvampi visākhe parāyattamatthaṃ patthetvā alabhamānā vihaññasīti adhippāyo .
Navamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .