2. Appāyukasuttavaṇṇanā
42. Dutiye
P0.276 acchariyaṃ , bhanteti idampi meghiyasutte viya garahaṇacchariyavasena veditabbaṃ .Yāva appāyukāti yattakaṃ parittāyukā , atiittarajīvitāti attho .
Sattāhajāteti sattāhena jāto sattāhajāto .
Tasmiṃ sattāhajāte , jātassa sattame ahanīti attho .
Tusitaṃ kāyaṃ upapajjīti tusitaṃ devanikāyaṃ paṭisandhiggahaṇavasena upapajji .
Ekadivasaṃ kira thero pacchābhattaṃ divāṭṭhāne nisinno lakkhaṇānubyañjanappaṭimaṇḍitaṃ sobhaggappattaṃ dassanānuttariyabhūtaṃ bhagavato rūpakāyasiriṃ manasi karitvā ,‘‘ aho buddhānaṃ rūpakāyasampatti dassanīyā samantapāsādikā manoharā ’’ ti uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedento evaṃ cintesi –
‘‘ vijātamātuyā nāma virūpopi putto surūpo viya manāpo hoti , sace pana buddhānaṃ mātā mahāmāyā devī dhareyya , kīdisaṃ nu kho tassā bhagavato rūpadassane pītisomanassaṃ uppajjeyya , mahājāni kho mayhaṃ mahāmātu deviyā , yā sattāhajāte bhagavati kālakatā ’’ ti .
Evaṃ pana cintetvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā attano parivitakkitaṃ ārocento tassā kālakiriyaṃ garahanto ‘‘ acchariyaṃ , bhante ’’ tiādimāha .
Keci
M0.251 panāhu –
‘‘ mahāpajāpati gotamī bhagavantaṃ mahatā āyāsena pabbajjaṃ yācitvāpi paṭikkhittā , mayā pana upāyena yācito bhagavā aṭṭhagarudhammappaṭiggahaṇavasena tassā pabbajjaṃ upasampadañca anujāni , sā te dhamme paṭiggahetvā laddhapabbajjūpasampadā bhagavato dutiyaṃ parisaṃ uppādetvā catutthāya parisāya paccayo ahosi .
Sace pana bhagavato janettiV0.226 mahāmāyā devī dhareyya , evametā cubhopi khattiyabhaginiyo ekato hutvā imaṃ sāsanaṃ sobheyyuṃ , bhagavā ca mātari bahumānena mātugāmassa sāsane pabbajjaṃ upasampadañca sukheneva anujāneyya , appāyukatāya panassā kasirena nipphannamidanti iminā adhippāyena thero bhagavato santike ‘ acchariyaṃ , bhante ’ tiādimāhā ’’ ti .
Taṃ akāraṇaṃ .
Bhagavā hi mātuyā vā aññassa vā mātugāmassa attano sāsaneP0.277 pabbajjaṃ anujānanto garukaṃyeva katvā anujānāti , na lahukaṃ ciraṭṭhitikāmatāyāti .
Apare panāhu –
‘‘ dasabalacatuvesārajjādike anaññasādhāraṇe anantāparimāṇe buddhaguṇe thero manasi karitvā yā evaṃ mahānubhāvaṃ nāma loke aggapuggalaṃ satthāraṃ kucchinā dasa māse parihari , sā buddhamātā kassaci paricārikā bhavissatīti ayuttamidaṃ .
Kasmā ?
Satthu guṇānucchavikamevetaṃ , yadidaṃ sattāhajāte bhagavati janetti kālaṃ karoti , kālakatā ca tusitesu uppajjatīti acchariyabbhutacittajāto hutvā taṃ attano vitakkuppādanaṃ bhagavato ārocento ‘ acchariyaṃ , bhante ’ tiādivacanaṃ avocā ’’ ti .Satthā pana yasmā sattāhajātesu bodhisattesu bodhisattamātu kālakiriyā dhammatā siddhā , tasmā taṃ dhammataṃ paridīpento ‘‘ evametaṃ , ānandā ’’ tiādimāha .
Sā panāyaṃ dhammatā yasmā yathā sabbe bodhisattā pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā āyupariyosāne dasasahassacakkavāḷadevatāhi sannipatitvā abhisambodhiṃ pattuṃ manussaloke paṭisandhiggahaṇāya ajjhesitā kāladīpadesakulāni viya janettiyā āyuparimāṇampi oloketvā paṭisandhiṃ gaṇhanti , ayampi bhagavā bodhisattabhūto tatheva tusitapure ṭhito pañca mahāvilokanāni vilokento sattadivasādhikadasamāsaparimāṇaṃ
M0.252 mātuyā āyuparimāṇaṃ paricchinditvā ‘‘ ayaṃ mama paṭisandhiggahaṇassa kālo , idāni uppajjituṃ vaṭṭatī ’’ ti ñatvāva paṭisandhiṃ aggahesi , tasmā sabbabodhisattānaṃ āciṇṇasamāciṇṇavaseneva veditabbaṃ .
Tenāha bhagavā –
‘‘ appāyukā hi , ānanda , bodhisattamātaro hontī ’’ tiādi .
Tattha kālaṃ karontīti yathāvuttaāyuparikkhayeneva kālaṃ karonti , na vijātapaccayā .
Carimattabhāvehi bodhisattehi vasitaṭṭhānaṃ cetiyagharasadisaṃ hoti , na aññesaṃ paribhogārahaṃ , na ca sakkā bodhisattamātaraṃ apanetvā aññaṃ aggamahesiṭṭhāne ṭhapetunti tattakaṃ eva bodhisattamātu āyuppamāṇaṃ hoti , tasmā tadā kālaṃ karonti .
Imameva hi atthaṃ sandhāya mahābodhisattā pañcamaṃ mahāvilokanaṃ karonti .
KatarasmiṃV0.227 pana vaye kālaṃP0.278 karontīti ?
Majjhimavaye .
Paṭhamavayasmiñhi sattānaṃ attabhāve chandarāgo balavā hoti , tena tadā sañjātagabbhā itthiyo yebhuyyena gabbhaṃ anurakkhituṃ na sakkonti .
Gaṇheyyuṃ ce , gabbho bahvābādho hoti .
Majjhimavayassa pana dve koṭṭhāse atikkamitvā tatiyakoṭṭhāse vatthu visadaṃ hoti , visade vatthumhi nibbattadārakā arogā honti , tasmā bodhisattamātaro paṭhamavaye sampattiṃ anubhavitvā majjhimavayassa tatiyakoṭṭhāse vijāyitvā kālaṃ karontīti .Etamatthaṃ viditvāti etaṃ bodhisattamātu aññesañca sabbasattānaṃ attabhāve āyussa maraṇapariyosānataṃ viditvā tadatthavibhāvanamukhena anavajjappaṭipattiyaṃ ussāhadīpakaṃ imaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha ye kecīti aniyamaniddeso .
Bhūtāti nibbattā .
Bhavissantīti anāgate nibbattissanti .
Vā saddo vikappattho , api saddo sampiṇḍanattho .
Tena nibbattamānepi saṅgaṇhāti .
Ettāvatā atītādivasena tiyaddhapariyāpanne satte anavasesato pariyādiyati .
Apica gabbhaseyyakasattā gabbhato nikkhantakālato paṭṭhāya bhūtā nāma , tato pubbe bhavissanti nāma .
Saṃsedajūpapātikā paṭisandhicittato parato bhūtā
M0.253 nāma , tato pubbe uppajjitabbabhavavasena bhavissanti nāma .
Sabbepi vā paccuppannabhavavasena bhūtā nāma , āyatiṃ punabbhavavasena bhavissanti nāma .
Khīṇāsavā bhūtā nāma .
Te hi bhūtā eva , na puna bhavissantīti , tadaññe bhavissanti nāma .Sabbe gamissanti pahāya dehan ti sabbe yathāvuttabhedā sabbabhavayonigativiññāṇaṭṭhitisattāvāsādivasena anekabhedabhinnā sattā dehaṃ attano sarīraṃ pahāya nikkhipitvā paralokaṃ gamissanti , asekkhā pana nibbānaṃ .
Ettha koci acavanadhammo nāma natthīti dasseti .
Taṃ sabbajāniṃ kusalo viditvāti tadetaṃ sabbassa sattassa jāniṃ hāniṃ maraṇaṃ , sabbassa vā sattassa jāniṃ vināsaṃ pabhaṅgutaṃ kusalo paṇḍitajātiko maraṇānussativasena aniccatāmanasikāravasena vā jānitvā .
Ātāpiyo brahmacariyaṃ careyyāti vipassanāya kammaṃ karonto ātāpiyasaṅkhātena
P0.279 vīriyena samannāgatattā ātāpiyo catubbidhasammappadhānavasena āraddhavīriyo anavasesamaraṇasamatikkamanūpāyaṃ maggabrahmacariyaṃ careyya , paṭipajjeyyāti attho .Dutiyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .