Yuganaddhakathāvaṇṇanā
1. Idāni
V2.171M2.185 maṇḍapeyyaguṇassa ariyamaggassa yuganaddhaguṇaṃ dassentena kathitāya suttantapubbaṅgamāya yuganaddhakathāya apubbatthānuvaṇṇanā .Yasmā pana dhammasenāpati dhammarāje dharamāneyeva dhammarājassa parinibbānasaṃvacchare parinibbuto , tasmā dhammarāje dharamāneyeva dhammabhaṇḍāgārikena desitaṃ idaṃ suttantaṃ tasseva sammukhā sutvā evaṃ me sutan tiādimāhāti veditabbaṃ .
Tattha āyasmāti piyavacanaṃ garuvacanaṃ sagāravasappatissavacanaṃ , āyumāti attho .
Ānandoti tassa therassa nāmaṃ .
So hi jāyamānoyeva kule ānandaṃ bhusaṃ tuṭṭhiṃ akāsi .
Tasmāssa ‘‘ ānando ’’ ti nāmaṃ katanti veditabbaṃ .
Kosambiyan ti evaṃnāmake nagare .
Tassa hi nagarassa ārāmapokkharaṇīādīsu tesu tesu ṭhānesu kosambarukkhā ussannā ahesuṃ , tasmā taṃ kosambīti saṅkhaṃ agamāsi .
‘‘ Kusambassa isino assamato avidūre māpitattā ’’ ti eke .
Ghositārāmeti ghositaseṭṭhinā kārite ārāme .
Kosambiyañhi tayo seṭṭhino ahesuṃ ghositaseṭṭhi kukkuṭaseṭṭhi pāvārikaseṭṭhīti .
Te tayopi ‘‘ loke buddho uppanno ’’ ti sutvā pañcahi pañcahi sakaṭasatehi dānūpakaraṇāni gāhāpetvā sāvatthiṃ gantvā
P3.584 jetavanasamīpe khandhāvāraṃ bandhitvā satthu santikaṃ gantvā vanditvā paṭisanthāraṃ katvā nisinnā satthu dhammadesanaṃ sutvā sotāpattiphale patiṭṭhahitvā satthāraṃ nimantetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa aḍḍhamāsamattaṃ mahādānaṃ datvā bhagavato pādamūle nipajjitvā sakajanapadagamanatthaṃ bhagavantaṃ yācitvā ‘‘ suññāgāre kho gahapatayo tathāgatā abhiramantī ’’ ti bhagavatā vutte ‘‘ dinnā no bhagavatā paṭiññā ’’ ti ñatvā ativiya tuṭṭhā dasabalaṃ vanditvā nikkhantā antarāmagge yojane yojane bhagavato nivāsatthaṃ vihāraṃ kārentā anupubbena kosambiṃ patvā attano attanoV2.172 ārāme mahantaṃ dhanapariccāgaṃ katvā bhagavato vihāreM2.186 kārāpayiṃsu .Tattha ghositaseṭṭhinā kārito ghositārāmo nāma ahosi , kukkuṭaseṭṭhinā kārito kukkuṭārāmo nāma , pāvārikaseṭṭhinā ambavane kārito pāvārikambavanaṃ nāma .
Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ ghositaseṭṭhinā kārite ārāme ’’ ti .
Āvuso bhikkhavoti ettha buddhā bhagavanto sāvake ālapantā ‘‘ bhikkhavo ’’ ti ālapanti .
Sāvakā pana ‘‘ buddhehi sadisā mā homā ’’ ti ‘‘ āvuso ’’ ti paṭhamaṃ vatvā pacchā ‘‘ bhikkhavo ’’ ti vadanti .
Buddhehi ca ālapite bhikkhusaṅgho ‘‘ bhadante ’’ ti paṭivacanaṃ deti , sāvakehi ālapite ‘‘ āvuso ’’ ti .
Yo hi kocīti aniyamavacanaṃ .
Etena tādisānaṃ sabbabhikkhūnaṃ pariyādānaṃ .
Mama santiketi mama samīpe .
Arahattappattan ti attanā arahattassa pattaṃ .
Napuṃsake bhāve siddhavacanaṃ .
Arahattaṃ pattanti vā padacchedo , attanā pattaṃ arahattanti attho .
Arahattappattaṃ attānanti vā pāṭhaseso .
Catūhi maggehīti upari vuccamānehi catūhi paṭipadāmaggehi , na ariyamaggehi .
‘‘ Catūhi maggehī ’’ ti visuñca vuttattā kassaci arahato paṭhamassa ariyamaggassa dhammuddhaccapubbaṅgamo maggo , ekassa ariyamaggassa samathapubbaṅgamo , ekassa vipassanāpubbaṅgamo , ekassa yuganaddhapubbaṅgamoti evaṃ cattāropi paṭipadā maggā hontīti veditabbaṃ .
Etesaṃ vā aññatarenāti etesaṃ catunnaṃ paṭipadānaṃ maggānaṃ ekena vā , paṭipadāmaggena arahattappattaṃ byākarotīti attho .
Sukkhavipassakassa hi arahato dhammuddhaccapubbaṅgamaṃ sotāpattimaggaṃ patvā sesamaggattayampi suddhavipassanāhiyeva pattassa arahattappatti dhammuddhaccapubbaṅgamamaggā hoti .
Dhammuddhaccaviggahaṃ patvā vā appatvā vā samathapubbaṅgamādīnaṃ tiṇṇaṃ paṭipadānaṃ maggānaṃ ekekassa vasena pattacatumaggassa
P3.585 arahato arahattappatti itaraekekamaggapubbaṅgamā hoti .Tasmā āha –
‘‘ etesaṃ vā aññatarenā ’’ ti .
Samathapubbaṅgamaṃ vipassanaṃ bhāvetīti samathaṃ pubbaṅgamaṃ purecārikaṃ katvā vipassanaṃ bhāveti , paṭhamaṃ samādhiṃ uppādetvā pacchā vipassanaṃ bhāvetīti attho .
Maggo sañjāyatīti paṭhamo lokuttaramaggo nibbattati .
So taṃ maggan tiādīsu ekacittakkhaṇikassa maggassa āsevanādīni nāma natthi , dutiyamaggādayo pana uppādento tameva maggaṃ ‘‘ āsevati bhāveti
M2.187 bahulīkarotī ’’ ti vuccati .Saññojanāni pahīyanti , anusayā byantīhontīti yāva arahattamaggā
V2.173 kamena sabbe saññojanā pahīyanti , anusayā byantīhonti .Anusayā byantīhontīti ca puna anuppattiyā vigatantā hontīti attho .
Puna caparan ti puna ca aparaṃ kāraṇaṃ .
Vipassanāpubbaṅgamaṃ samathaṃ bhāvetīti vipassanaṃ pubbaṅgamaṃ purecārikaṃ katvā samathaṃ bhāveti , paṭhamaṃ vipassanaṃ uppādetvā pacchā samādhiṃ bhāvetīti attho .
Yuganaddhaṃ bhāvetīti yuganaddhaṃ katvā bhāveti .
Ettha teneva cittena samāpattiṃ samāpajjitvā teneva saṅkhāre sammasituṃ na sakkā .
Ayaṃ pana yāvatā samāpattiyo samāpajjati , tāvatā saṅkhāre sammasati .
Yāvatā saṅkhāre sammasati , tāvatā samāpattiyo samāpajjati .
Kathaṃ ?
Paṭhamajjhānaṃ samāpajjati , tato vuṭṭhāya saṅkhāre sammasati .
Saṅkhāre sammasitvā dutiyajjhānaṃ samāpajjati , tato vuṭṭhāya saṅkhāre sammasati .
Saṅkhāre sammasitvā tatiyajjhānaṃ … pe … nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ samāpajjati , tato vuṭṭhāya saṅkhāre sammasati .
Evaṃ samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti nāma .
Dhammuddhaccaviggahitaṃ mānasaṃ hotīti ettha mandapaññānaṃ vipassakānaṃ upakkilesavatthuttā vipassanupakkilesasaññitesu obhāsādīsu dasasu dhammesu bhantatāvasena uddhaccasahagatacittuppattiyā vikkhepasaṅkhātaṃ uddhaccaṃ dhammuddhaccaṃ , tena dhammuddhaccena viggahitaṃ virūpaggahitaṃ virodhamāpāditaṃ mānasaṃ cittaṃ dhammuddhaccaviggahitaṃ mānasaṃ hoti , tena vā dhammuddhaccena kāraṇabhūtena tammūlakataṇhāmānadiṭṭhuppattiyā viggahitaṃ mānasaṃ hoti .
Dhammuddhaccaviggahitamānasanti vā pāṭho .
Hoti so āvuso samayoti iminā maggāmaggavavatthānena taṃ dhammuddhaccaṃ paṭibāhitvā puna vipassanāvīthiṃ paṭipannakālaṃ dasseti .
Yaṃ taṃ cittan ti yasmiṃ samaye taṃ vipassanāvīthiṃ okkamitvā pavattaṃ cittaṃ .
Ajjhattameva santiṭṭhatīti
P3.586 vipassanāvīthiṃ paccotaritvā tasmiṃ samaye gocarajjhattasaṅkhāte ārammaṇe santiṭṭhati patiṭṭhāti .Sannisīdatīti tattheva pavattivasena sammā nisīdati .
Ekodi hotīti ekaggaṃ hoti .
Samādhiyatīti sammā ādhiyati suṭṭhu ṭhitaṃ hotīti .
Ayaṃ suttantavaṇṇanā .