70. Yamakapāṭihīrañāṇaniddesavaṇṇanā
116. Yamakapāṭihīrañāṇaniddese
P2.403 asādhāraṇaṃ sāvakehīti sesāsādhāraṇañāṇaniddese aññavacanehi okāsābhāvato na vuttaṃ , idha pana aññavacanābhāvato vuttanti veditabbaṃ .Uparimakāyatoti nābhiyā uddhaṃ sarīrato .
Aggikkhandho pavattatīti tejokasiṇārammaṇaṃ pādakajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya ‘‘ uparimakāyato aggijālā vuṭṭhātū ’’ ti āvajjitvā parikammaṃ katvā anantaraṃ abhiññāñāṇena ‘‘ uparimakāyato
M2.12 aggijālā vuṭṭhātū ’’ ti adhiṭṭhite saha adhiṭṭhānā uparimakāyato aggijālā vuṭṭhāti .Sā hi idha rāsaṭṭhena khandhoti vuttā .
Heṭṭhimakāyatoti nābhito heṭṭhā sarīrato .
Udakadhārā pavattatīti āpokasiṇārammaṇaṃ pādakajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya ‘‘ heṭṭhimakāyato udakadhārā vuṭṭhātū ’’ ti āvajjitvā parikammaṃ katvā anantaraṃ abhiññāñāṇena ‘‘ heṭṭhimakāyato udakadhārā vuṭṭhātū ’’ ti adhiṭṭhite saha adhiṭṭhānā heṭṭhimakāyato udakadhārā vuṭṭhāti .
Ubhayatthāpi abbocchedavasena pavattatīti vuttaṃ .
Adhiṭṭhānassa āvajjanassa ca antare dve bhavaṅgacittāni vattanti .
Tasmāyeva yugalā hutvā aggikkhandhaudakadhārā pavattanti , antaraṃ na paññāyati .
Aññesaṃ pana bhavaṅgaparicchedo natthi
V2.11 .Puratthimakāyatoti abhimukhapassato .
Pacchimakāyatoti piṭṭhipassato .
Dakkhiṇaakkhito vāmaakkhitotiādi samāsapāṭhoyeva , na añño .
Dakkhiṇanāsikāsotato vāmanāsikāsotatoti pāṭho sundaro .
Rassaṃ katvāpi paṭhanti .
Aṃsakūṭatoti ettha abbhuggataṭṭhena kūṭo viyāti kūṭo , aṃsoyeva kūṭo aṃsakūṭo .
Aṅgulaṅgulehīti aṅgulīhi aṅgulīhi .
Aṅgulantarikāhīti aṅgulīnaṃ antarikāhi .
Ekekalomato aggikkhandho pavattati , ekekalomato udakadhārā pavattatīti ubhayatthāpi āmeḍitavacanena sabbalomānaṃ pariyādinnattā
P2.404 ekekalomatova aggikkhandhaudakadhārā yugalā yugalā hutvā pavattantīti vuttaṃ hoti .Lomakūpato lomakūpato aggikkhandho pavattati , lomakūpato lomakūpato udakadhārā pavattatīti etthāpi eseva nayo .
Kesuci potthakesu ‘‘ ekekalomato aggikkhandho pavattati .
Lomakūpato lomakūpato udakadhārā pavattati , lomakūpato lomakūpato aggikkhandho pavattati , ekekalomato udakadhārā pavattatī ’’ ti likhitaṃ .
Tampi yujjatiyeva .
Pāṭihīrassa atisukhumattadīpanato pana purimapāṭhoyeva sundarataro .
Idāni channaṃ vaṇṇānan ti ko sambandho ?
Heṭṭhā ‘‘ uparimakāyato ’’ tiādīhi anekehi sarīrāvayavā vuttā .
Tena sarīrāvayavasambandho pavattatīti vacanasambandhena ca yamakapāṭihīrādhikārena ca channaṃ vaṇṇānaṃ sarīrāvayavabhūtānaṃ
M2.13 rasmiyo yamakā hutvā pavattantīti vuttaṃ hoti .Sāmivacanasambandhena ca avassaṃ ‘‘ rasmiyo ’’ ti pāṭhaseso icchitabboyeva .
Nīlānan ti umāpupphavaṇṇānaṃ .
Pītakānan ti kaṇikārapupphavaṇṇānaṃ .
Lohitakānan ti indagopakavaṇṇānaṃ .
Odātānan ti osadhitārakavaṇṇānaṃ .
Mañjiṭṭhānan ti mandarattavaṇṇānaṃ .
Pabhassarānan ti pabhāsanapakatikānaṃ pabhassaravaṇṇānaṃ .
Pabhassaravaṇṇe visuṃ avijjamānepi vuttesu pañcasu vaṇṇesu ye ye pabhā samujjalā , te te pabhassarā .
Tathā hi tathāgatassa yamakapāṭihīraṃ karontassa yamakapāṭihīrañāṇabaleneva kesamassūnañceva akkhīnañca nīlaṭṭhānehi nīlarasmiyo nikkhamanti , yāsaṃ vasena gaganatalaṃ añjanacuṇṇasamokiṇṇaṃ viya umāpupphanīluppaladalasañchannaṃ viya vītipatantamaṇitālavaṇṭaṃ viya pasāritamecakapaṭaṃ viya ca hoti .
Chavito ceva akkhīnañca pītakaṭṭhānehi pītarasmiyo nikkhamanti , yāsaṃ vasena disābhāgā suvaṇṇarasanisiñcamānā viya suvaṇṇapaṭapasāritā viya kuṅkumacuṇṇakaṇikārapupphasamparikiṇṇā viya ca virocanti .
Maṃsalohitehi ceva akkhīnañca rattaṭṭhānehi lohitarasmiyo
P2.405 nikkhamanti , yāsaṃ vasena disābhāgā cinapiṭṭhacuṇṇarañjitā viya supakkalākhārasanisiñcamānā viya rattakambalaparikkhittā viya jayasumanapālibhaddakabandhujīvakakusumasamparikiṇṇā viya ca virocanti .Aṭṭhīhi ceva dantehi ca
V2.12 akkhīnañca setaṭṭhānehi odātarasmiyo nikkhamanti , yāsaṃ vasena disābhāgā rajatakuṭehi āsiñcamānakhīradhārāsamparikiṇṇā viya pasāritarajatapaṭṭavitānā viya vītipatantarajatatālavaṇṭā viya kundakumudasinduvārasumanamallikādikusumasañchannā viya ca virocanti .Hatthatalapādatalādīhi mandarattaṭṭhānehi mañjiṭṭharasmiyo nikkhamanti , yāsaṃ vasena disābhāgā pavāḷajālaparikkhittā viya rattakuravakakusumasamokiṇṇā viya ca virocanti .
Uṇṇānakhādīhi pabhassaraṭṭhānehi pabhassararasmiyo nikkhamanti , yāsaṃ vasena disābhāgā osadhitārakapuñjapuṇṇā viya vijjupaṭalādiparipuṇṇā viya ca virocanti .
Bhagavā caṅkamatītiādi ‘‘ bhagavato ca nimmitānañca nānāiriyāpathakaraṇaṃ yamakapāṭihīreneva hotī ’’ ti dassanatthaṃ vuttaṃ .
Tesañhi nimmitānaṃ iriyāpathā yugalāva hutvā vattanti .
Yadi nimmitā bahukā honti ,‘‘ nimmito ’’ tiādi kasmā ekavacanaṃ katanti ce ?
Nimmitesupi ekekassa
M2.14 nānāiriyāpathabhāvadassanatthaṃ .Bahuvacanena hi vutte sabbepi nimmitā sakiṃ ekekairiyāpathikā viya honti .
Ekavacanena pana vutte nimmitesu ekeko nānāiriyāpathikoti ñāyati .
Tasmā ekavacananiddeso kato .
Cūḷapanthakattheropi tāva nānāiriyāpathikabhikkhūnaṃ sahassaṃ māpesi , kiṃ pana bhagavā yamakapāṭihīre bahū nimmite na karissati .
Cūḷapanthakattheraṃ muñcitvā aññesaṃ sāvakānaṃ ekāvajjanena nānāiriyapathikānaṃ nānārūpānañca nimmānaṃ na ijjhati .
Aniyametvā hi nimmitā iddhimatā sadisāva honti .
Ṭhānanisajjādīsu vā bhāsitatuṇhībhāvādīsu vā yaṃ yaṃ iddhimā karoti , taṃ tadeva karonti , visadisakaraṇaṃ
P2.406 nānākiriyākaraṇañca ‘‘ ettakā īdisā hontu , ettakā imaṃ nāma karontū ’’ ti visuṃ visuṃ āvajjitvā adhiṭṭhānena ijjhati .Tathāgatassa pana ekāvajjanādhiṭṭhāneneva nānappakāranimmānaṃ ijjhati .
Evameva aggikkhandhaudakadhārānimmāne ca nānāvaṇṇanimmāne ca veditabbaṃ .
Tattha bhagavā caṅkamatīti ākāse vā pathaviyaṃ vā caṅkamati .
Nimmitoti iddhiyā māpitabuddharūpaṃ .
Tiṭṭhati vātiādīnipi ākāse vā pathaviyaṃ vā .
Kappetīti karoti .
Bhagavā tiṭṭhatītiādīsupi eseva nayoti .
Yamakapāṭihīrañāṇaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .