Issues
Select Version
Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā
Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā

14. Paccavekkhaṇañāṇaniddesavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

14. Paccavekkhaṇañāṇaniddesavaṇṇanā

65. PaccavekkhaṇañāṇaniddeseP1.286 maggakkhaṇeyeva hetuṭṭhena paṭhamaṃ maggaṅgāni visuṃ visuṃ vatvā puna maggaṅgabhūte ca amaggaṅgabhūte ca dhamme ‘‘ bujjhanaṭṭhena bodhī ’’ ti laddhanāmassa ariyassa aṅgabhāvena bojjhaṅge visuṃ dassesi .
Satidhammavicayavīriyasamādhisambojjhaṅgā hi maggaṅgāneva , pītipassaddhiupekkhāsambojjhaṅgā amaggaṅgāni .
Puna balavasena indriyavasena ca visuṃ niddiṭṭhesu saddhā eva amaggaṅgabhūtā .
Puna maggakkhaṇe jāteyeva dhamme rāsivasena dassento ādhipateyyaṭṭhenātiādimāha .
Tattha upaṭṭhānaṭṭhena satipaṭṭhānāti ekāva nibbānārammaṇā sati kāyavedanācittadhammesu subhasukhaniccaattasaññāpahānakiccasādhanavasena cattāro satipaṭṭhānā nāma .
Nibbānārammaṇaṃ ekameva vīriyaṃ uppannānuppannānaṃ akusalānaṃ pahānānuppattikiccassa , anuppannuppannānaṃ kusalānaṃ uppādaṭṭhitikiccassa sādhanavasena cattāro sammappadhānā nāma .
Tathaṭṭhena saccāti dukkhabhāvādīsu avisaṃvādakaṭṭhena cattāri ariyasaccāni .
Etāneva cettha paṭivedhaṭṭhena tadā samudāgatāni ,‘‘ amatogadhaṃ nibbānan ’’ ti visuṃ vuttaṃ nibbānañca , sesā pana dhammā paṭilābhaṭṭhena tadā samudāgatā .
‘‘ Tathaṭṭhena saccā tadā samudāgatā ’’ ti vacanato maggaphalapariyosāne avassaṃ cattāri saccāni paccavekkhatīti niṭṭhamettha gantabbaṃ .
‘‘ Kataṃ karaṇīyaṃ nāparaṃ itthattāyāti pajānātī ’’ ti ( dī . ni .1.248) vacanato ca ‘‘ dukkhaṃ me pariññātaṃ , samudayo me pahīno , nirodhoV1.238 me sacchikato , maggoM1.262 ca me bhāvito ’’ ti paccavekkhaṇaṃ vuttameva hoti .
Tathā paccavekkhaṇaṃ yujjati ca .
Samudayoti cettha taṃtaṃmaggavajjhoyeva veditabbo .
Ettha vuttasamudayapaccavekkhaṇavaseneva aṭṭhakathāyaṃP1.287 duvidhaṃ kilesapaccavekkhaṇaṃ maggaphalanibbānapaccavekkhaṇāni idha sarūpeneva āgatānīti vuttāni .
Kevalaṃ dukkhapaccavekkhaṇameva na vuttaṃ .
Kiñcāpi na vuttaṃ , atha kho pāṭhasabbhāvato yuttisabbhāvato ca gahetabbameva .
Saccapaṭivedhatthañhi paṭipannassa niṭṭhite saccapaṭivedhe sayaṃ katakiccapaccavekkhaṇaṃ yuttamevāti .
Avikkhepaṭṭhena samathotiādi maggasampayutte eva samathavipassanādhamme ekarasaṭṭhena anativattanaṭṭhena ca dassetuṃ vuttaṃ .
Saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhīti sammāvācākammantājīvā eva .
Avikkhepaṭṭhena cittavisuddhīti sammāsamādhi eva .
Dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhīti sammādiṭṭhiyeva .
Vimuttaṭṭhenāti samucchedavasena maggavajjhakilesehi muccanaṭṭhena , nibbānārammaṇe vā adhimuccanaṭṭhena .
Vimokkhoti samucchedavimokkho , ariyamaggoyeva .
Paṭivedhaṭṭhena vijjāti saccapaṭivedhaṭṭhena vijjā , sammādiṭṭhiyeva .
Pariccāgaṭṭhena vimuttīti maggavajjhakilesānaṃ pajahanaṭṭhena tato muccanato vimutti , ariyamaggoyeva .
Samucchedaṭṭhena khaye ñāṇan ti kilesasamucchindanaṭṭhena kilesakkhayakare ariyamagge ñāṇaṃ , sammādiṭṭhiyeva .
Chandādayo heṭṭhā vuttanayeneva veditabbā .
Kevalañhettha maggakkhaṇeyeva maggassa ādimajjhapariyosānākārena dassitā .
Vimuttīti cettha maggavimuttiyeva .
‘‘ Tathaṭṭhena saccā ’’ ti ettha gahitampi ca nibbānaṃ idha pariyosānabhāvadassanatthaṃ puna vuttanti veditabbaṃ .
Phalakkhaṇepi eseva nayo .
Ettha pana hetuṭṭhena maggoti phalamaggabhāveneva .
Sammappadhānāti maggakkhaṇe catukiccasādhakassa vīriyakiccassa phalassa uppādakkhaṇe siddhattā vuttanti veditabbaṃ .
Aññathā hi phalakkhaṇe sammappadhānā eva na labbhanti .
Vuttañhi maggakkhaṇe sattatiṃsa bodhipakkhiyadhamme uddharantena therena ‘‘ phalakkhaṇe ṭhapetvā cattāro sammappadhāne avasesā tettiṃsa dhammā labbhantī ’’ ti .
EvamevaP1.288 paṭivedhakiccādisiddhivasena saccādīnipi yathāyogaṃ veditabbāni .
Vimokkhoti ca phalavimokkho .
Vimuttīti phalavimutti .
Paṭippassaddhaṭṭhena anuppāde ñāṇaṃ vuttatthameva .
Vuṭṭhahitvāti antarā vuṭṭhānābhāvā phalāvasānena evaṃ vuttaṃ .
Ime dhammā tadā samudāgatāti ime vuttappakārāM1.263 dhammā maggakkhaṇe phalakkhaṇe ca samudāgatāti paccavekkhatīti iti-saddaṃ pāṭhasesaṃ katvā sambandho veditabbo .
Paccavekkhaṇañāṇaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .