14. Paccavekkhaṇañāṇaniddesavaṇṇanā
65. Paccavekkhaṇañāṇaniddese
P1.286 maggakkhaṇeyeva hetuṭṭhena paṭhamaṃ maggaṅgāni visuṃ visuṃ vatvā puna maggaṅgabhūte ca amaggaṅgabhūte ca dhamme ‘‘ bujjhanaṭṭhena bodhī ’’ ti laddhanāmassa ariyassa aṅgabhāvena bojjhaṅge visuṃ dassesi .Satidhammavicayavīriyasamādhisambojjhaṅgā hi maggaṅgāneva , pītipassaddhiupekkhāsambojjhaṅgā amaggaṅgāni .
Puna balavasena indriyavasena ca visuṃ niddiṭṭhesu saddhā eva amaggaṅgabhūtā .
Puna maggakkhaṇe jāteyeva dhamme rāsivasena dassento ādhipateyyaṭṭhenātiādimāha .
Tattha upaṭṭhānaṭṭhena satipaṭṭhānāti ekāva nibbānārammaṇā sati kāyavedanācittadhammesu subhasukhaniccaattasaññāpahānakiccasādhanavasena cattāro satipaṭṭhānā nāma .
Nibbānārammaṇaṃ ekameva vīriyaṃ uppannānuppannānaṃ akusalānaṃ pahānānuppattikiccassa , anuppannuppannānaṃ kusalānaṃ uppādaṭṭhitikiccassa sādhanavasena cattāro sammappadhānā nāma .
Tathaṭṭhena saccāti dukkhabhāvādīsu avisaṃvādakaṭṭhena cattāri ariyasaccāni .
Etāneva cettha paṭivedhaṭṭhena tadā samudāgatāni ,‘‘ amatogadhaṃ nibbānan ’’ ti visuṃ vuttaṃ nibbānañca , sesā pana dhammā paṭilābhaṭṭhena tadā samudāgatā .
‘‘ Tathaṭṭhena saccā tadā samudāgatā ’’ ti vacanato maggaphalapariyosāne avassaṃ cattāri saccāni paccavekkhatīti niṭṭhamettha gantabbaṃ .
‘‘ Kataṃ karaṇīyaṃ nāparaṃ itthattāyāti pajānātī ’’ ti ( dī . ni .1.248) vacanato ca ‘‘ dukkhaṃ me pariññātaṃ , samudayo me pahīno , nirodho
V1.238 me sacchikato , maggoM1.262 ca me bhāvito ’’ ti paccavekkhaṇaṃ vuttameva hoti .Tathā paccavekkhaṇaṃ yujjati ca .
Samudayoti cettha taṃtaṃmaggavajjhoyeva veditabbo .
Ettha vuttasamudayapaccavekkhaṇavaseneva aṭṭhakathāyaṃ
P1.287 duvidhaṃ kilesapaccavekkhaṇaṃ maggaphalanibbānapaccavekkhaṇāni idha sarūpeneva āgatānīti vuttāni .Kevalaṃ dukkhapaccavekkhaṇameva na vuttaṃ .
Kiñcāpi na vuttaṃ , atha kho pāṭhasabbhāvato yuttisabbhāvato ca gahetabbameva .
Saccapaṭivedhatthañhi paṭipannassa niṭṭhite saccapaṭivedhe sayaṃ katakiccapaccavekkhaṇaṃ yuttamevāti .
Avikkhepaṭṭhena samathotiādi maggasampayutte eva samathavipassanādhamme ekarasaṭṭhena anativattanaṭṭhena ca dassetuṃ vuttaṃ .
Saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhīti sammāvācākammantājīvā eva .
Avikkhepaṭṭhena cittavisuddhīti sammāsamādhi eva .
Dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhīti sammādiṭṭhiyeva .
Vimuttaṭṭhenāti samucchedavasena maggavajjhakilesehi muccanaṭṭhena , nibbānārammaṇe vā adhimuccanaṭṭhena .
Vimokkhoti samucchedavimokkho , ariyamaggoyeva .
Paṭivedhaṭṭhena vijjāti saccapaṭivedhaṭṭhena vijjā , sammādiṭṭhiyeva .
Pariccāgaṭṭhena vimuttīti maggavajjhakilesānaṃ pajahanaṭṭhena tato muccanato vimutti , ariyamaggoyeva .
Samucchedaṭṭhena khaye ñāṇan ti kilesasamucchindanaṭṭhena kilesakkhayakare ariyamagge ñāṇaṃ , sammādiṭṭhiyeva .
Chandādayo heṭṭhā vuttanayeneva veditabbā .
Kevalañhettha maggakkhaṇeyeva maggassa ādimajjhapariyosānākārena dassitā .
Vimuttīti cettha maggavimuttiyeva .
‘‘ Tathaṭṭhena saccā ’’ ti ettha gahitampi ca nibbānaṃ idha pariyosānabhāvadassanatthaṃ puna vuttanti veditabbaṃ .
Phalakkhaṇepi eseva nayo .
Ettha pana hetuṭṭhena maggoti phalamaggabhāveneva .
Sammappadhānāti maggakkhaṇe catukiccasādhakassa vīriyakiccassa phalassa uppādakkhaṇe siddhattā vuttanti veditabbaṃ .
Aññathā hi phalakkhaṇe sammappadhānā eva na labbhanti .
Vuttañhi maggakkhaṇe sattatiṃsa bodhipakkhiyadhamme uddharantena therena ‘‘ phalakkhaṇe ṭhapetvā cattāro sammappadhāne avasesā tettiṃsa dhammā labbhantī ’’ ti .
Evameva
P1.288 paṭivedhakiccādisiddhivasena saccādīnipi yathāyogaṃ veditabbāni .Vimokkhoti ca phalavimokkho .
Vimuttīti phalavimutti .
Paṭippassaddhaṭṭhena anuppāde ñāṇaṃ vuttatthameva .
Vuṭṭhahitvāti antarā vuṭṭhānābhāvā phalāvasānena evaṃ vuttaṃ .
Ime dhammā tadā samudāgatāti ime vuttappakārā
M1.263 dhammā maggakkhaṇe phalakkhaṇe ca samudāgatāti paccavekkhatīti iti-saddaṃ pāṭhasesaṃ katvā sambandho veditabbo .Paccavekkhaṇañāṇaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .