52. Cetopariyañāṇaniddesavaṇṇanā
104. Cetopariyañāṇaniddese
P1.354 so evaṃ pajānātīti idāni vattabbaṃ vidhānaṃ upadisati .Idaṃ rūpaṃ somanassindriyasamuṭṭhitan tiādi ādikammikena jhāyinā paṭipajjitabbaṃ vidhānaṃ .
Kathaṃ ?
Etañhi ñāṇaṃ uppādetukāmena jhāyinā paṭhamaṃ tāva dibbacakkhuñāṇaṃ uppādetabbaṃ .
Etañhi dibbacakkhuvasena ijjhati , taṃ etassa parikammaṃ .
Tasmā tena bhikkhunā ālokaṃ vaḍḍhetvā dibbena cakkhunā parassa hadayarūpaṃ nissāya vattamānassa lohitassa vaṇṇaṃ passitvā passitvā cittaṃ pariyesitabbaṃ .
Tañhi lohitaṃ kusalasomanasse vattamāne rattaṃ hoti nigrodhapakkavaṇṇaṃ , akusalasomanasse vattamāne tadeva luḷitaṃ hoti , domanasse vattamāne kāḷakaṃ
M1.315 hoti jambupakkavaṇṇaṃ luḷitaṃ .Kusalūpekkhāya vattamānāya pasannaṃ hoti tilatelavaṇṇaṃ .
Akusalūpekkhāya vattamānāya tadeva luḷitaṃ hoti .
Tasmā tena ‘‘ idaṃ rūpaṃ somanassindriyasamuṭṭhitaṃ , idaṃ rūpaṃ domanassindriyasamuṭṭhitaṃ , idaṃ rūpaṃ upekkhindriyasamuṭṭhitan ’’ ti parassa hadayalohitavaṇṇaṃ passitvā passitvā cittaṃ pariyesantena cetopariyañāṇaṃ thāmagataṃ kātabbaṃ .
Evaṃ thāmagate hi tasmiṃ anukkamena sabbampi kāmāvacarādibhedaṃ cittaṃ pajānāti cittā cittameva saṅkamanto vinā hadayarūpadassanena .
Vuttampi cetaṃ aṭṭhakathāyaṃ –
‘‘ Āruppe parassa cittaṃ jānitukāmo kassa hadayarūpaṃ passati , kassindriyavikāraṃ oloketīti ?
Na kassaci .
Iddhimato visayo esa , yadidaṃ yattha katthaci cittaṃ āvajjanto soḷasappabhedaṃ cittaṃ jānāti .
Akatābhinivesassa pana vasena ayaṃ kathā ’’ ti ( visuddhi .2.401).
Parasattānan ti
V1.285 attānaṃ ṭhapetvā sesasattānaṃ .Parapuggalānan ti idampi iminā ekatthameva , veneyyavasena pana
P1.355 desanāvilāsena ca byañjanena nānattaṃ kataṃ .Cetasā ceto paricca pajānātīti attano cittena tesaṃ cittaṃ paricchinditvā sarāgādivasena nānappakārato jānāti .
Sarāgaṃ vātiādīsu vā-saddo samuccayattho .
Tattha aṭṭhavidhaṃ lobhasahagatacittaṃ sarāgaṃ cittaṃ nāma , avasesaṃ catubhūmakakusalābyākatacittaṃ vītarāgaṃ nāma .
Dve domanassacittāni , dve vicikicchāuddhaccacittānīti imāni pana cattāri cittāni imasmiṃ duke saṅgahaṃ na gacchanti .
Keci pana therā tānipi vītarāgapadena saṅgaṇhanti .
Duvidhaṃ pana domanassasahagataṃ cittaṃ sadosaṃ cittaṃ nāma , sabbampi catubhūmakaṃ kusalābyākataṃ vītadosaṃ nāma .
Sesāni dasa akusalacittāni imasmiṃ duke saṅgahaṃ na gacchanti .
Keci pana therā tānipi vītadosapadena saṅgaṇhanti .
Samohaṃ vītamohan ti ettha pana mohekahetukavasena vicikicchāuddhaccasahagatadvayameva samohaṃ .
Mohassa pana sabbākusalesu sambhavato dvādasavidhampi akusalaṃ cittaṃ ‘‘ samohan ’’ ti veditabbaṃ .
Avasesaṃ kusalābyākataṃ vītamohaṃ .
Thinamiddhānugataṃ pana saṃkhittaṃ , uddhaccānugataṃ vikkhittaṃ .
Rūpāvacarārūpāvacaraṃ mahaggataṃ , avasesaṃ amahaggataṃ .
Sabbampi tebhūmakaṃ sauttaraṃ , lokuttaraṃ
M1.316 anuttaraṃ .Upacārappattaṃ appanāppattañca samāhitaṃ , tadubhayamasampattaṃ asamāhitaṃ .
Tadaṅgavikkhambhanasamucchedapaṭippassaddhinissaraṇavimuttippattaṃ vimuttaṃ , pañcavidhampi etaṃ vimuttimappattaṃ avimuttan ti veditabbaṃ .
Iti cetopariyañāṇalābhī bhikkhu soḷasappabhedampi cittaṃ pajānāti .
Puthujjanā pana ariyānaṃ maggaphalacittaṃ na jānanti , ariyāpi ca heṭṭhimā heṭṭhimā uparimānaṃ uparimānaṃ maggaphalacittaṃ na jānanti , uparimā uparimā pana heṭṭhimānaṃ heṭṭhimānaṃ cittaṃ jānantīti .
Cetopariyañāṇaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .