Issues
Select Version
Pañcakanipāta-aṭṭhakathā
Pañcakanipāta-aṭṭhakathā

9. Caṅkamasuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

28-29. AṭṭhameM3.12 karo vuccati pupphasambhavaṃ ‘‘ gabbhāsaye kirīyatī ’’ ti katvā . Karato jāto kāyo karajakāyo , tadupanissayo catusantatirūpasamudāyo . Kāmaṃ nāmakāyopi vivekajena pītisukhena tathāladdhūpakāro ,‘‘ abhisandetī ’’ tiādivacanato pana rūpakāyo idha adhippetoti āha ‘‘ imaṃ karajakāyan ’’ ti . Abhisandetīti abhisandanaṃ karoti . Taṃ pana abhisandanaṃ jhānamayena pītisukhena karajakāyassa tintabhāvāpādanaṃ sabbatthakameva lūkhabhāvāpanayananti āha ‘‘ temetī ’’ tiādi . Tayidaṃ abhisandanaṃ atthato yathāvuttapītisukhasamuṭṭhānehi paṇītarūpehi kāyassa parippharaṇaṃ daṭṭhabbaṃ . Parisandetītiādīsupi eseva nayo . Sabbaṃ etassa atthīti sabbāvā , tassa sabbāvato . Avayavāvayavisambandhe avayavini sāmivacananti avayavavisayo sabba -saddo , tasmā vuttaṃ ‘‘ sabbakoṭṭhāsavato ’’ ti . Aphuṭaṃ nāma na hoti yattha yattha kammajarūpaṃ , tattha tattha cittajarūpassa abhibyāpanato . Tenāha ‘‘ upādinnakasantatī ’’ tiādi . ChekotiV3.12 kusalo . Taṃ panassa kosallaṃ nahānīyacuṇṇānaṃ karaṇe piṇḍikaraṇe ca samatthatāvasena veditabbanti āha ‘‘ paṭibalo ’’ tiādi . Kaṃsa -saddo ‘‘ mahatiyā kaṃsapātiyā ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.61) suvaṇṇe āgato . ‘‘ Kaṃso upahato yathā ’’ tiādīsu ( dha . pa .134) kittimalohe . Katthaci paṇṇattimatte ‘‘ upakaṃso nāma rājāsi , mahākaṃsassa atrajo ’’ tiādi ( jā . aṭṭha .4.10.164 ghaṭapaṇḍitajātakavaṇṇanā ). Idha pana yattha katthaci loheti āha ‘‘ yena kenaci lohena katabhājane ’’ ti . Snehānugatāti udakasinehena anuppavisanavasena gatā upagatā . Snehaparetāti udakasinehena parito gatā samantato phuṭā . Tato eva santarabāhirā phuṭā snehena . Etena sabbaso udakena temitabhāvamāha . Na ca pagghariṇīti etena tintassapi tassa ghanathaddhabhāvaṃ vadati . Tenāha ‘‘ na bindubindū ’’ tiādi . Tāhi tāhi udakasirāhi ubbhijjatīti ubbhidaṃ , ubbhidaṃ udakaṃ etassāti ubbhidodako . Ubbhinnaudakoti nadītīre khatakūpako viya ubbhijjanakaudako . Uggacchanaudakoti dhārāvasena uṭṭhahanaudako . Kasmā panettha ubbhidodakovaM3.13 rahado gahito , na itaroti āha ‘‘ heṭṭhā uggacchanaudakañhī ’’ tiādi . Dhārānipātabubbuḷakehīti dhārānipātehi ca udakabubbuḷehi ca . ‘‘ Pheṇapaṭalehi cā ’’ ti vattabbaṃ , sannisinnameva aparikkhobhatāya niccalameva , suppasannamevāti adhippāyo . Sesan ti ‘‘ abhisandetī ’’ tiādikaṃ . Uppalānīti uppalagacchāni . Setarattanīlesūti uppalesu , setuppalarattuppalanīluppalesūti attho . Yaṃ kiñci uppalaṃ uppalameva sāmaññaggahaṇato . Satapattan ti ettha sata -saddo bahupariyāyo ‘‘ satagghī ’’ tiādīsu viya . Tena anekasatapattassapi saṅgaho siddho hoti . Loke pana rattaṃ padumaṃ , setaṃ puṇḍarīkanti vuccati . Yāva aggā yāva ca mūlā udakena abhisandanādisambhavadassanatthaṃ udakānuggata ggahaṇaṃ . Idha uppalādīni viya karajakāyo , udakaṃ viya tatiyajjhānasukhaṃ . Yasmā parisuddhena cetasāti catutthajjhānacittamāha , tañca rāgādiupakkilesamalāpagamato nirupakkilesaṃ nimmalaṃ , tasmā āha ‘‘ nirupakkilesaṭṭhena parisuddhan ’’ ti . Yasmā pana pārisuddhiyā eva paccayavisesena pavattiviseso pariyodātatā sudhantasuvaṇṇassa nighaṃsanena pabhassaratā viya , tasmā āha ‘‘ pabhassaraṭṭhena pariyodātaṃ veditabban ’’ ti . Idan ti odātavacanaṃ . Utupharaṇatthan ti utuno pharaṇadassanatthaṃ . Utupharaṇaṃ na hoti sesanti adhippāyo . Tenāha ‘‘ taṅkhaṇaV3.13 … pe … balavaṃ hotī ’’ ti . Vatthaṃ viya karajakāyoti yogino karajakāyo vatthaṃ viya daṭṭhabbo utupharaṇasadisena catutthajjhānasukhena pharitabbattā . Purisassa sarīraṃ viya catutthajjhānaṃ daṭṭhabbaṃ utupharaṇaṭṭhāniyassa sukhassa nissayabhāvato . Tenāha ‘‘ tasmā ’’ tiādi . Tattha ca ‘‘ parisuddhena cetasā ’’ ti cetogahaṇena jhānasukhaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ . Tenāha ‘‘ utupharaṇaṃ viya catutthajjhānasukhan ’’ ti . Nanu ca catutthajjhāne sukhameva natthīti ? Saccaṃ natthi , sātalakkhaṇasantasabhāvattā panettha upekkhā ‘‘ sukhan ’’ ti adhippetā . Tena vuttaṃ sammohavinodaniyaṃ ( vibha . aṭṭha .232)‘‘ upekkhā pana santattā , sukhamicceva bhāsitā ’’ ti . TassaM3.14 tassa samādhissa sarūpadassanassa paccayattā paccavekkhaṇañāṇaṃ paccavekkhaṇanimittaṃ . Samabharitoti samapuṇṇo . Maṇḍabhūmīti papāvaṇṇabhūmi . Yattha salilasiñcanena vināva sassāni ṭhitāni sampajjanti . Yuge yojetabbāni yoggāni , tesaṃ ācariyo yoggācariyo . Tesaṃ sikkhāpanato hatthiādayopi ‘‘ yoggā ’’ ti vuccantīti āha pāḷiyaṃ ‘‘ assadammasārathī ’’ ti . Yena yenāti catūsu maggesu yena yena maggena . Yaṃ yaṃ gatin ti javasamajavādibhedāsu gatīsu yaṃ yaṃ gatiṃ . Navame natthi vattabbaṃ . Pañcaṅgikasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā . 10. Nāgitasuttavaṇṇanā