Issues
Select Version
Pañcakanipāta-aṭṭhakathā
Pañcakanipāta-aṭṭhakathā

Anuggahitasuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

5. Anuggahitasuttavaṇṇanā

25. Pañcame sammādiṭṭhīti vipassanāsammādiṭṭhītiādinā aṅguttarabhāṇakānaṃ matena ayaṃ atthavaṇṇanā āraddhā , majjhimabhāṇakā panettha aññathā atthaṃ vadanti . Vuttañhetaṃ majjhimaṭṭhakathāyaṃ ( ma . ni . aṭṭha .1.452)– ‘‘ Anuggahitā ’’ tiV3.8M3.8 laddhūpakārā . Sammādiṭṭhīti arahattamaggasammādiṭṭhi .
Phalakkhaṇe nibbattā cetovimutti phalaṃ assāti cetovimuttiphalā . Tadeva cetovimuttisaṅkhātaṃ phalaṃ ānisaṃso assāti cetovimuttiphalānisaṃsā . Dutiyapadepi eseva nayo . Ettha catutthaphalapaññā paññāvimutti nāma , avasesā dhammā cetovimuttīti veditabbā .
‘‘ Sīlānuggahitā ’’ tiādīsu sīlan ti catupārisuddhisīlaṃ . Sutan ti sappāyadhammassavanaṃ . Sākacchāti kammaṭṭhāne khalanapakkhalanacchedanakathā . Samathoti vipassanāpādikā aṭṭha samāpattiyo . Vipassanāti sattavidhā anupassanā . Catupārisuddhisīlañhi pūrentassa , sappāyadhammassavanaṃ suṇantassa , kammaṭṭhāne khalanapakkhalanaṃ chindantassa vipassanāpādikāsu aṭṭhasu samāpattīsu kammaṃ karontassa , sattavidhaṃ anupassanaṃ bhāventassa arahattamaggo uppajjitvā phalaṃ deti .
‘‘ Yathā hi madhuraṃ ambapakkaṃ paribhuñjitukāmo ambapotakassa samantā udakakoṭṭhakaṃ thiraṃ katvā bandhati , ghaṭaṃ gahetvā kālena kālaṃ udakaṃ āsiñcati , udakassa anikkhamanatthaṃ mariyādaṃ thiraṃ karoti . Yā hoti samīpe valli vā sukkhadaṇḍako vā kipillikapuṭo vā makkaṭakajālaṃ vā , taṃ apaneti , khaṇittiṃ gahetvā kālena kālaṃ mūlāni parikhaṇati , evamassa appamattassa imāni pañca kāraṇāni karoto so ambo vaḍḍhitvā phalaṃ deti , evaṃ sampadamidaṃ veditabbaṃ . Rukkhassa samantato koṭṭhakabandhanaṃ viya hi sīlaṃ daṭṭhabbaṃ , kālena kālaṃ udakasiñcanaṃ viya dhammassavanaṃ , mariyādāya thirabhāvakaraṇaṃ viya samatho , samīpe valliādīnaṃ haraṇaṃ viya kammaṭṭhāne khalanapakkhalanacchedanaṃ , kālena kālaṃ khaṇittiṃ gahetvā mūlakhaṇanaṃ viya sattannaṃ anupassanānaṃ bhāvanā , tehi pañcahi kāraṇehi anuggahitassa ambarukkhassa madhuraphaladānakālo viya imassa bhikkhuno imehi pañcahi dhammehi anuggahitāya sammādiṭṭhiyā arahattaphaladānaṃ veditabban ’’ ti . Ettha ca laddhūpakārāti yathārahaṃ nissayādivasena laddhapaccayā .
Vipassanāsammādiṭṭhiyā anuggahitabhāvena gahitattā maggasammādiṭṭhīsu ca arahattamaggasammādiṭṭhiM3.9 . Anantarassa hi vidhi paṭisedho vā , aggaphalasamādhimhi tapparikkhāradhammesuyeva ca kevalo cetopariyāyo niruḷhoti sammādiṭṭhīti arahattamaggasammādiṭṭhi .
Phalakkhaṇeti anantaraṃ kālantare cāti duvidhepi phalakkhaṇe . Paṭippassaddhivasena sabbasaṃkilesehi cetovimuccati etāyāti cetovimutti , aggaphalapaññaṃ ṭhapetvā avasesā phaladhammā . Tenāha ‘‘ cetovimutti phalaṃ assāti , cetovimuttisaṅkhātaṃV3.9 phalaṃ ānisaṃso ’’ ti . Sabbakilesehi cetaso vimuccanasaṅkhātaṃ paṭippassambhanasaññitaṃ pahānaṃ phalaṃ ānisaṃso cāti yojanā . Idha cetovimuttisaddena pahānamattaṃ gahitaṃ , pubbe pahāyakadhammā . Aññathā phaladhammā eva ānisaṃsoti gayhamāne punavacanaṃ niratthakaṃ siyā . Paññāvimuttiphalānisaṃsāti etthāpi evameva attho veditabbo .
Sammāvācākammantājīvā sīlasabhāvattā visesato samādhissa upakārā , tathā sammāsaṅkappo jhānasabhāvattā . Tathā hi so ‘‘ appanā ’’ ti niddiṭṭho . Sammāsatisammāvāyāmā pana samādhipakkhiyā evāti āha ‘‘ avasesā dhammā cetovimuttīti veditabbā ’’ ti .
Catupārisuddhisīlan ti ariyamaggādhigamassa padaṭṭhānabhūtaṃ catupārisuddhisīlaṃ . Sutā dīsupi eseva nayo . Attano cittappavattiārocanavasena saha kathanaṃ saṃkathā , saṃkathāva sākacchā . Idha pana kammaṭṭhānappaṭibaddhāti āha ‘‘ kammaṭṭhāne … pe … kathā ’’ ti . Tassa kammaṭṭhānassa ekavāraṃ vidhiyā appaṭipajjanaṃ khalanaṃ , anekavāraṃ pakkhalanaṃ , tadubhayassa vicchedanī apanayanī kathā khalanapakkhalanacchedanakathā .
Pūrentassāti vivaṭṭasannissitaṃ katvā pālentassa brūhentassa ca . Suṇantassāti ‘‘ yathāuggahitakammaṭṭhānaṃ phātiṃ gamissatī ’’ ti evaṃ suṇantassa . Teneva hi ‘‘ sappāyadhammassavanan ’’ ti vuttaṃ . Kammaṃ karontassāti bhāvanānuyogakammaṃ karontassa . Pañcasupi ṭhānesu anta-saddo hetuatthajotano daṭṭhabbo . Evañhi ‘‘ yathā hī ’’ tiādinā vuccamānā ambūpamā yujjeyya . Udakakoṭṭhakan ti jalāvāṭaṃ . Thiraṃ katvā bandhatīti asithilaṃ daḷhaṃ nātimahantaṃ nātikhuddakaṃ katvā yojeti . Thiraṃ karotīti udakasiñcanakāle tato tato pavattitvā udakassa anikkhamanatthaṃ jalāvāṭapāḷiṃ thirataraṃ karoti . Sukkhadaṇḍakoti tasseva ambagacchassa sukkhako sākhāsīsakoM3.10 . Kipillikapuṭoti tambakipillikapuṭo . Khaṇittin ti kudālaṃ . Koṭṭhakabandhanaṃ viya sīlaṃ sammādiṭṭhiyā vaḍḍhanūpāyassa mūlabhāvato . Udakasiñcanaṃ viya dhammassavanaṃ bhāvanāya paribrūhanato . Mariyādāya thirabhāvakaraṇaṃ viya samatho yathāvuttāya bhāvanādhiṭṭhānāya sīlamariyādāya daḷhībhāvāpādanato . Samāhitassa hi sīlaṃ thirataraṃ hoti . Samīpe valliādīnaṃ haraṇaṃ viya kammaṭṭhāne khalanapakkhalanacchedanaṃ icchitabbabhāvanāya vibandhanāpanayanato . Mūlakhaṇanaṃ viya sattannaṃ anupassanānaṃ bhāvanā tassā vibandhassa mūlabhūtānaṃ taṇhāmānadiṭṭhīnaṃ palikhaṇanato . Ettha ca yasmā suparisuddhasīlassa kammaṭṭhānaṃ anuyuñjantassa sappāyadhammassavanaṃ icchitabbaṃ , tato yathāsute atthe sākacchāsamāpajjanaṃ , tato kammaṭṭhānavisodhanena samathanibbatti , tato samāhitassa āraddhavipassakassa vipassanāpāripūri , paripuṇṇāV3.10 vipassanā maggasammādiṭṭhiṃ brūhetīti evametesaṃ aṅgānaṃ paramparāya sammukhā anuggaṇhanato ayamānupubbī kathitāti veditabbaṃ . Anuggahitasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .