Issues
Select Version
Pañcakanipāta-aṭṭhakathā
Pañcakanipāta-aṭṭhakathā

4. Yassaṃdisaṃsuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

134. Catutthe ‘‘ ubhato sujāto ’’ ti ettake vutte yehi kehici dvīhi bhāgehi sujātatā paññāpeyya , sujāta-saddo ca ‘‘ sujāto cārudassano ’’ tiādīsu ( ma . ni .2.399; su . ni .553; theragā .818) ārohasampattipariyāyotiV3.43 jātivasenaM3.45 sujātataṃ vibhāvetuṃ ‘‘ mātito ca pitito cā ’’ ti vuttaṃ .
Anorasaputtavasenapi loke mātupitusamaññā dissati , idha pana sā orasaputtavasena icchitāti dassetuṃ ‘‘ saṃsuddhaggahaṇiko ’’ ti vuttaṃ . Gabbhaṃ gaṇhāti dhāretīti gahaṇī , gabbhāsayasaññito mātukucchippadeso . Tenāha ‘‘ saṃsuddhāya mātukucchiyā samannāgato ’’ ti . Yathābhuttassa āhārassa vipācanavasena gaṇhanato achaḍḍanato gahaṇī , tejodhātu .
Pitā ca mātā ca pitaro . Pitūnaṃ pitaro pitāmahā . Tesaṃ yugo pitāmahayugo , tasmā yāva sattamā pitāmahayugā , pitāmahadvandāti evamettha attho daṭṭhabbo . Evañhi pitāmahaggahaṇeneva mātāmahopi gahitoti so aṭṭhakathāyaṃ visuṃ na uddhato . Yuga-saddo cettha ekasesanayena daṭṭhabbo ‘‘ yugo ca yugo ca yugo ’’ ti . Evañhi tattha tattha dvinnaṃ gahitameva hoti . Tenāha ‘‘ tato uddhaṃ sabbepi pubbapurisā pitāmahaggahaṇeneva gahitā ’’ ti . Purisaggahaṇañcettha ukkaṭṭhaniddesavasena katanti daṭṭhabbaṃ . Evañhi ‘‘ mātito ’’ ti pāḷivacanaṃ samatthitaṃ hoti .
Akkhittoti appattakkhepo . Anavakkhittoti sampattavivādādīsu na avakkhitto na chaḍḍito . Jātivādenāti hetumhi karaṇavacananti dassetuṃ ‘‘ kena kāraṇenā ’’ tiādi vuttaṃ . Ettha ca ‘‘ ubhato … pe … pitāmahayugā ’’ ti etena khattiyassa yonidosābhāvo dassito saṃsuddhaggahaṇikabhāvakittanato . ‘‘ Akkhitto ’’ ti iminā kiriyāparādhābhāvo . Kiriyāparādhena hi sattā khepaṃ pāpuṇanti . ‘‘ Anupakkuṭṭho ’’ ti iminā ayuttasaṃsaggābhāvo . Ayuttasaṃsaggañhi paṭicca sattā akkosaṃ labhanti .
Aḍḍhatā nāma vibhavasampannatā , sā taṃ taṃ upādāyupādāya vuccatīti āha ‘‘ yo koci attano santakena vibhavena aḍḍho hotī ’’ ti .
Tathā mahaddhanatāpīti taṃ ukkaṃsagataṃ dassetuṃ ‘‘ mahatā aparimāṇasaṅkhena dhanena samannāgato ’’ ti vuttaṃ .
Bhuñjitabbato paribhuñjitabbato visesato kāmā bhogā nāmāti āha ‘‘ pañcakāmaguṇavasenā ’’ ti .
Koṭṭhaṃ vuccati dhaññassa āvasanaṭṭhānaṃ , koṭṭhabhūtaṃ agāraṃ koṭṭhāgāraṃ . Tenāha ‘‘ dhaññena ca paripuṇṇakoṭṭhāgāro ’’ ti . Evaṃ sāragabbhaṃ koso , dhaññapariṭṭhapanaṭṭhānañca koṭṭhāgāranti dassetvā idāni tato aññathā taṃ dassetuṃ ‘‘ atha vā ’’ tiādi vuttaṃ . Tattha yathā asino tikkhabhāvaparihārakoM3.46 paṭicchado ‘‘ koso ’’ ti vuccati . Evaṃ rañño tikkhabhāvaparihāraṃ katvā caturaṅginī senā kosoti āha ‘‘ catubbidho koso hatthī assā rathā pattī ’’ ti . Vatthakoṭṭhāgāraggahaṇeneva sabbassapi bhaṇḍaṭṭhapanaṭṭhānassa gahitattā ‘‘ tividhaṃ koṭṭhāgāran ’’ ti vuttaṃ .
YassāV3.44 paññāya vasena puriso ‘‘ paṇḍito ’’ ti vuccati , taṃ paṇḍiccanti āha ‘‘ paṇḍiccena samannāgato ’’ ti .
Taṃtaṃitikattabbatāsu chekabhāvo byattabhāvo veyyattiyaṃ .
Sammohaṃ hiṃsati vidhamatīti medhā , sā etassa atthīti medhāvī . Ṭhāne ṭhāne uppatti etissā atthīti ṭhānuppatti , ṭhānaso uppajjanapaññā .
Vaḍḍhiattheti vaḍḍhisaṅkhāte atthe .