Issues
Select Version
Pañcakanipāta-aṭṭhakathā
Pañcakanipāta-aṭṭhakathā

Gavesīsuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

10. Gavesīsuttavaṇṇanā

180. Dasame sukāraṇan ti bodhiparipācanassa ekantikaṃ sundaraṃ kāraṇaṃ . Mandahasitan ti īsakaṃV3.53 hasitaṃ . Kahaṃ kahan ti hāsasaddassa anukaraṇametaṃ . Haṭṭhappahaṭṭhākāramattan ti haṭṭhassa pahaṭṭhākāramattaṃ . Yathā gahitasaṅketā ‘‘ pahaṭṭho bhagavā ’’ ti sañjānanti , evaṃ ākāranidassanamattaṃ . Idāni iminā pasaṅgena hāsasamuṭṭhānaṃ vibhāgato dassetuṃ ‘‘ hasitañca nāmetan ’’ tiādi āraddhaṃ . Tattha ajjhupekkhanavasenapi hāso na sambhavati , pageva domanassavasenāti āha ‘‘ terasahi somanassasahagatacittehī ’’ ti . Nanu ca keci kodhavasenapi hasantīti ? Na , te sampiyanti kodhavatthuṃ tattha ‘‘ mayaṃ dāni yathākāmakāritaṃ āpajjissāmā ’’ ti duviññeyyantarena somanassacitteneva hāsassa uppajjanato . TesūtiM3.55 pañcasu somanassasahagatakiriyacittesu . Balavārammaṇeti uḷāratame ārammaṇe yamakapāṭihāriyasadise . Dubbalārammaṇeti anuḷāraārammaṇe . ‘‘ Imasmiṃ pana ṭhāne … pe … uppādetī ’’ ti idaṃ porāṇaṭṭhakathāyaṃ tathā āgatattā vuttaṃ , na sahetukasomanassasahagatacittehi bhagavato sitaṃ na hotīti dassanattaṃ . Abhidhammaṭīkāyaṃ ( dha . sa . mūlaṭī .968) pana ‘‘ atītaṃsādīsu appaṭihataṃ ñāṇaṃ vatvā ‘ imehi dhammehi samannāgatassa buddhassa bhagavato sabbaṃ kāyakammaṃ ñāṇapubbaṅgamaṃ ñāṇānuparivattī ’ tiādivacanato ( mahāni .156; paṭi . ma .3.5)‘ bhagavato idaṃ cittaṃ uppajjatī ’ ti vuttavacanaṃ vicāretabban ’’ ti vuttaṃ . Tattha iminā hasituppādacittena pavattiyamānampi bhagavato sitakaraṇaṃ pubbenivāsaanāgataṃsasabbaññutaññāṇānaṃ anuvattakattā ñāṇānuparivattiyevāti evaṃ pana ñāṇānuparivattibhāve sati na koci pāḷiaṭṭhakathānaṃ virodho . Tathā hi abhidhammaṭṭhakathāyaṃ ( dha . sa . aṭṭha .568)‘‘ tesaṃ ñāṇānaṃ ciṇṇapariyante idaṃ cittaṃ uppajjatī ’’ ti vuttaṃ . Avassañcetaṃ evaṃ icchitabbaṃ , aññathā āvajjanacittassapi bhagavato tathārūpe kāle na yujjeyya . Tassapi hi viññattisamuṭṭhāpakabhāvassa nicchitattā . Tathā hi vuttaṃ ‘‘ evañca katvā manodvārāvajjanassapi viññattisamuṭṭhāpakattaṃ upapannaṃ hotī ’’ ti ( dha . sa . mūlaṭī .1 kāyakammadvārakathāvaṇṇanā ) na ca viññattisamuṭṭhāpakatte taṃsamuṭṭhānakāyaviññattiyā kāyakammādibhāvaṃ āpajjanabhāvo vissajjatīti . Hasitan ti sitameva sandhāya vadati . Tenāha ‘‘ evaṃ appamattakampī ’’ ti . Samosaritā vijjulatā . Sā hi itaravijjulatā viya khaṇaṭṭhitiyā sīghanirodhā ca na hoti , apica kho dandhanirodhā , na ca sabbakālikā . Dīdhiti pāvakamahāmeghato vā cātuddīpikamahāmeghato vāV3.54 niccharati . Tenāha ‘‘ cātuddīpikamahāmeghamukhato ’’ ti . Ayaṃ kira tāsaṃ rasmīnaṃ dhammatā , yadidaṃ tikkhattuṃ sīsaṃ padakkhiṇaṃ katvā dāṭhaggesuyeva antaradhānaṃ . Sesamettha suviññeyyameva . Gavesīsuttavaṇṇanā niṭṭhitā . Upāsakavaggavaṇṇanā niṭṭhitā . (19)4. Araññavaggo 1. Āraññikasuttavaṇṇanā