Samuṭṭhānādīsu – idaṃ sikkhāpadaṃ tisamuṭṭhānaṃ ;
kāyacittato ca vācācittato ca kāyavācācittato ca samuṭṭhāti .
Kiriyaṃ , saññāvimokkhaṃ , sacittakaṃ , lokavajjaṃ , kāyakammaṃ , vacīkammaṃ , akusalacittaṃ , dukkhavedanaṃ .
Sacepi hi sirisayanaṃ ārūḷho rajjasampattisukhaṃ anubhavanto rājā ‘‘ coro deva ānīto ’’ ti vutte ‘‘ gacchatha naṃ mārethā ’’ ti hasamānova bhaṇati , domanassacitteneva bhaṇatīti veditabbo .
SukhavokiṇṇattāP2.464 pana anuppabandhābhāvā ca dujjānametaṃ puthujjanehīti .
Vinītavatthuvaṇṇanā
P2.464 pana anuppabandhābhāvā ca dujjānametaṃ puthujjanehīti .
Vinītavatthuvaṇṇanā 180. Vinītavatthukathāsu paṭhamavatthusmiṃ – kāruññenāti te bhikkhū tassa mahantaṃ gelaññadukkhaṃ disvā kāruññaṃ uppādetvā ‘‘ sīlavā tvaṃ katakusalo , kasmā mīyamāno bhāyasi , nanu sīlavato saggo nāma maraṇamattapaṭibaddhoyevā ’’ ti evaṃ maraṇatthikāva hutvā maraṇatthikabhāvaṃ ajānantā maraṇavaṇṇaṃ saṃvaṇṇesuṃ .
Sopi bhikkhu tesaṃ saṃvaṇṇanāya
M2.61 āhārupacchedaṃ katvā antarāva kālamakāsi .
Tasmā āpattiṃ āpannā .
Vohāravasena pana vuttaṃ ‘‘ kāruññena maraṇavaṇṇaṃ saṃvaṇṇesun ’’ ti .
Tasmā idānipi paṇḍitena bhikkhunā gilānassa bhikkhuno evaṃ maraṇavaṇṇo na saṃvaṇṇetabbo .
Sace hi tassa saṃvaṇṇanaṃ sutvā āhārūpacchedādinā upakkamena ekajavanavārāvasesepi āyusmiṃ antarā kālaṃkaroti , imināva mārito hoti .
Iminā pana nayena anusiṭṭhi dātabbā –
‘‘ sīlavato nāma anacchariyā maggaphaluppatti , tasmā vihārādīsu āsattiṃ akatvā buddhagataṃ dhammagataṃ saṅghagataṃ kāyagatañca satiṃ upaṭṭhapetvā manasikāre appamādo kātabbo ’’ ti .
Maraṇavaṇṇe ca saṃvaṇṇitepi yo tāya saṃvaṇṇanāya kañci upakkamaṃ akatvā attano dhammatāya yathāyunā yathānusandhināva marati , tappaccayā saṃvaṇṇako āpattiyā na kāretabboti .Dutiyavatthusmiṃ – na ca bhikkhave appaṭivekkhitvāti ettha kīdisaṃ āsanaṃ paṭivekkhitabbaṃ
V2.56 , kīdisaṃ na paṭivekkhitabbaṃ ?Yaṃ suddhaṃ āsanameva hoti apaccattharaṇakaṃ , yañca āgantvā ṭhitānaṃ passataṃyeva attharīyati , taṃ napaccavekkhitabbaṃ
P2.465 , nisīdituṃ vaṭṭati .
Yampi manussā sayaṃ hatthena akkamitvā ‘‘ idha bhante nisīdathā ’’ ti denti , tasmimpi vaṭṭati .
Sacepi paṭhamamevāgantvā nisinnā pacchā uddhaṃ vā adho vā saṅkamanti , paccavekkhaṇakiccaṃ natthi .
Yampi tanukena vatthena yathā talaṃ dissati , evaṃ paṭicchannaṃ hoti , tasmimpi paccavekkhaṇakiccaṃ natthi .
Yaṃ pana paṭikacceva pāvārakojavādīhi atthataṃ hoti , taṃ hatthena parāmasitvā sallakkhetvā nisīditabbaṃ .
Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘ ghanasāṭakenāpi atthate yasmiṃ vali na paññāyati , taṃ nappaṭivekkhitabbanti vuttaṃ .Musalavatthusmiṃ – asañciccoti avadhakacetano viraddhapayogo hi so .
Tenāha ‘‘ asañcicco ahan ’’ ti .
Udukkhalavatthu uttānameva .
Vuḍḍhapabbajitavatthūsu paṭhamavatthusmiṃ ‘‘ bhikkhusaṅghassa paṭibandhaṃ mā akāsī ’’ ti paṇāmesi .
Dutiyavatthusmiṃ – saṅghamajjhepi gaṇamajjhepi ‘‘ mahallakattherassa putto ’’ ti vuccamāno tena vacanena aṭṭīyamāno ‘‘ maratu ayan ’’ ti paṇāmesi .
Tatiyavatthusmiṃ – tassa dukkhuppādanena thullaccayaṃ .
181. Tato
M2.62 parāni tīṇi vatthūni uttānatthāneva .Visagatapiṇḍapātavatthusmiṃ – sārāṇīyadhammapūrako so bhikkhu aggapiṇḍaṃ sabrahmacārīnaṃ datvāva bhuñjati .
Tena vuttaṃ ‘‘ aggakārikaṃ adāsī ’’ ti .
Aggakārikan ti aggakiriyaṃ ;
paṭhamaṃ laddhapiṇḍapātaṃ aggaggaṃ vā paṇītapaṇītaṃ piṇḍapātanti attho .
Yā pana tassa dānasaṅkhātā aggakiriyā , sā na sakkā dātuṃ , piṇḍapātañhi so therāsanato
P2.466 paṭṭhāya adāsi .Te bhikkhūti te therāsanato paṭṭhāya paribhuttapiṇḍapātā bhikkhū ;
te kira sabbepi kālamakaṃsu .
Sesamettha uttānameva .
Assaddhesu pana micchādiṭṭhikesu kulesu sakkaccaṃ paṇītabhojanaṃ labhitvā anupaparikkhitvā neva attanā paribhuñjitabbaṃ , na paresaṃ dātabbaṃ .
Yampi ābhidosikaṃ bhattaṃ vā khajjakaṃ vā tato labhati , tampi na paribhuñjitabbaṃ .
Apihitavatthumpi hi sappavicchikādīhi adhisayitaṃ chaḍḍanīyadhammaṃ tāni kulāni denti .
Gandhahaliddādimakkhitopi tato piṇḍapāto na gahetabbo .
Sarīre rogaṭṭhānāni puñchitvā ṭhapitabhattampi hi tāni dātabbaṃ maññantīti .
Vīmaṃsanavatthusmiṃ – vīmaṃsamāno dve vīmaṃsati –
‘‘ sakkoti nu kho imaṃ māretuṃ no ’’ ti visaṃ vā vīmaṃsati ,‘‘ mareyya nu kho ayaṃ imaṃ visaṃ khāditvā no ’’ ti puggalaṃ vā .
Ubhayathāpi vīmaṃsādhippāyena dinne maratu vā mā vā thullaccayaṃ .
‘‘ Idaṃ visaṃ etaṃ māretū ’’ ti vā
V2.57 ‘‘ idaṃ visaṃ khāditvā ayaṃ maratū ’’ ti vā evaṃ dinne pana sace marati , pārājikaṃ ;
no ce , thullaccayaṃ . 184. Sedanādivatthūni
M2.64 sabbāneva uttānatthāni .Ettha ca ahaṃ kukkuccakoti na gilānupaṭṭhānaṃ na kātabbaṃ , hitakāmatāya sabbaṃ gilānassa balābalañca ruciñca sappāyāsappāyañca upalakkhetvā kātabbaṃ .
185. Jāragabbhinivatthusmiṃ – pavutthapatikāti pavāsaṃ gatapatikā .
Gabbhapātanan ti yena paribhuttena gabbho patati , tādisaṃ bhesajjaṃ .
Dve pajāpatikavatthūni uttānatthāneva .
Gabbhamaddanavatthusmiṃ –
‘‘ madditvā pātehī ’’ ti vutte aññena maddāpetvā pāteti , visaṅketaṃ .
‘‘ Maddāpetvā pātāpehī ’’ ti vuttepi sayaṃ madditvā pāteti , visaṅketameva .
Manussaviggahe pariyāyo nāma natthi .
Tasmā ‘‘ gabbho nāma maddite patatī ’’ ti vutte sā sayaṃ vā maddatu , aññena vā maddāpetvā pātetu , visaṅketo natthi ;
pārājikameva tāpanavatthusmimpi eseva nayo .
Vañjhitthivatthusmiṃ – vañjhitthī nāma yā gabbhaṃ na gaṇhāti .
Gabbhaṃ agaṇhanakaitthī nāma natthi , yassā pana gahitopi gabbho na saṇṭhāti , taṃyeva sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Utusamaye kira sabbitthiyo gabbhaṃ gaṇhanti .
Yā panāyaṃ ‘‘ vañjhā ’’ ti vuccati , tassā kucchiyaṃ nibbattasattānaṃ
P2.469 akusalavipāko sampāpuṇāti .
Te parittakusalavipākena gahitapaṭisandhikā akusalavipākena adhibhūtā vinassanti .
Abhinavapaṭisandhiyaṃyeva hi kammānubhāvena dvīhākārehi gabbho na saṇṭhāti – vātena vā pāṇakehi vā .
Vāto sosetvā antaradhāpeti , pāṇakā khāditvā .
Tassa pana vātassa pāṇakānaṃ vā paṭighātāya bhesajje kate gabbho saṇṭhaheyya ;
so bhikkhu taṃ akatvā aññaṃ kharabhesajjaṃ adāsi .
Tena sā kālamakāsi .
Bhagavā bhesajjassa kaṭattā dukkaṭaṃ paññāpesi .
DutiyavatthusmimpiV2.59 eseva nayo .
Tasmā āgatāgatassa parajanassa bhesajjaṃ na kātabbaṃ , karonto dukkaṭaṃ āpajjati .
Pañcannaṃ pana sahadhammikānaṃ kātabbaṃ bhikkhussa bhikkhuniyā sikkhamānāya sāmaṇerassa sāmaṇeriyāti .
Samasīlasaddhāpaññānañhi etesaṃ tīsu sikkhāsu yuttānaṃ bhesajjaṃ akātuṃ na labbhati , karontena ca sace tesaṃ atthi , tesaṃ santakaṃ gahetvā yojetvā dātabbaṃ .
Sace natthi , attano santakaṃ kātabbaṃ .
Sace attanopi natthi , bhikkhācāravattena vā ñātakapavāritaṭṭhānato vā pariyesitabbaṃ .
Alabhantena gilānassa atthāya akataviññattiyāpi āharitvā kātabbaṃ .
AparesampiM2.65 pañcannaṃ kātuṃ vaṭṭati – mātu , pitu , tadupaṭṭhākānaṃ , attano veyyāvaccakarassa , paṇḍupalāsassāti .
Paṇḍupalāso nāma yo pabbajjāpekkho yāva pattacīvaraṃ paṭiyādiyati tāva vihāre vasati .
Tesu sace mātāpitaro issarā honti , na paccāsīsanti , akātuṃ vaṭṭati .
Sace pana rajjepi ṭhitā paccāsīsanti , akātuṃ na vaṭṭati .
Bhesajjaṃ paccāsīsantānaṃ bhesajjaṃ dātabbaṃ , yojetuṃ ajānantānaṃ yojetvā dātabbaṃ .
Sabbesaṃ atthāya sahadhammikesu vuttanayeneva pariyesitabbaṃ .
Sace pana mātaraṃ vihāre ānetvā jaggati , sabbaṃ parikammaṃ anāmasantena kātabbaṃ .
Khādanīyaṃ bhojanīyaṃ sahatthā dātabbaṃ .
Pitā pana yathā sāmaṇero evaṃ sahatthena nhāpanasambāhanādīniP2.470 katvā upaṭṭhātabbo .
Ye ca mātāpitaro upaṭṭhahanti paṭijagganti , tesampi evameva kātabbaṃ .
Veyyāvaccakaro nāma yo vetanaṃ gahetvā araññe dārūni vā chindati , aññaṃ vā kiñci kammaṃ karoti , tassa roge uppanne yāva ñātakā na passanti tāva bhesajjaṃ kātabbaṃ .
Yo pana bhikkhunissitakova hutvā sabbakammāni karoti , tassa bhesajjaṃ kātabbameva .
Paṇḍupalāsepi sāmaṇere viya paṭipajjitabbaṃ .
Aparesampi dasannaṃ kātuṃ vaṭṭati – jeṭṭhabhātu , kaniṭṭhabhātu , jeṭṭhabhaginiyā , kaniṭṭhabhaginiyā , cūḷamātuyā , mahāmātuyā , cūḷapituno , mahāpituno , pitucchāya , mātulassāti .
Tesaṃ pana sabbesampi karontena tesaṃyeva santakaṃ bhesajjaṃ gahetvā kevalaṃ yojetvā dātabbaṃ .
Sace pana nappahonti , yācanti ca ‘‘ detha no , bhante , tumhākaṃ paṭidassāmā ’’ ti tāvakālikaṃ dātabbaṃ .
Sacepi na yācanti ,‘‘ amhākaṃ bhesajjaṃ atthi , tāvakālikaṃ gaṇhathā ’’ ti vatvā vā ‘‘ yadā nesaṃ bhavissati tadā dassantī ’’ ti ābhogaṃ vā katvā dātabbaṃ .
Sace paṭidenti , gahetabbaṃ , no ce denti , na codetabbā .
Ete dasa ñātake ṭhapetvā aññesaṃ na kātabbaṃ .
EtesaṃV2.60 puttaparamparāya pana yāva sattamo kulaparivaṭṭo tāva cattāro paccaye āharāpentassa akataviññatti vā bhesajjaṃ karontassa vejjakammaṃ vā kuladūsakāpatti vā na hoti .
Sace bhātujāyā bhaginisāmiko vā gilānā honti , ñātakā ce , tesampi vaṭṭati .
Aññātakā ce , bhātu ca bhaginiyā ca katvā dātabbaṃ ,‘‘ tumhākaṃ jagganaṭṭhāne dethā ’’ ti .
Atha vā tesaṃ puttānaṃ katvā dātabbaṃ ,‘‘ tumhākaṃ mātāpitūnaṃM2.66 dethā ’’ ti .
Etenupāyena sabbapadesupi vinicchayo veditabbo .
Tesaṃ atthāya ca sāmaṇerehi araññato bhesajjaṃ āharāpentena ñātisāmaṇerehi vā āharāpetabbaṃ .
Attano atthāya vā āharāpetvāP2.471 dātabbaṃ .
Tehipi ‘‘ upajjhāyassa āharāmā ’’ ti vattasīsena āharitabbaṃ .
Upajjhāyassa mātāpitaro gilānā vihāraṃ āgacchanti , upajjhāyo ca disāpakkanto hoti , saddhivihārikena upajjhāyassa santakaṃ bhesajjaṃ dātabbaṃ .
No ce atthi , attano bhesajjaṃ upajjhāyassa pariccajitvā dātabbaṃ .
Attanopi asante vuttanayena pariyesitvā upajjhāyassa santakaṃ katvā dātabbaṃ .
Upajjhāyenapi saddhivihārikassa mātāpitūsu evameva paṭipajjitabbaṃ .
Esa nayo ācariyantevāsikesupi .
Aññopi yo āgantuko vā coro vā yuddhaparājito issaro vā ñātakehi pariccatto kapaṇo vā gamiyamanusso vā gilāno hutvā vihāraṃ pavisati , sabbesaṃ apaccāsīsantena bhesajjaṃ kātabbaṃ .
Saddhaṃ kulaṃ hoti catūhi paccayehi upaṭṭhāyakaṃ bhikkhusaṅghassa mātāpituṭṭhāniyaṃ , tatra ce koci gilāno hoti , tassatthāya vissāsena ‘‘ bhesajjaṃ katvā bhante dethā ’’ ti vadanti , neva dātabbaṃ na kātabbaṃ .
Atha pana kappiyaṃ ñatvā evaṃ pucchanti –
‘‘ bhante , asukassa nāma rogassa kiṃ bhesajjaṃ karontī ’’ ti ?
‘‘ Idañcidañca gahetvā karontī ’’ ti vattuṃ vaṭṭati .
‘‘ Bhante , mayhaṃ mātā gilānā , bhesajjaṃ tāva ācikkhathā ’’ ti evaṃ pucchite pana na ācikkhitabbaṃ .
Aññamaññaṃ pana kathā kātabbā –
‘‘ āvuso , asukassa nāma bhikkhuno imasmiṃ roge kiṃ bhesajjaṃ kariṃsū ’’ ti ?
‘‘ Idañcidañca bhante ’’ ti .
Taṃ sutvā itaro mātu bhesajjaṃ karoti , vaṭṭateva .
Mahāpadumatthero pi kira vasabharañño deviyā roge uppanne ekāya itthiyā āgantvā pucchito ‘‘ na jānāmī ’’ ti avatvā evameva bhikkhūhi saddhiṃ samullapesi .
Taṃ sutvā tassā bhesajjamakaṃsu .
Vūpasante ca roge ticīvarena tīhi ca kahāpaṇasatehi saddhiṃ bhesajjacaṅkoṭakaṃ pūretvāV2.61 āharitvāM2.67 therassa pādamūle ṭhapetvā ‘‘ bhante , pupphapūjaṃ karothā ’’ ti āhaṃsu .
Thero ‘‘ ācariyabhāgo nāmāyan ’’ ti kappiyavasena gāhāpetvā pupphapūjaṃ akāsi .
Evaṃ tāva bhesajje paṭipajjitabbaṃ .
ParitteP2.472 pana ‘‘ gilānassa parittaṃ karotha , bhante ’’ ti vutte na kātabbaṃ ,‘‘ bhaṇathā ’’ ti vutte pana kātabbaṃ .
Sace pissa evaṃ hoti ‘‘ manussā nāma na jānanti , akayiramāne vippaṭisārino bhavissantī ’’ ti kātabbaṃ ;
‘‘ parittodakaṃ parittasuttaṃ katvā dethā ’’ ti vuttena pana tesaṃyeva udakaṃ hatthena cāletvā suttaṃ parimajjetvā dātabbaṃ .
Sace vihārato udakaṃ attano santakaṃ vā suttaṃ deti , dukkaṭaṃ .
Manussā udakañca suttañca gahetvā nisīditvā ‘‘ parittaṃ bhaṇathā ’’ ti vadanti , kātabbaṃ .
No ce jānanti , ācikkhitabbaṃ .
Bhikkhūnaṃ nisinnānaṃ pādesu udakaṃ ākiritvā suttañca ṭhapetvā gacchanti ‘‘ parittaṃ karotha , parittaṃ bhaṇathā ’’ ti na pādā apanetabbā .
Manussā hi vippaṭisārino honti .
Antogāme gilānassatthāya vihāraṃ pesenti ,‘‘ parittaṃ bhaṇantū ’’ ti bhaṇitabbaṃ .
Antogāme rājagehādīsu roge vā upaddave vā uppanne pakkosāpetvā bhaṇāpenti , āṭānāṭiyasuttādīni bhaṇitabbāni .
‘‘ Āgantvā gilānassa sikkhāpadāni dentu , dhammaṃ kathentu .
Rājantepure vā amaccagehe vā āgantvā sikkhāpadāni dentu , dhammaṃ kathentū ’’ ti pesitepi gantvā sikkhāpadāni dātabbāni , dhammo kathetabbo .
‘‘ Matānaṃ parivāratthaṃ āgacchantū ’’ ti pakkosanti , na gantabbaṃ .
Sīvathikadassane asubhadassane ca maraṇassatiṃ paṭilabhissāmīti kammaṭṭhānasīsena gantuṃ vaṭṭati .
Evaṃ paritte paṭipajjitabbaṃ . 187. Aṅgulipatodakavatthusmiṃ – uttantoti kilamanto .
Anassāsakoti nirassāso .
Imasmiṃ pana vatthusmiṃ yāya āpattiyā bhavitabbaṃ sā ‘‘ khuddakesu nidiṭṭhā ’’ ti idha na vuttā .
Tadanantare vatthusmiṃ – ottharitvāti akkamitvā .
So kira tehi ākaḍḍhiyamāno patito .
Eko tassa udaraṃ abhiruhitvā nisīdi .
Sesāpi pannarasa janā pathaviyaṃ ajjhottharitvā adūhalapāsāṇā viya migaṃ māresuṃ .
Yasmā pana te kammādhippāyā , na maraṇādhippāyā ;
tasmā pārājikaṃ na vuttaṃ .
Bhūtavejjakavatthusmiṃ – yakkhaṃ māresīti bhūtavijjākapāṭhakā yakkhagahitaṃ mocetukāmā yakkhaṃ āvāhetvā muñcāti vadanti .
No ce muñcati , piṭṭhena vā mattikāya vā rūpaṃ katvā hatthapādādīni chindanti , yaṃ yaṃ tassa chijjati taṃ taṃ yakkhassa chinnameva hoti .
Sīse chinne yakkhopi marati
M2.70 .
Evaṃ sopi māresi ;
tasmā thullaccayaṃ vuttaṃ .
Na kevalañca yakkhameva , yopi hi sakkaṃ devarājaṃ māreyya , sopi thullaccayameva āpajjati .Vāḷayakkhavatthusmiṃ – vāḷayakkhavihāran ti yasmiṃ vihāre vāḷo caṇḍo yakkho vasati , taṃ vihāraṃ .
Yo hi evarūpaṃ vihāraṃ ajānanto kevalaṃ vasanatthāya peseti , anāpatti .
Yo maraṇādhippāyo peseti , so itarassa maraṇena pārājikaṃ , amaraṇena thullaccayaṃ āpajjati .
Yathā ca vāḷayakkhavihāraṃ ;
evaṃ yattha vāḷasīhabyagghādimigā vā ajagarakaṇhasappādayo dīghajātikā vā vasanti , taṃ vāḷavihāraṃ pesentassāpi āpattānāpattibhedo
P2.476 veditabbo .
Ayaṃ pāḷimuttakanayo .
Yathā ca bhikkhuṃ vāḷayakkhavihāraṃ pesentassa ;
evaṃ vāḷayakkhampi bhikkhusantikaṃ pesentassa āpattānāpattibhedo veditabbo .
Eseva nayo vāḷakantārā divatthūsupi .
Kevalañhettha yasmiṃ kantāre vāḷamigā vā dīghajātikā vā atthi , so vāḷakantāro .
Yasmiṃ corā atthi , so corakantāroti evaṃ padatthamattameva nānaṃ .Manussaviggahapārājikañca nāmetaṃ saṇhaṃ , pariyāyakathāya na muccati ;
tasmā yo vadeyya ‘‘ asukasmiṃ nāma okāse coro nisinno
V2.64 , yo tassa sīsaṃ chinditvā āharati , so rājato sakkāravisesaṃ labhatī ’’ ti .
Tassa cetaṃ vacanaṃ sutvā koci naṃ gantvā māreti , ayaṃ pārājiko hotīti . 188. Taṃ maññamānoti ādīsu so kira bhikkhu attano veribhikkhuṃ māretukāmo cintesi –
‘‘ imaṃ me divā mārentassa na sukaraṃ bhaveyya sotthinā gantuṃ , rattiṃ naṃ māressāmī ’’ ti sallakkhetvā rattiṃ āgamma bahūnaṃ sayitaṭṭhāne taṃ maññamāno tameva jīvitā voropesi .
Aparo taṃ maññamāno aññaṃ , aparo aññaṃ tasseva sahāyaṃ maññamāno taṃ , aparo aññaṃ tasseva sahāyaṃ maññamāno aññaṃ tassa sahāyameva jīvitā voropesi .
Sabbesampi pārājikameva .
Amanussagahitavatthūsu paṭhame vatthusmiṃ ‘‘ yakkhaṃ palāpessāmī ’’ ti pahāraṃ adāsi , itaro ‘‘ na dānāyaṃ virajjhituṃ samattho , māressāmi nan ’’ ti
M2.71 .
Ettha ca namaraṇādhippāyassa anāpatti vuttāti .
Na ettakeneva amanussagahitassa pahāro dātabbo , tālapaṇṇaṃ pana parittasuttaṃ vā hatthe vā pāde vā bandhitabbaṃ , ratanasuttādīni parittāni bhaṇitabbāni ,‘‘ mā sīlavantaṃ bhikkhuṃ viheṭhehī ’’ ti dhammakathā kātabbāti .Saggakathādīni uttānatthāni .
Yañhettha vattabbaṃ taṃ vuttameva .
189. Rukkhacchedanavatthu aṭṭabandhanavatthusadisaṃ .
Ayaṃ pana viseso – yo rukkhena otthatopi na marati
P2.477 , sakkā ca hoti ekena passena rukkhaṃ chetvā pathaviṃ vā khanitvā nikkhamituṃ , hatthe cassa vāsi vā kuṭhārī vā atthi , tena api jīvitaṃ pariccajitabbaṃ , na ca rukkho vā chinditabbo , na pathavī vā khaṇitabbā .
Kasmā ?
Evaṃ karonto hi pācittiyaṃ āpajjati , buddhassa āṇaṃ bhañjati , na jīvitapariyantaṃ sīlaṃ karoti .
Tasmā api jīvitaṃ pariccajitabbaṃ , na ca sīlanti pariggahetvā na evaṃ kātabbaṃ .
Aññassa pana bhikkhuno rukkhaṃ vā chinditvā pathaviṃ vā khanitvā taṃ nīharituṃ vaṭṭati .Sace udukkhalayantakena rukkhaṃ pavaṭṭetvā nīharitabbo hoti , taṃyeva rukkhaṃ chinditvā udukkhalaṃ gahetabbanti mahāsumatthero āha .
Aññampi chinditvā gahetuṃ vaṭṭatīti mahāpadumatthero .
Sobbhādīsu patitassāpi nisseṇiṃ bandhitvā uttāraṇe eseva nayo .
Attanā bhūtagāmaṃ chinditvā nisseṇī na kātabbā , aññesaṃ katvā uddharituṃ vaṭṭatīti .
190. Dāyālimpanavatthūsu – dāyaṃ ālimpesun ti vane aggiṃ adaṃsu .
Ettha pana uddissānuddissavasena pārājikānantariyathullaccayapācittivatthūnaṃ anurūpato pārājikādīni akusalarāsibhāvo
V2.65 ca pubbe vuttanayeneva veditabbo .
‘‘ Allatiṇavanappagumbādayo ḍayhantū ’’ ti ālimpentassa ca pācittiyaṃ .
‘‘ Dabbūpakaraṇāni vinassantū ’’ ti ālimpentassa dukkaṭaṃ .
Khiḍḍādhippāyenāpi dukkaṭanti saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ .
‘‘ Yaṃkiñci allasukkhaṃ saindriyānindriyaṃ ḍayhatū ’’ ti ālimpentassa vatthuvasena pārājikathullaccayapācittiyadukkaṭāni veditabbāni .Paṭaggidānaṃ pana parittakaraṇañca bhagavatā anuññātaṃ , tasmā araññe vanakammikehi vā dinnaṃ sayaṃ vā uṭṭhitaṃ aggiṃ āgacchantaṃ disvā ‘‘ tiṇakuṭiyo mā
M2.72 vinassantū ’’ ti tassa aggino paṭiaggiṃ dātuṃ vaṭṭati , yena saddhiṃ āgacchanto aggi ekato hutvā nirupādāno nibbāti .
ParittampiP2.478 kātuṃ vaṭṭati tiṇakuṭikānaṃ samantā bhūmitacchanaṃ parikhākhaṇanaṃ vā , yathā āgato aggi upādānaṃ alabhitvā nibbāti .
Etañca sabbaṃ uṭṭhiteyeva aggismiṃ kātuṃ vaṭṭati .
Anuṭṭhite anupasampannehi kappiyavohārena kāretabbaṃ .
Udakena pana nibbāpentehi appāṇakameva udakaṃ āsiñcitabbaṃ . 191. Āghātanavatthusmiṃ – yathā ekappahāravacane ;
evaṃ ‘‘ dvīhi pahārehī ’’ ti ādivacanesupi pārājikaṃ veditabbaṃ .
‘‘ Dvīhī ’’ ti vutte ca ekena pahārena māritepi khettameva otiṇṇattā pārājikaṃ , tīhi mārite pana visaṅketaṃ .
Iti yathāparicchede vā paricchedabbhantare vā avisaṅketaṃ , paricchedātikkame pana sabbattha visaṅketaṃ hoti , āṇāpako muccati , vadhakasseva doso .
Yathā ca pahāresu ;
evaṃ purisesupi ‘‘ eko māretū ’’ ti vutte ekeneva mārite pārājikaṃ , dvīhi mārite visaṅketaṃ .
‘‘ Dve mārentū ’’ ti vutte ekena vā dvīhi vā mārite pārājikaṃ , tīhi mārite visaṅketanti veditabbaṃ .
Eko saṅgāme vegena dhāvato purisassa sīsaṃ asinā chindati , asīsakaṃ kabandhaṃ dhāvati , tamañño paharitvā pātesi , kassa pārājikanti vutte upaḍḍhā therā ‘‘ gamanūpacchedakassā ’’ ti āhaṃsu .
Ābhidhammikagodattatthero ‘‘ sīsacchedakassā ’’ ti .
Evarūpānipi vatthūni imassa vatthussa atthadīpane vattabbānīti .
192. Takkavatthusmiṃ – aniyametvā ‘‘ takkaṃ pāyethā ’’ ti vutte yaṃ vā taṃ vā takkaṃ pāyetvā mārite pārājikaṃ .
Niyametvā pana ‘‘ gotakkaṃ mahiṃsatakkaṃ ajikātakkan ’’ ti vā ,‘‘ sītaṃ uṇhaṃ dhūpitaṃ adhūpitan ’’ ti vā vutte yaṃ vuttaṃ , tato aññaṃ pāyetvā mārite visaṅketaṃ .
Loṇasovīrakavatthusmiṃ
V2.66 – loṇasovīrakaṃ nāma sabbarasābhisaṅkhataṃ ekaṃ bhesajjaṃ .
Taṃ kira karontāP2.479 harītakāmalakavibhītakakasāve sabbadhaññāni sabbaaparaṇṇāni sattannampi dhaññānaṃ odanaṃ kadaliphalādīni sabbaphalāni vettaketakakhajjūrikaḷīrādayo sabbakaḷīre macchamaṃsakhaṇḍāni anekāni ca madhuphāṇitasindhavaloṇanikaṭukādīni bhesajjāni pakkhipitvāM2.73 kumbhimukhaṃ limpitvā ekaṃ vā dve vā tīṇi vā saṃvaccharāni ṭhapenti , taṃ paripaccitvā jamburasavaṇṇaṃ hoti .
Vātakāsakuṭṭhapaṇḍubhagandarādīnaṃ siniddhabhojanaṃ bhuttānañca uttarapānaṃ bhattajīraṇakabhesajjaṃ tādisaṃ natthi .
Taṃ panetaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattampi vaṭṭati , gilānānaṃ pākatikameva , agilānānaṃ pana udakasambhinnaṃ pānaparibhogenāti .Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya
Tatiyapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā .