459. Tena
V2.197 samayena buddho bhagavā vesāliyaṃ viharati gotamake cetiye .Tena kho pana samayena bhagavatā bhikkhūnaṃ ticīvaraṃ anuññātaṃ hotīti ettha ticīvaran ti antaravāsako uttarāsaṅgo saṅghāṭīti idaṃ cīvarattayaṃ paribhuñjituṃ anuññātaṃ hoti .
Yattha panetaṃ anuññātaṃ , yadā ca anuññātaṃ , yena ca kāraṇena anuññātaṃ , taṃ sabbaṃ cīvarakkhandhake jīvakavatthusmiṃ ( mahāva .326 ādayo ) āgatameva .
Aññeneva ticīvarena gāmaṃ pavisantīti yena vihāre acchanti nhānañca otaranti , tato aññena , evaṃ divase divase nava cīvarāni dhārenti .
460. Uppannaṃ hotīti anupaññattiyā dvāraṃ dadamānaṃ paṭilābhavasena uppannaṃ hoti , no nipphattivasena .
Āyasmato sāriputtassa dātukāmo hotīti āyasmā kira ānando bhagavantaṃ ṭhapetvā añño evarūpo guṇavisiṭṭho puggalo natthīti guṇabahumānena āyasmantaṃ sāriputtaṃ atimamāyati .
So sadāpi manāpaṃ cīvaraṃ labhitvā rajitvā kappabinduṃ datvā therasseva deti , purebhatte paṇītaṃ yāgukhajjakaṃ vā piṇḍapātaṃ vā labhitvāpi therasseva deti , pacchābhatte madhuphāṇitādīni labhitvāpi therasseva deti , upaṭṭhākakulehi dārake nikkhāmetvā pabbājetvāpi therassa
V2.198 santike upajjhaṃ gāhāpetvā sayaṃ anusāvanakammaṃ karoti .
Āyasmāpi sāriputto ‘‘ pitu kattabbakiccaṃ nāma jeṭṭhaputtassa bhāro , taṃ mayā bhagavato kattabbaṃ kiccaṃ ānando karoti , ahaṃP3.637 ānandaṃ nissāya appossukko viharituṃ labhāmī ’’ ti āyasmantaṃ ānandaṃ ativiya mamāyati , sopi manāpaṃ cīvaraṃ labhitvā ānandattherasseva detīti sabbaṃ purimasadisamevaM2.220 .
Evaṃ guṇabahumānena mamāyanto tadā uppannampi taṃ cīvaraṃ āyasmato sāriputtassa dātukāmo hotīti veditabbo .
Navamaṃ vā bhagavā divasaṃ dasamaṃ vāti ettha pana sace bhaveyya ‘‘ kathaṃ thero jānātī ’’ ti ?
Bahūhi kāraṇehi jānāti .
Sāriputtatthero kira janapadacārikaṃ pakkamanto ānandattheraṃ āpucchitvāva pakkamati ‘‘ ahaṃ ettakena nāma kālena āgacchissāmi , etthantare bhagavantaṃ mā pamajjī ’’ ti .
Sace sammukhā na āpucchati , bhikkhū pesetvāpi āpucchitvāva gacchati .
Sace aññattha vassaṃ vasati , ye paṭhamataraṃ bhikkhū āgacchanti , te evaṃ pahiṇati ‘‘ mama vacanena bhagavato ca pāde sirasā vandatha , ānandassa ca ārogyaṃ vatvā maṃ ‘ asukadivase nāma āgamissatī ’ ti vadathā ’’ ti sadā ca yathāparicchinnadivaseyeva eti .
Apicāyasmā ānando anumānenapi jānāti ‘‘ ettake divase bhagavatā viyogaṃ sahanto adhivāsento āyasmā sāriputto vasi , ito dāni paṭṭhāya asukaṃ nāma divasaṃ na atikkamissati addhā āgamissatī ’’ ti .
Yesaṃ yesañhi paññā mahatī tesaṃ tesaṃ bhagavati pemañca gāravo ca mahā hotīti iminā nayenāpi jānāti .
Evaṃ bahūhi kāraṇehi jānāti .
Tenāha –
‘‘ navamaṃ vā bhagavā divasaṃ dasamaṃ vā ’’ ti .
Evaṃ vutte yasmā idaṃ sikkhāpadaṃ paṇṇattivajjaṃ , na lokavajjaṃ ;
tasmā āyasmatā ānandena vuttasadisameva paricchedaṃ karonto ‘‘ atha kho bhagavā … pe … dhāretun ’’ ti .
Sace pana therena addhamāso vā māso vā uddiṭṭho abhavissa , sopi bhagavatā anuññāto assa . 468. Dasāhātikkante atikkantasaññīti dasāhaṃ atikkante cīvare ‘‘ atikkantaṃ idan ’’ ti evaṃsaññī , dasāhe vā atikkante ‘‘ atikkanto
P3.642 dasāho ’’ ti evaṃsaññī .
Nissaggiyaṃ pācittiyan ti na idha saññā rakkhati .
Yopi evaṃsaññī , tassapi taṃ cīvaraṃ nissaggiyaṃ pācittiyāpatti ca .
Sanissaggiyavinayakammaṃ vā pācittiyanti ubhopi atthavikappā yujjanti .
Esa nayo sabbattha .Avissajjite
M2.225 vissajjitasaññīti kassaci adinne apariccatte ‘‘ pariccattaṃ mayā ’’ ti evaṃsaññī .Anaṭṭhe naṭṭhasaññīti attano cīvarena saddhiṃ bahūni aññesaṃ cīvarāni ekato ṭhapitāni corā haranti .
Tatresa attano cīvare anaṭṭhe naṭṭhasaññī hoti .
Esa nayo avinaṭṭhādīsupi .
Avilutteti ettha pana gabbhaṃ bhinditvā pasayhāvahāravasena avilutteti veditabbaṃ .
Anissajjitvā paribhuñjati āpatti dukkaṭassāti sakiṃ nivatthaṃ vā sakiṃ pārutaṃ vā kāyato amocetvā divasampi vicarati , ekāva āpatti .
Mocetvā mocetvā nivāseti vā pārupati
V2.203 vā payoge payoge dukkaṭaṃ .
Dunnivatthaṃ vā duppārutaṃ vā saṇṭhapentassa anāpatti .
Aññassa taṃ paribhuñjatopi anāpatti ,‘‘ anāpatti aññena kataṃ paṭilabhitvā paribhuñjatī ’’ ti ( pārā .570) ādivacanañcettha sādhakaṃ .Anatikkante atikkantasaññino vematikassa ca dukkaṭaṃ paribhogaṃ sandhāya vuttaṃ .
469.‘‘ Anāpatti antodasāhaṃ adhiṭṭheti , vikappetī ’’ ti ettha pana adhiṭṭhānupagaṃ vikappanupagañca veditabbaṃ .
Tatrāyaṃ pāḷi – atha kho bhikkhūnaṃ etadahosi –
‘‘ yāni tāni bhagavatā anuññātāni ‘ ticīvaran ’ ti vā ‘ vassikasāṭikā ’ ti vā ‘ nisīdanan ’ ti vā ‘ paccattharaṇan ’ ti vā ‘ kaṇḍuppaṭicchādī ’ ti vā mukhapuñchanacoḷakanti vā parikkhāracoḷanti vā sabbāni tāni adhiṭṭhātabbānīti nu kho udāhu vikappetabbānī ’’ ti , bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ –
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetuṃ ;
vassikasāṭikaṃ vassānaṃ cātumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ tato paraṃ vikappetuṃ ;
nisīdanaṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetuṃ ;
paccattharaṇaṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetuṃ ;
kaṇḍuppaṭicchādiṃ yāvaābādhā adhiṭṭhātuṃ tato paraṃ vikappetuṃ ;
mukhapuñchanacoḷaṃ adhiṭṭhātuṃ
P3.643 na vikappetuṃ ;
parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetun ’’ ti ( mahāva .358).
‘‘ TatthaM2.226 ticīvaraṃ ’’ adhiṭṭhahantena rajitvā kappabinduṃ datvā pamāṇayuttameva adhiṭṭhātabbaṃ .
Tassa pamāṇaṃ ukkaṭṭhaparicchedena sugatacīvarato ūnakaṃ vaṭṭati , lāmakaparicchedena saṅghāṭiyā uttarāsaṅgassa ca dīghato muṭṭhipañcakaṃ tiriyaṃ muṭṭhittikaṃ pamāṇaṃ vaṭṭati .
Antaravāsako dīghato muṭṭhipañcako tiriyaṃ dvihatthopi vaṭṭati .
Pārupaṇenapi hi sakkā nābhiṃ paṭicchādetunti .
Vuttappamāṇato pana atirekaṃ ūnakañca parikkhāracoḷanti adhiṭṭhātabbaṃ .
Tattha yasmā ‘‘ dve cīvarassa adhiṭṭhānā – kāyena vā adhiṭṭheti , vācāya vā adhiṭṭhetī ’’ ti ( pari .322) vuttaṃ , tasmā purāṇasaṅghāṭiṃ ‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmī ’’ ti paccuddharitvā navaṃ saṅghāṭiṃ hatthena gahetvā ‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti cittena ābhogaṃ katvā kāyavikāraṃ karontena kāyena adhiṭṭhātabbā .
Idaṃ kāyena adhiṭṭhānaṃ , taṃ yena kenaci sarīrāvayavena aphusantassa na vaṭṭati .
Vācāya adhiṭṭhāne pana vacībhedaṃ katvā vācāya adhiṭṭhātabbā .
Tatra duvidhaṃ adhiṭṭhānaṃ – sace hatthapāse hoti ‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti vācā bhinditabbā .
Atha antogabbhe vā uparipāsāde vā sāmantavihāre vā hoti ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhetvā ‘‘ etaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti vācāV2.204 bhinditabbā .
Esa nayo uttarāsaṅge antaravāsake ca .
Nāmamattameva hi viseso .
Tasmā sabbāni saṅghāṭiṃ uttarāsaṅgaṃ antaravāsakanti evaṃ attano nāmeneva adhiṭṭhātabbāni .
Sace adhiṭṭhahitvā ṭhapitavatthehi saṅghāṭiādīni karoti , niṭṭhite rajane ca kappe ca imaṃ ‘‘ paccuddharāmī ’’ ti paccuddharitvā puna adhiṭṭhātabbāni .
Adhiṭṭhitena pana saddhiṃ mahantatarameva dutiyapaṭṭaṃ vā khaṇḍaṃ vā saṃsibbantena puna adhiṭṭhātabbameva .
Same vā khuddake vā adhiṭṭhānakiccaṃ natthi .
Ticīvaraṃ pana parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātuṃ vaṭṭatiP3.644 na vaṭṭatīti ?
Mahāpadumatthero kirāha –
‘‘ ticīvaraṃ ticīvarameva adhiṭṭhātabbaṃ .
Sace parikkhāracoḷādhiṭṭhānaṃ labheyya udositasikkhāpade parihāro niratthako bhaveyyā ’’ ti .
Evaṃ vutte kira avasesā bhikkhū āhaṃsu –
‘‘ parikkhāracoḷampi bhagavatāva adhiṭṭhātabbanti vuttaṃ , tasmā vaṭṭatī ’’ ti .
Mahāpaccariyampi vuttaṃ ‘‘ parikkhāracoḷaṃ nāma pāṭekkaṃ nidhānamukhametanti ticīvaraṃM2.227 parikkhāracoḷanti adhiṭṭhahitvā paribhuñjituṃ vaṭṭati .
Udositasikkhāpade pana ticīvaraṃ adhiṭṭhahitvā pariharantassa parihāro vutto ’’ ti .
Ubhatovibhaṅgabhāṇako puṇṇavālikavāsī mahātissattheropi kira āha –
‘‘ mayaṃ pubbe mahātherānaṃ assumha , araññavāsino bhikkhū rukkhasusirādīsu cīvaraṃ ṭhapetvā padhānaṃ padahanatthāya gacchanti .
Sāmantavihāre dhammasavanatthāya gatānañca nesaṃ sūriye uṭṭhite sāmaṇerā vā daharabhikkhū vā pattacīvaraṃ gahetvā gacchanti , tasmā sukhaparibhogatthaṃ ticīvaraṃ parikkhāracoḷanti adhiṭṭhātuṃ vaṭṭatī ’’ ti .
Mahāpaccariyampi vuttaṃ pubbe āraññikā bhikkhū abaddhasīmāyaṃ dupparihāranti ticīvaraṃ parikkhāracoḷameva adhiṭṭhahitvā paribhuñjiṃsū ’’ ti .
‘‘ Vassikasāṭikā ’’ anatirittappamāṇā nāmaṃ gahetvā vuttanayeneva cattāro vassike māse adhiṭṭhātabbā , tato paraṃ paccuddharitvā vikappetabbā .
Vaṇṇabhedamattarattāpi cesā vaṭṭati .
Dve pana na vaṭṭanti .
‘‘ Nisīdanaṃ ’’ vuttanayena adhiṭṭhātabbameva , tañca kho pamāṇayuttaṃ ekameva , dve na vaṭṭanti .
‘‘ Paccattharaṇa ’’ mpi adhiṭṭhātabbameva , taṃ pana mahantampi vaṭṭati , ekampi vaṭṭati , bahūnipi vaṭṭanti .
Nīlampi pītakampi sadasampi pupphadasampīti sabbappakāraṃ vaṭṭati .
Sakiṃ adhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhitameva hoti .
‘‘ Kaṇḍuppaṭicchādi ’’ yāva ābādho atthi , tāva pamāṇikā adhiṭṭhātabbā .
Ābādhe vūpasante paccuddharitvā vikappetabbā , ekāva vaṭṭatiP3.645 .
‘‘ Mukhapuñchanacoḷaṃ ’’ adhiṭṭhātabbameva , yāva ekaṃ dhoviyati , tāva aññaṃ paribhogatthāya icchitabbantiV2.205 dve vaṭṭanti .
Apare pana therā ‘‘ nidhānamukhametaṃ bahūnipi vaṭṭantī ’’ ti vadanti .
Parikkhāracoḷe gaṇanā natthi , yattakaṃ icchati tattakaṃ adhiṭṭhātabbameva .
Thavikāpi parissāvanampi vikappanupagaṃ pacchimacīvarappamāṇaṃ ‘‘ parikkhāracoḷakan ’’ ti adhiṭṭhātabbameva .
Bahūni ekato katvā ‘‘ imāni cīvarāni parikkhāracoḷāni adhiṭṭhāmī ’’ ti adhiṭṭhātumpi vaṭṭatiyeva .
Bhesajjanavakammamātāpituādīnaṃ atthāya ṭhapentenapi adhiṭṭhātabbameva .
Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘ anāpattī ’’ ti vuttaṃ .
Mañcabhisi pīṭhakabhisi bimbohanaṃ pāvāro kojavoti etesu pana senāsanaparikkhāratthāya dinnapaccattharaṇe ca adhiṭṭhānakiccaṃ natthiyeva .
Adhiṭṭhitacīvaraṃ pana paribhuñjato kathaṃ adhiṭṭhānaṃ vijahatīti ?
Aññassa dānena , acchinditvā gahaṇena , vissāsaggāhena , hīnāyāvattanena , sikkhāpaccakkhānenaM2.228 , kālaṃkiriyāya , liṅgaparivattanena , paccuddharaṇena , chiddabhāvenāti imehi navahi kāraṇehi vijahati .
Tattha purimehi aṭṭhahi sabbacīvarāni adhiṭṭhānaṃ vijahanti , chiddabhāvena pana ticīvarasseva sabbaaṭṭhakathāsu adhiṭṭhānavijahanaṃ vuttaṃ , tañca nakhapiṭṭhippamāṇena chiddena .
Tattha nakhapiṭṭhippamāṇaṃ kaniṭṭhaṅgulinakhavasena veditabbaṃ , chiddañca vinibbiddhachiddameva .
Chiddassa hi abbhantare ekatantu cepi acchinno hoti , rakkhati .
Tattha saṅghāṭiyā ca uttarāsaṅgassa ca dīghantato vidatthippamāṇassa tiriyantato aṭṭhaṅgulappamāṇassa padesassa orato chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ bhindati , parato na bhindati .
Antaravāsakassa pana dīghantato vidatthippamāṇasseva tiriyantato caturaṅgulappamāṇassa padesassa orato chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ bhindati , paratoP3.646 na bhindati .
Tasmā jāte chidde taṃ cīvaraṃ atirekacīvaraṭṭhāne tiṭṭhati , sūcikammaṃ katvā puna adhiṭṭhātabbaṃ .
Mahāsumatthero panāha –
‘‘ pamāṇacīvarassa yattha katthaci chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ bhindati , mahantassa pana pamāṇato bahi chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ na bhindati , antojātaṃ bhindatī ’’ ti .
Karavīkatissatthero āha –
‘‘ khuddakaṃ mahantaṃ na pamāṇaṃ , dve cīvarāni pārupantassa vāmahatthe saṅgharitvā ṭhapitaṭṭhāne chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ na bhindati , orabhāge bhindati .
Antaravāsakassapi ovaṭṭikaṃ karontena saṅgharitaṭṭhāne chiddaṃ na bhindati , tato oraṃ bhindatī ’’ ti .
Andhakaṭṭhakathāyaṃ pana ticīvare mahāsumatthera vādaṃ pamāṇaṃ katvā uttarimpi idaṃ vuttaṃ ‘‘ pacchimappamāṇaṃ adhiṭṭhānaṃ rakkhatī ’’ ti .
Parikkhāracoḷe dīghaso aṭṭhaṅgule sugataṅgulena tiriyaṃ caturaṅgule yattha katthaci chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ vijahati .
Mahante coḷe tato parena chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ na vijahati .
Esa nayo sabbesu adhiṭṭhātabbakesu cīvaresū ’’ ti .
Tattha yasmā sabbesampi adhiṭṭhātabbakacīvarānaṃ vikappanupagapacchimappamāṇato aññaṃ pacchimappamāṇaṃV2.206 nāma natthi , yañhi nisīdana-kaṇḍuppaṭicchādi-vassikasāṭikānaṃ pamāṇaṃ vuttaṃ , taṃ ukkaṭṭhaṃ , tato uttari paṭisiddhattā na pacchimaṃ tato heṭṭhā appaṭisiddhattā .
Ticīvarassāpi sugatacīvarappamāṇato ūnakattaṃ ukkaṭṭhappamāṇameva .
Pacchimaṃ pana visuṃ sutte vuttaṃ natthi .
Mukhapuñchanapaccattharaṇaparikkhāracoḷānaṃ ukkaṭṭhaparicchedo natthiyeva .
Vikappanupagapacchimena pana pacchimaparicchedo vutto .
Tasmā yaṃ tāva andhakaṭṭhakathāyaṃM2.229 ‘‘ pacchimappamāṇaṃ adhiṭṭhānaṃ rakkhatī ’’ ti vatvā tattha parikkhāracoḷasseva sugataṅgulena aṭṭhaṅgulacaturaṅgulapacchimappamāṇaṃ dassetvā itaresaṃ ticīvarādīnaṃ muṭṭhipañcakādipabhedaṃP3.647 pacchimappamāṇaṃ sandhāya ‘‘ esa nayo sabbesu adhiṭṭhātabbakesucīvaresū ’’ ti vuttaṃ , taṃ na sameti .
Karavīkatissatthera vādepi dīghantatoyeva chiddaṃ dassitaṃ , tiriyantato na dassitaṃ , tasmā so aparicchinno .
Mahāsumatthera vāde ‘‘ pamāṇacīvarassa yattha katthaci chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ bhindati , mahantassa pana pamāṇato bahi chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ na bhindatī ’’ ti vuttaṃ .
Idaṃ pana na vuttaṃ –
‘‘ idaṃ nāma pamāṇacīvaraṃ ito uttari mahantaṃ cīvaran ’’ ti .
Apicettha ticīvarādīnaṃ muṭṭhipañcakādibhedaṃ pacchimappamāṇanti adhippetaṃ .
Tattha yadi pacchimappamāṇato bahi chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ na bhindeyya , ukkaṭṭhapattassāpi majjhimapattassa vā omakappamāṇato bahi chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ na bhindeyya , na ca na bhindati .
Tasmā ayampi vādo aparicchinno .
Yo panāyaṃ sabbapaṭhamo aṭṭhakathāvādo , ayamevettha pamāṇaṃ .
Kasmā ?
Paricchedasabbhāvato .
Ticīvarassa hi pacchimappamāṇañca chiddappamāṇañca chidduppattidesappamāṇañca sabbaaṭṭhakathāsu yeva paricchinditvā vuttaṃ , tasmā sveva vādo pamāṇaṃ .
Addhā hi so bhagavato adhippāyaṃ anugantvā vutto .
Itaresu pana neva paricchedo atthi , na pubbāparaṃ sametīti .
Yo pana dubbalaṭṭhāne paṭhamaṃ aggaḷaṃ datvā pacchā dubbalaṭṭhānaṃ chinditvā apaneti , adhiṭṭhānaṃ na bhijjati .
Maṇḍalaparivattanepi eseva nayo .
Dupaṭṭassa ekasmiṃ paṭale chidde vā jāte gaḷite vā adhiṭṭhānaṃ na bhijjati , khuddakaṃ cīvaraṃ mahantaṃ karoti , mahantaṃ vā khuddakaṃ karoti , adhiṭṭhānaṃ na bhijjati .
Ubho koṭiyo majjhe karonto sace paṭhamaṃ chinditvā pacchā ghaṭeti , adhiṭṭhānaṃ bhijjati .
Atha ghaṭetvā chindati , na bhijjati , rajakehi dhovāpetvā setaṃ kārāpentassāpi adhiṭṭhānaṃ adhiṭṭhānamevātiP3.648 .
Ayaṃ tāva ‘‘ antodasāhaṃ adhiṭṭheti vikappetī ’’ ti ettha adhiṭṭhāne vinicchayo .
VikappaneM2.230V2.207 pana dve vikappanā – sammukhāvikappanā ca parammukhāvikappanā ca .
Kathaṃ sammukhāvikappanā hotīti ?
Cīvarānaṃ ekabahubhāvaṃ sannihitāsannihitabhāvañca ñatvā ‘‘‘ imaṃ cīvaran ’ ti vā ‘ imāni cīvarānī ’ ti vā ‘ etaṃ cīvaran ’ ti vā ‘ etāni cīvarānī ’’’ ti vā ‘‘ tuyhaṃ vikappemī ’’ ti vattabbaṃ , ayamekā sammukhāvikappanā .
Ettāvatā nidhetuṃ vaṭṭati , paribhuñjituṃ pana vissajjetuṃ vā adhiṭṭhātuṃ vā na vaṭṭati .
‘‘ Mayhaṃ santakaṃ , mayhaṃ santakāni paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī ’’ ti evaṃ pana vutte paccuddhāro nāma hoti .
Tatopabhuti paribhogādayopi vaṭṭanti .
Aparopi nayo – tatheva cīvarānaṃ ekabahubhāvaṃ sannihitāsannihitabhāvañca ñatvā tasseva bhikkhuno santike ‘‘‘ imaṃ cīvaran ’ ti vā ‘ imāni cīvarānī ’ ti vā ‘ etaṃ cīvaran ’ ti vā ‘ etāni cīvarānī ’’’ ti vā vatvā pañcasu sahadhammikesu aññatarassa attanā abhirucitassa yassa kassaci nāmaṃ gahetvā ‘‘‘ tissassa bhikkhuno vikappemī ’ ti vā ‘ tissāya bhikkhuniyā , sikkhamānāya , tissassa sāmaṇerassa , tissāya sāmaṇeriyā vikappemī ’’’ ti vā vattabbaṃ , ayaṃ aparāpi sammukhāvikappanā .
Ettāvatā nidhetuṃ vaṭṭati , paribhogādīsu pana ekampi na vaṭṭati .
Tena pana bhikkhunā ‘‘ tissassa bhikkhuno santakaṃ … pe … tissāya sāmaṇeriyā santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī ’’ ti vutte paccuddhāro nāma hoti .
Tatopabhuti paribhogādayopi vaṭṭanti .
Kathaṃ parammukhāvikappanā hotīti ?
Cīvarānaṃ tatheva ekabahubhāvaṃ sannihitāsannihitabhāvañca ñatvā ‘‘‘ imaṃ cīvaran ’ ti vā ‘ imāni cīvarānī ’ ti vā ‘ etaṃ cīvaran ’ ti vā ‘ etāni cīvarānī ’’’ ti vā vatvā ‘‘ tuyhaṃ vikappanatthāya dammī ’’ ti vattabbaṃ .
Tena vattabbo –
‘‘ ko te mitto vā sandiṭṭho vā ’’ ti ?
Tato itarena purimanayeneva ‘‘ tisso bhikkhūti vā … pe … tissā sāmaṇerī ’’ ti vā vattabbaṃ .
Puna tena bhikkhunāP3.649 ‘‘ ahaṃ tissassa bhikkhuno dammīti vā … pe … tissāya sāmaṇeriyā dammī ’’ ti vā vattabbaṃ , ayaṃ parammukhāvikappanā .
Ettāvatā nidhetuṃ vaṭṭati , paribhogādīsu pana ekampi na vaṭṭati .
Tena pana bhikkhunā dutiyasammukhāvikappanāyaṃ vuttanayeneva ‘‘ itthannāmassa santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī ’’ ti vutte paccuddhāro nāma hoti .
Tatopabhuti paribhogādayopi vaṭṭanti .
DvinnaṃM2.231 vikappanānaṃ kiṃ nānākaraṇaṃ ?
Sammukhāvikappanāyaṃ sayaṃ vikappetvā parena paccuddharāpetiV2.208 .
Parammukhāvikappanāya pareneva vikappāpetvā pareneva paccuddharāpeti , idamettha nānākaraṇaṃ .
Sace pana yassa vikappeti , so paññattikovido na hoti , na jānāti paccuddharituṃ , taṃ cīvaraṃ gahetvā aññassa byattassa santikaṃ gantvā puna vikappetvā paccuddharāpetabbaṃ .
Vikappitavikappanā nāmesā vaṭṭati .
Ayaṃ ‘‘ vikappetī ’’ ti imasmiṃ pade vinicchayo .
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetun ’’ tiādivacanato ca idaṃ ‘‘ vikappetī ’’ ti avisesena vuttavacanaṃ viruddhaṃ viya dissati , na ca viruddhaṃ tathāgatā bhāsanti .
Tasmā evamassa attho veditabbo , ticīvaraṃ ticīvarasaṅkhepeneva pariharato adhiṭṭhātumeva anujānāmi , na vikappetuṃ .
Vassikasāṭikaṃ pana cātumāsato paraṃ vikappetumeva na adhiṭṭhātuṃ .
Evañca sati yo ticīvare ekena cīvarena vippavasitukāmo hoti , tassa ticīvarādhiṭṭhānaṃ paccuddharitvā vippavāsasukhatthaṃ vikappanāya okāso dinno hoti .
Dasāhātikkame ca anāpattīti etenupāyena sabbattha vikappanāya appaṭisiddhabhāvo veditabbo .
Vissajjetīti aññassa deti .
Kathaṃ pana dinnaṃ hoti , kathaṃ gahitaṃ ?
‘‘ Imaṃ tuyhaṃ demi dadāmi dajjāmi oṇojemi pariccajāmi nissajjāmi vissajjāmīti vā ‘‘ itthannāmassa demi … pe … nissajjāmī ’’ ti vā vadati , sammukhāpiP3.650 parammukhāpi dinnaṃyeva hoti .
‘‘ Tuyhaṃ gaṇhāhī ’’ ti vutte ‘‘ mayhaṃ gaṇhāmī ’’ ti vadati , sudinnaṃ suggahitañca .
‘‘ Tava santakaṃ karohi , tava santakaṃ hotu , tava santakaṃ karissasī ’’ ti vutte ‘‘ mama santakaṃ karomi , mama santakaṃ hotu , mama santakaṃ karissāmī ’’ ti vadati , duddinnaṃ duggahitañca .
Neva dātā dātuṃ jānāti , na itaro gahetuṃ .
Sace pana ‘‘ tava santakaṃ karohī ’’ ti vutte ‘‘ sādhu , bhante , mayhaṃ gaṇhāmī ’’ ti gaṇhāti , suggahitaṃ .
Sace pana ‘‘ eko gaṇhāhī ’’ ti vadati , itaro ‘‘ na gaṇhāmī ’’ ti puna so ‘‘ dinnaṃ mayā tuyhaṃ , gaṇhāhī ’’ ti vadati , itaropi ‘‘ na mayhaṃ iminā attho ’’ ti vadati .
Tato purimopi ‘‘ mayā dinnan ’’ ti dasāhaṃ atikkāmeti , pacchimopi ‘‘ mayā paṭikkhittan ’’ ti .
Kassa āpattīti ?
Na kassaci āpatti .
Yassa pana ruccati , tena adhiṭṭhahitvā paribhuñjitabbaṃ .
YoM2.232 pana adhiṭṭhāne vematiko , tena kiṃ kātabbaṃ ?
Vematikabhāvaṃ ārocetvā sace anadhiṭṭhitaṃ bhavissati , evaṃ me kappiyaṃ hotīti vatvā vuttanayeneva nissajjitabbaṃ .
Na hi evaṃV2.209 jānāpetvā vinayakammaṃ karontassa musāvādo hoti .
Keci pana ‘‘ ekena bhikkhunā vissāsaṃ gahetvā puna dinnaṃ vaṭṭatī ’’ ti vadanti , taṃ na yujjati .
Na hi tassetaṃ vinayakammaṃ , nāpi taṃ ettakena aññaṃ vatthuṃ hoti .
Nassatītiādi uttānatthameva .
Yo na dadeyya āpatti dukkaṭassāti ettha ‘‘ mayhaṃ dinnaṃ iminā ’’ ti imāya saññāya na dentassa dukkaṭaṃ .
Tassa santakabhāvaṃ pana ñatvā lesena acchindanto bhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabboti .
Samuṭṭhānādīsu idaṃ sikkhāpadaṃ kathinasamuṭṭhānaṃ nāma kāyavācāto ca kāyavācācittato ca samuṭṭhāti , anadhiṭṭhānena ca avikappanena ca āpajjanato akiriyaṃ , saññāya abhāvepi na muccati , ajānantopi āpajjatīti nosaññāvimokkhaṃ , acittakaṃ , paṇṇattivajjaṃ , kāyakammaṃ , vacīkammaṃ , ticittaṃ , tivedananti .
Paṭhamakathinasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Udositasikkhāpadavaṇṇanā