132. VinītavatthukathāsuP2.374 chabbaggiyavatthu anupaññattiyaṃ vuttameva .

Dutiyavatthumhi – cittaṃ nāma puthujjanānaṃ rāgādivasena pakatiṃ vijahitvā dhāvati sandhāvati vidhāvati . Sace bhagavā kāyavacīdvārabhedaṃ vināpi cittuppādamattena āpattiṃ paññapeyya , ko sakkuṇeyya anāpattikaṃ attānaṃ kātuṃ ! Tenāha –

‘‘ anāpatti bhikkhu cittuppāde ’’ ti . Cittavasikena pana na bhavitabbaṃ , paṭisaṅkhānabalena cittaṃ nivāretabbamevāti .

135. Niruttipathavatthusmiṃ 1.329 ādiyīti gaṇhi ,‘‘ corosi tvan ’’ ti parāmasi .

Itaro pana ‘‘ kena avahaṭan ’’ ti vutte ‘‘ mayā avahaṭan ’’ ti pucchāsabhāgena paṭiññaṃ adāsi . Yadi hi itarena ‘‘ kena gahitaṃ , kena apanītaṃ , kena ṭhapitan ’’ ti vuttaṃ abhavissa , atha ayampi ‘‘ mayā gahitaṃ , apanītaṃ , ṭhapitan ’’ ti vā vadeyya . Mukhaṃ nāma bhuñjanatthāya ca kathanatthāya ca kataṃ , theyyacittaṃ pana vinā avahāro natthi .

Tenāha bhagavā – ‘‘ anāpatti bhikkhu niruttipathe ’’ ti . Vohāravacanamatte anāpattīti attho .

Tato paraṃ veṭhanavatthu pariyosānaṃ sabbaṃ uttānatthameva .

137. Abhinnasarīravatthusmiṃ adhivatthoti sāṭakataṇhāya tasmiṃyeva sarīre nibbatto .

Anādiyantoti tassa vacanaṃ agaṇhanto , ādaraṃ vā akaronto .

Taṃ sarīraṃ uṭṭhahitvāti peto attano ānubhāvena taṃ sarīraṃ uṭṭhāpesi . Tena vuttaṃ – ‘‘ taṃ sarīraṃ uṭṭhahitvā ’’ ti .

Dvāraṃ thakesīti bhikkhussa susānasamīpeyeva vihāro , tasmā bhīrukajātiko bhikkhu khippameva tattha pavisitvāV1.302 dvāraṃ thakesi .

Tattheva paripatīti dvāre thakite peto sāṭake nirālayo hutvā taṃ sarīraṃ pahāya yathākammaṃ gato , tasmā taṃ sarīraṃ tattheva paripati , patitanti vuttaṃ hoti .

Abhinne sarīreti abbhuṇhe allasarīre paṃsukūlaṃ na gahetabbaṃ , gaṇhantassa evarūpā upaddavā honti , dukkaṭañca āpajjati . Bhinne panaP2.375 gahetuṃ vaṭṭati . Kittāvatā pana bhinnaṃ hoti ? Kāka-kulala-soṇa-siṅgālādīhi mukhatuṇḍakena vā dāṭhāya vā īsakaṃ phālitamattenāpi . Yassa pana patato ghaṃsanena chavimattaṃ chinnaṃ hoti , cammaṃ acchinnaṃ , etaṃ abhinnameva ; camme pana chinne bhinnaṃ . Yassāpi sajīvakāleyeva pabhinnā gaṇḍakuṭṭhapiḷakā vā vaṇo vā hoti , idampi bhinnaṃ . Tatiyadivasato pabhuti uddhumātakādibhāvena kuṇapabhāvaṃ upagatampi bhinnameva . Sabbena sabbaṃ pana abhinnepi susānagopakehi vā aññehi vā manussehi gāhāpetuṃ vaṭṭati . No ce aññaṃ labhati , satthakena vā kenaci vā vaṇaṃ katvā gahetabbaṃ . Visabhāgasarīre pana satiṃ upaṭṭhapetvā samaṇasaññaṃ uppādetvā sīse vā hatthapādapiṭṭhiyaṃ vā vaṇaṃ katvā gahetuṃ vaṭṭati .

Kusasaṅkāmanavatthukathā

138. TadanantareM1.330 vatthusmiṃ kusaṃ saṅkāmetvā cīvaraṃ aggahesīti pubbe ‘‘ ādiyeyyā ’’ ti imassa padassa atthavaṇṇanāyaṃ nāmamattena dassitesu theyyāvahāra-pasayhāvahāra-parikappāvahārapaacchannāvahāra-kusāvahāresu kusāvahārena avaharīti attho . Imesaṃ pana avahārānaṃ evaṃ nānattaṃ veditabbaṃ – yo hi koci sassāmikaṃ bhaṇḍaṃ rattibhāge vā divasabhāge vā sandhicchedādīni katvā adissamāno avaharati , kūṭamānakūṭakahāpaṇādīhi vā vañcetvā gaṇhāti , tassevaṃ gaṇhato avahāro ‘‘ theyyāvahāro ’’ ti veditabbo . Yo pana pare pasayha balasā abhibhuyya , atha vā pana santajjetvā bhayaṃ dassetvā tesaṃ santakaṃ gaṇhāti , panthaghāta-gāmaghātādīni karontā dāmarikacorā viya kodhavasena paragharavilopaṃ karontā attano pattabalito ca adhikaṃ balakkārena gaṇhantā rāja-rājamahāmattādayo viya ; tassevaṃ gaṇhato avahāro ‘‘ pasayhāvahāro ’’ ti veditabbo . ParikappetvāV1.303 gaṇhato pana avahāro ‘‘ parikappāvahāro ’’ ti vuccati , so bhaṇḍaparikappa-okāsaparikappavasena duvidhoP2.376 . Tatrāyaṃ bhaṇḍaparikappo – idhekacco sāṭakatthiko antogabbhaṃ pavisitvā ‘‘ sace sāṭako bhavissati , gaṇhissāmi ; sace suttaṃ , na gaṇhissāmī ’’ ti parikappetvā andhakāre pasibbakaṃ gaṇhāti , sāṭako ce tatra hoti , uddhāreyeva pārājikaṃ . Suttaṃ ce hoti , rakkhati . Bahi nīharitvā muñcitvā ‘‘ suttan ’’ ti ñatvā puna āharitvā yathāṭhāne ṭhapeti , rakkhatiyeva . ‘‘ Suttan ’’ ti ñatvāpi ‘‘ yaṃ laddhaṃ , taṃ gahetabban ’’ ti gacchati , padavārena kāretabbo . Bhūmiyaṃ ṭhapetvā gaṇhāti , uddhāre pārājikaṃ . ‘‘ Coro , coro ’’ ti sāmikehi pariyuṭṭhito chaḍḍetvā palāyati , rakkhati . Sāmikā taṃ disvā gaṇhanti , iccetaṃ kusalaṃ . Añño ce koci gaṇhāti , bhaṇḍadeyyaṃ . Atha nivattesu sāmikesu sayameva taṃ disvā ‘‘ pagevetaṃ mayā nīhaṭaṃ , mama dāni santakan ’’ ti gaṇhāti , rakkhati ; bhaṇḍadeyyaṃ pana hoti . ‘‘ Sace suttaṃ bhavissati , gaṇhissāmi ; sace sāṭako , na gaṇhissāmi . SaceM1.331 sappi bhavissati , gaṇhissāmi ; sace telaṃ , na gaṇhissāmī ’’ tiādinā nayena parikappetvā gaṇhantassāpi eseva nayo . Mahāpaccariyā dīsu pana ‘‘ sāṭakatthikopi sāṭakapasibbakameva gahetvā nikkhanto bahi ṭhatvā muñcitvā ‘ sāṭako ayan ’ ti disvā gacchanto paduddhāreneva kāretabbo ’’ ti vuttaṃ . Ettha pana ‘‘ sace sāṭako bhavissati , gaṇhissāmī ’’ ti parikappitattā parikappo dissati , disvā haṭattā parikappāvahāro na dissati . Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana yaṃ parikappitaṃ taṃ adiṭṭhaṃ parikappitabhāve ṭhitaṃyeva uddharantassa avahāro vutto , tasmā tattha parikappāvahāro dissati . ‘‘ Taṃ maññamāno taṃ avaharī ’’ ti pāḷiyā ca sametīti . Tattha yvāyaṃ ‘‘ sace sāṭako bhavissati , gaṇhissāmī ’’ tiādinā nayena pavatto parikappo , ayaṃ ‘‘ bhaṇḍaparikappo ’’ nāma . Okāsaparikappo pana evaṃ veditabbo – idhekacco lolabhikkhu parapariveṇaṃ vā kulagharaṃ vā araññe kammantasālaṃ vā pavisitvā tattha kathāsallāpena nisinno kiñci lobhaneyyaṃ parikkhāraṃ oloketi , olokento ca pana disvā dvārapamukhaheṭṭhāpāsādapariveṇadvārakoṭṭhakarukkhamūlādivasena paricchedaṃ katvā ‘‘ sace maṃ etthantareP2.377 passissanti , daṭṭhukāmatāya gahetvā vicaranto viya etesaṃyeva dassāmi ; no ce passissanti , harissāmī ’’ ti parikappeti . Tassa taṃ ādāya parikappitaparicchedaṃ atikkantamatte pārājikaṃ . Sace upacārasīmaṃ parikappeti , tadabhimukhova gacchanto kammaṭṭhānādīni manasi karonto vā aññavihito vā asatiyā upacārasīmaṃ atikkamati , bhaṇḍadeyyaṃ . Athāpissa taṃ ṭhānaṃ pattassa coro vā hatthī vā vāḷamigoV1.304 vā mahāmegho vā vuṭṭhahati , so ca tamhā upaddavā muccitukamyatāya sahasā taṃ ṭhānaṃ atikkamati , bhaṇḍadeyyameva . Keci panettha ‘‘ yasmā mūleva theyyacittena gahitaṃ , tasmā na rakkhati , avahāroyevā ’’ ti vadanti . Ayaṃ tāva mahāaṭṭhakathā nayo . Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘ sacepi so antoparicchede hatthiṃ vā assaṃ vā abhiruhitvā taṃ neva pājeti , na pājāpeti ; paricchede atikkantepi pārājikaṃ natthi , bhaṇḍadeyyamevā ’’ ti vuttaṃ . Tatra yvāyaṃ ‘‘ sace maṃ etthantare passissanti , daṭṭhukāmatāya gahetvāM1.332 vicaranto viya etesaṃyeva dassāmī ’’ ti pavatto parikappo , ayaṃ ‘‘ okāsaparikappo ’’ nāma . Evamimesaṃ dvinnampi parikappānaṃ vasena parikappetvā gaṇhato avahāro ‘‘ parikappāvahāro ’’ ti veditabbo . Paṭicchādetvā pana avaharaṇaṃ paṭicchannāvahāro . So evaṃ veditabbo – yo bhikkhu manussānaṃ uyyānādīsu kīḷantānaṃ vā pavisantānaṃ vā omuñcitvā ṭhapitaṃ alaṅkārabhaṇḍaṃ disvā ‘‘ sace onamitvā gahessāmi ,‘ kiṃ samaṇo gaṇhātī ’ ti maṃ jānitvā viheṭheyyun ’’ ti paṃsunā vā paṇṇena vā paṭicchādeti – ‘‘ pacchā gaṇhissāmī ’’ ti , tassa ettāvatā uddhāro natthīti na tāva avahāro hoti . Yadā pana te manussā antogāmaṃ pavisitukāmā taṃ bhaṇḍakaṃ vicinantāpi apassitvā ‘‘ idāni andhakāro , sve jānissāmā ’’ ti sālayā eva gatā honti . Athassa taṃ uddharato uddhāre pārājikaṃ . ‘‘ PaṭicchannakāleyevaP2.378 taṃ mama santakan ’’ ti sakasaññāya vā ‘‘ gatā dāni te , chaḍḍitabhaṇḍaṃ idan ’’ ti paṃsukūlasaññāya vā gaṇhantassa pana bhaṇḍadeyyaṃ . Tesu dutiyadivase āgantvā vicinitvā adisvā dhuranikkhepaṃ katvā gatesupi gahitaṃ bhaṇḍadeyyameva . Kasmā ? Yasmā tassa payogena tehi na diṭṭhaṃ , yo pana tathārūpaṃ bhaṇḍaṃ disvā yathāṭhāne ṭhitaṃyeva appaṭicchādetvā theyyacitto pādena akkamitvā kaddame vā vālikāya vā paveseti , tassa pavesitamatteyeva pārājikaṃ . Kusaṃ saṅkāmetvā pana avaharaṇaṃ ‘‘ kusāvahāro ’’ ti vuccati . Sopi evaṃ veditabbo – yo bhikkhu kusaṃ pātetvā cīvare bhājiyamāne attano koṭṭhāsassa samīpe ṭhitaṃ appagghataraṃ vā mahagghataraṃ vā samasamaṃ vā agghena parassa koṭṭhāsaṃ haritukāmo attano koṭṭhāse patitaṃ kusadaṇḍakaṃ parassa koṭṭhāse pātetukāmo uddharati , rakkhati tāva . Parassa koṭṭhāse pāteti , rakkhateva . Yadā pana tasmiṃ patite parassa koṭṭhāsato parassa kusadaṇḍakaṃ uddharati , uddhaṭamatte pārājiko hoti . Sace paṭhamataraṃ parakoṭṭhāsato kusadaṇḍakaṃ uddharati attano koṭṭhāseV1.305 pātetukāmatāya uddhāre rakkhatiM1.333 , pātane rakkhati . Attano koṭṭhāsato pana attano kusadaṇḍakaṃ uddharati , uddhāreyeva rakkhati . Taṃ uddharitvā parakoṭṭhāse pātentassa hatthato muttamatte pārājikaṃ . Sace pana dvīsupi koṭṭhāsesu patitadaṇḍake adassanaṃ gameti , tato avasesabhikkhūsu gatesu itaro ‘‘‘ mayhaṃ , bhante , daṇḍako na paññāyatī ’ ti . ‘ Mayhampi , āvuso , na paññāyatī ’ ti . ‘ Katamo pana , bhante , mayhaṃ bhāgo ’ ti ? ‘ Ayaṃ tuyhaṃ bhāgo ’’’ ti attano bhāgaṃ dasseti , tasmiṃ vivaditvā vā avivaditvā vā taṃ gaṇhitvā gate itaro tassa bhāgaṃ uddharati , uddhāre pārājikaṃ . Sacepi tena ‘‘ ahaṃ mama bhāgaṃ tuyhaṃ na demi , tvaṃ pana attano bhāgaṃ ñatvā gaṇhā ’’ ti vutte ‘‘ nāyaṃ mamā ’’ ti jānantopi tasseva bhāgaṃ gaṇhāti , uddhāre pārājikaṃ . Sace pana itaro ‘‘ ayaṃ tuyhaṃ bhāgo , ayaṃ mayhaṃ bhāgoti kiṃ iminā vivādenā ’’ ti cintetvā ‘‘ mayhaṃ vā patto hotu , tumhākaṃ vā , yo varabhāgo taṃ tumheP2.379 gaṇhathā ’’ ti vadati , dinnakaṃ nāma gahitaṃ hoti , natthettha avahāro . Sacepi so vivādabhīruko bhikkhu ‘‘ yaṃ tuyhaṃ ruccati , taṃ gaṇhā ’’ ti vutto attano pattaṃ varabhāgaṃ ṭhapetvā lāmakaṃyeva gahetvā gacchati , tato itarassa vicinitāvasesaṃ gaṇhantassāpi avahāro natthevāti . Aṭṭhakathāsu pana vuttaṃ – ‘‘ imasmiṃ ṭhāne kusasaṅkāmanavasena cīvarabhājanīyameva ekaṃ āgataṃ , catunnampi pana paccayānaṃ uppattiñca bhājanīyañca nīharitvā dassetabban ’’ ti evañca vatvā cīvarakkhandhake ‘‘ paṭiggaṇhātu me , bhante , bhagavā sīveyyakaṃ dussayugaṃ ; bhikkhusaṅghassa ca gahapaticīvaraṃ anujānātū ’’ ti ( mahāva .337) idaṃ jīvakavatthuṃ ādiṃ katvā uppannacīvarakathā , senāsanakkhandhake ‘‘ tena kho pana samayena rājagahaṃ dubbhikkhaṃ hoti , manussā na sakkonti saṅghabhattaṃ kātuṃ , icchanti uddesabhattaṃ nimantanaṃ salākabhattaṃ pakkhikaṃ uposathikaṃ pāṭipadikaṃ kātun ’’ ti ( cūḷava .325) idaṃ suttamādiṃ katvā piṇḍapātakathā , senāsanakkhandhakeyeva ‘‘ tena kho pana samayena sattarasavaggiyā bhikkhū aññataraṃ paccantimaṃ mahāvihāraṃ paṭisaṅkharonti – ‘ idha mayaṃ vassaṃ vasissāmā ’ ti . Addasaṃsu kho chabbaggiyā bhikkhū sattarasavaggiye bhikkhū vihāraṃ paṭisaṅkharonte ’’ ti ( cūḷava .316) idaṃ chabbaggiyavatthuṃ ādiṃ katvā āgatasenāsanakathā , tadavasāne ca sappiādibhesajjakathā vitthārenaM1.334 kathitā . Mayaṃ pana taṃ sabbaṃ āgatāgataṭṭhāneyeva kathayissāma ; evaṃ kathane kāraṇaṃ pubbe vuttameva . Kusasaṅkāmanavatthukathā niṭṭhitā .

139. ItoV1.306 paraṃ jantāgharavatthu uttānatthameva .

140. Pañcasu vighāsavatthūsu te bhikkhū anupasampannena kappiyaṃ kārāpetvā paribhuñjiṃsu . Vighāsaṃ pana gaṇhantena khāditāvasesaṃ chaḍḍitaṃ gahetabbaṃ . Yadi sakkoti khādanteP2.380 chaḍḍāpetvā gaṇhituṃ , etampi vaṭṭati . Attaguttatthāya pana parānuddayatāya ca na gahetabbaṃ .

141. Odanakhādanīyapūvaucchutimbarūsakabhājanīyavatthūsu aparassa bhāgaṃ dehīti asantaṃ puggalaṃ āha .

Amūlakaṃ aggahesīti sāmikesu dentesu evaṃ aggahesi .

Anāpatti bhikkhu pārājikassāti sāmikehi dinnaṃ aggahesi ; tenassa anāpatti vuttā .

Āpatti sampajānamusāvāde pācittiyassāti yo panānena sampajānamusāvādo vutto , tasmiṃ pācittiyaṃ āha ; parato tekaṭulayāguvatthumhi viya .

Gahaṇe pana ayaṃ vinicchayo – saṅghassa santakaṃ sammatena vā āṇattehi vā ārāmikādīhi diyyamānaṃ , gihīnañca santakaṃ sāmikena vā āṇattena vā diyyamānaṃ ‘‘ aparassa bhāgaṃ dehī ’’ ti vatvā gaṇhato bhaṇḍadeyyaṃ . Aññena diyyamānaṃ gaṇhanto bhaṇḍagghena kāretabbo . Asammatena vā anāṇattena vā diyyamāne ‘‘ aparampi bhāgaṃ dehī ’’ ti vatvā vā kūṭavassāni gaṇetvā vā gaṇhanto pattacatukke viya tassuddhāreyeva bhaṇḍagghena kāretabbo . Itarehi diyyamānaṃ evaṃ gaṇhato bhaṇḍadeyyaṃ . Sāmikena pana ‘‘ imassa dehī ’’ ti dāpitaṃ vā sayaṃ dinnaṃ vā sudinnanti ayamettha sabbaaṭṭhakathā vinicchayato sāro .

144. PīṭhavatthusmiṃM1.335 – so bhikkhu parikappetvā ‘‘ etaṃ ṭhānaṃ sampattaṃ gaṇhissāmī ’’ ti saṅkāmesi . Tenassa saṅkāmane avahāro natthi . Saṅkāmetvā pana parikappitokāsato gahaṇe pārājikaṃ vuttaṃ . Evaṃ haranto ca yadi pīṭhake theyyacittaṃ natthi , thavikaṃ agghāpetvā kāretabbo . AthaP2.381 pīṭhakepi atthi , ubho agghāpetvā kāretabboti .

Bhisiādīni tīṇi vatthūni pākaṭāneva .

146. VissāsaggāhādīsuV1.307 tīsu vatthūsu gahaṇe anāpatti , āharāpentesu bhaṇḍadeyyaṃ .

Piṇḍāya paviṭṭhassa paṭiviso antoupacārasīmāyaṃ ṭhitasseva gahetuṃ vaṭṭati . Yadi pana dāyakā ‘‘ bahiupacāraṭṭhānampi bhante , bhāgaṃ gaṇhatha , āgantvā paribhuñjissantī ’’ ti vadanti , evaṃ antogāmaṭṭhānampi gahetuṃ vaṭṭati .

Sesamettha uttānatthameva .

150. VuttavādakavatthuttayeV1.308 vutto vajjemīti tayā vutto hutvā ‘‘ tava vacanena vadāmī ’’ ti attho .

Anāpatti bhikkhu pārājikassāti sāmikehi dinnattā anāpatti .

Na ca , bhikkhave ,‘‘ vutto vajjemī ’’ ti vattabboti ‘‘ ahaṃ tayā vutto hutvā tava vacanena vadāmī ’’ ti evaṃ añño bhikkhu aññena bhikkhunā na vattabboti attho . Paricchedaṃ pana katvā ‘‘ itthannāmaṃ tava vacanena gaṇhissāmī ’’ ti vattuṃ vaṭṭati .

Vutto vajjehīti mayā vutto hutvā mama vacanena vadehīti attho .

Sesaṃ vuttanayameva .

Imesupi ca dvīsu vatthūsu paricchedaṃ katvā vattuṃ vaṭṭati .

Ettāvatā hi upārambhā mutto hotīti .

153. Sūkaravatthudvaye – kiñcāpi paṭhamassa bhikkhuno chātajjhattaṃ disvā kāruññena mocitattā anāpatti . Sāmikesu pana asampaṭicchantesu bhaṇḍadeyyaṃ , tāva mahanto vā matasūkaro āharitvā dātabbo , tadagghanakaṃ vā bhaṇḍaṃ . Sace pāsasāmike kuhiñcipi na passati , pāsasāmantā tadagghanakaṃ sāṭakaṃ vā kāsāvaṃ vā thālakaṃ vā yathā te āgatāM1.337 passanti , īdise ṭhāne ṭhapetvāva gantabbaṃ , theyyacittena pana mocentassa pārājikameva . Ettha ca koci sūkaro pāsaṃ pādena kaḍḍhitvā chinnamatte pāse ṭhānācāvanadhammena ṭhānena ṭhito hoti caṇḍasote baddhanāvāP2.383 viya . Koci attano dhammatāya ṭhito , koci nipanno , koci kūṭapāsena baddho hoti . Kūṭapāso nāma yassa ante dhanukaṃ vā aṅkusako vā añño vā koci daṇḍako baddho hoti , yo tattha tattha rukkhādīsu laggitvā sūkarassa gamanaṃ nivāreti . Tatra pāsaṃ kaḍḍhitvā ṭhitassa ekameva ṭhānaṃ pāsabandhanaṃ , so hi pāse muttamatte vā chinnamatte vā palāyati . Attano dhammatāya ṭhitassa bandhanañca cattāro ca pādāti pañca ṭhānāni . Nipannassa bandhanañca sayanañcāti dve ṭhānāni . Kūṭapāsabaddhassa yattha yattha gacchati , taṃ tadeva ṭhānaṃ . Tasmā taṃ tato tato mocentā dasapi vīsatipi satampi bhikkhū pārājikaṃ āpajjanti . Tattha tattha āgataṃ disvā ekameva dāsaṃ palāpento viya . Purimānaṃ pana tiṇṇaṃ catuppadakathāyaṃ vuttanayena phandāpanaṭhānācāvanāni veditabbāni .

Sunakhadaṭṭhaṃ sūkaraṃ vissajjāpentassāpi kāruññādhippāyena bhaṇḍadeyyaṃ , theyyacittena pārājikaṃ .

Pāsaṭṭhānaṃ pana sunakhasamīpaṃ vā asampattaṃ paṭipathaṃ gantvā paṭhamameva palāpentassa avahāro natthi .

Yopi baddhasūkarassa ghāsañca pānīyañca datvā balaṃ gāhāpetvā ukkuṭṭhiṃ karoti – ‘‘ utrastoV1.309 palāyissatī ’’ ti ; so ce palāyati , pārājikaṃ . Pāsaṃ dubbalaṃ katvā ukkuṭṭhisaddena palāpentassāpi eseva nayo . Yo pana ghāsañca pānīyañca datvā gacchati ,‘‘ balaṃ gahetvā palāyissatī ’’ ti ; so ce palāyati , bhaṇḍadeyyaṃ . Pāsaṃ dubbalaṃ katvā gacchantassāpi eseva nayo . Pāsasantike satthaṃ vā aggiṃ vā ṭhapeti ‘‘ chinne vā daḍḍhe vā palāyissatī ’’ ti . Sūkaro pāsaṃ cālento chinne vā daḍḍhe vā palāyati , bhaṇḍadeyyameva . Pāsaṃ yaṭṭhiyā saha pāteti , pacchā sūkaro taṃ maddanto gacchatiP2.384 , bhaṇḍadeyyaṃ . Sūkaro adūhalapāsāṇehi akkanto hoti , taṃ palāpetukāmassa adūhalaṃ kāruññena ukkhipato bhaṇḍadeyyaṃ , theyyacittena pārājikaṃ . Sace ukkhittamatte agantvā pacchā gacchati , bhaṇḍadeyyameva . Ukkhipitvā ṭhapitaṃ adūhalaṃM1.338 pāteti , pacchā sūkaro taṃ maddanto gacchati , bhaṇḍadeyyaṃ . Opāte patitasūkarampi kāruññena uddharato bhaṇḍadeyyaṃ , theyyacittena pārājikaṃ . Opātaṃ pūretvā nāseti , pacchā sūkaro taṃ maddanto gacchati , bhaṇḍadeyyaṃ . Sūle viddhaṃ kāruññena uddharati , bhaṇḍadeyyaṃ , theyyacittena pārājikaṃ . Sūlaṃ uddharitvā chaḍḍeti , bhaṇḍadeyyaṃ . Vihārabhūmiyaṃ pana pāse vā adūhalaṃ vā oḍḍentā vāretabbā – ‘‘ migarūpānaṃ paṭisaraṇaṭṭhānametaṃ , mā idha evaṃ karothā ’’ ti . Sace ‘‘ harāpetha , bhante ’’ ti vadanti , harāpetuṃ vaṭṭati . Atha sayaṃ haranti , sundarameva . Atha neva haranti , na harituṃ denti , rakkhaṃ yācitvā harāpetuṃ vaṭṭati . Manussā sassarakkhaṇakāle khettesu pāse ca adūhalapāsāṇādīni ca karonti – ‘‘ maṃsaṃ khādantā sassāni rakkhissāmā ’’ ti . Vītivatte sassakāle tesu anālayesu pakkantesu tattha baddhaṃ vā patitaṃ vā mocetuṃ vaṭṭatīti .

Migavatthudvaye pi sūkaravatthūsu vuttasadisoyeva vinicchayo .

Macchavatthudvaye pi eseva nayo . Ayaṃ pana viseso – kumīnamukhaṃ vivaritvā vā pacchāpuṭakaṃ muñcitvā vā passena chiddaṃ katvā vā kumīnato macche pothetvā palāpentassa pārājikaṃ . Bhattasitthāni dassetvā evaṃ palāpentassāpi pārājikaṃ . Saha kumīnena uddharatopi pārājikaṃ . Kevalaṃ kumīnamukhaṃ vivarati , pacchāpuṭakaṃ muñcati , chiddaṃ vā karoti , macchā pana attano dhammatāya palāyanti , bhaṇḍadeyyaṃ . Evaṃ katvā bhattasitthāni dasseti , macchā gocaratthāya nikkhamitvā palāyanti , bhaṇḍadeyyameva . Mukhaṃ avivaritvā pacchāpuṭakaṃ amuñcitvāV1.310 passena chiddaṃ akatvā kevalaṃ bhattasitthāni dasseti , macchā pana chātajjhattā sīsena paharitvā okāsaṃ katvā gocaratthāya nikkhamitvā palāyanti , bhaṇḍadeyyameva . Tucchakumīnassa mukhaṃ vā vivarati , pacchāpuṭakaṃ vā muñcati , chiddaṃ vā karoti , āgatāgatā macchā dvāraṃ pattāP2.385 puṭakachiddehi palāyanti , bhaṇḍadeyyameva . Tucchakumīnaṃ gahetvā gumbe khipati , bhaṇḍadeyyamevāti .

Yāne bhaṇḍaṃ pīṭhe thavikāya sadisaṃ .

MaṃsapesivatthumhiM1.339 – sace ākāse gaṇhāti , gahitaṭṭhānameva ṭhānaṃ . Taṃ chahākārehi paricchinditvā ṭhānācāvanaṃ veditabbaṃ . Sesamettha dārugopālakarajakasāṭakavatthūsu ca ambacorakādivatthūsu vuttanayena vinicchinitabbaṃ .

155. Kumbhivatthusmiṃ – yo sappitelādīni apādagghanakāni gahetvā ‘‘ na puna evaṃ karissāmī ’’ ti saṃvare ṭhatvā dutiyadivasādīsupi puna citte uppanne evameva dhuranikkhepaṃ katvā paribhuñjanto sabbampi taṃ paribhuñjati , nevatthi pārājikaṃ . Dukkaṭaṃ vā thullaccayaṃ vā āpajjati , bhaṇḍadeyyaṃ pana hoti . Ayampi bhikkhu evamevamakāsi . Tena vuttaṃ – ‘‘ anāpatti bhikkhu pārājikassā ’’ ti . Dhuranikkhepaṃ pana akatvā ‘‘ divase divase paribhuñjissāmī ’’ ti thokaṃ thokampi paribhuñjato yasmiṃ divase pādagghanakaṃ pūrati , tasmiṃ pārājikaṃ .

Saṃvidāvahāravatthūni saṃvidāvahāre , muṭṭhivatthūni odaniyagharādivatthūsu dve vighāsavatthūni ambacorakādivatthūsu vuttavinicchayanayena veditabbāni .

Dve tiṇavatthūni uttānatthāneva .

156. Ambabhājāpanā divatthūsu te bhikkhū ekaṃ gāmakāvāsaṃ paricchinnabhikkhukaṃ agamaṃsu . Tattha bhikkhū phalāphalaṃ paribhuñjamānāpi tesu āgatesu ‘‘ therānaṃ phalāni dethā ’’ ti kappiyakārake na avocuṃ . Atha te bhikkhū ‘‘ kiṃ saṅghikaṃ amhākaṃ na pāpuṇātī ’’ ti ghaṇṭiṃ paharitvā bhājāpetvā tesampi vassaggena bhāgaṃ datvā attanāpi paribhuñjiṃsu .

Tena nesaṃ bhagavā ‘‘ anāpatti , bhikkhave , paribhogatthāyā ’’ ti āha .

Tasmā idānipi yattha āvāsikā āgantukānaṃ na denti , phalavāre ca sampatte aññesaṃ atthibhāvaṃ disvā corikāya attanāva khādanti , tattha āgantukehiP2.386 ghaṇṭiṃ paharitvā bhājetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati . Yattha pana āvāsikā rukkhe rakkhitvā phalavāre sampatte bhājetvā khādanti , catūsu paccayesuV1.311 sammā upanenti , anissarā tattha āgantukā . Yepi rukkhā cīvaratthāya niyametvā dinnā , tesupi āgantukā anissarā . Eseva nayo sesapaccayatthāya niyametvā dinnesupi . YeM1.340 pana tathā aniyamitā , āvāsikā ca te rakkhitvā gopetvā corikāya paribhuñjanti , na tesu āvāsikānaṃ katikāya ṭhātabbaṃ . Ye phalaparibhogatthāya dinnā , āvāsikāpi ne rakkhitvā gopetvā sammā upanenti , tesuyeva tesaṃ katikāya ṭhātabbaṃ . Mahāpaccariyaṃ pana vuttaṃ – ‘‘ catunnaṃ paccayānaṃ niyametvā dinnaṃ theyyacittena paribhuñjanto bhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabbo . Paribhogavaseneva taṃ bhājetvā paribhuñjantassa bhaṇḍadeyyaṃ . Yaṃ panettha senāsanatthāya niyamitaṃ , taṃ paribhogavaseneva bhājetvā paribhuñjantassa thullaccayañca bhaṇḍadeyyañcā ’’ ti . Odissa cīvaratthāya dinnaṃ cīvareyeva upanetabbaṃ . Sace dubbhikkhaṃ hoti , bhikkhū piṇḍapātena kilamanti , cīvaraṃ pana sulabhaṃ , saṅghasuṭṭhutāya apalokanakammaṃ katvā piṇḍapātepi upanetuṃ vaṭṭati . Senāsanena gilānapaccayena vā kilamantesu saṅghasuṭṭhutāya apalokanakammaṃ katvā tadatthāyapi upanetuṃ vaṭṭati . Odissa piṇḍapātatthāya gilānapaccayatthāya ca dinnepi eseva nayo . Odissa senāsanatthāya dinnaṃ pana garubhaṇḍaṃ hoti , taṃ rakkhitvā gopetvā tadatthameva upanetabbaṃ . Sace pana dubbhikkhaṃ hoti , bhikkhū piṇḍapātena na yāpenti . Ettha rājarogacorabhayādīhi aññattha gacchantānaṃ vihārā palujjanti , tālanāḷikerādike vināsenti , senāsanapaccayaṃ pana nissāya yāpetuṃ sakkā hoti . Evarūpe kāle senāsanaṃ vissajjetvāpi senāsanajagganatthāya paribhogo bhagavatā anuññāto . Tasmā ekaṃ vā dve vā varasenāsanāni ṭhapetvā itarāni lāmakakoṭiyā piṇḍapātatthāya vissajjetuṃ vaṭṭati . Mūlavatthucchedaṃ pana katvā na upanetabbaṃP2.387 . Yo pana ārāmo catuppaccayatthāya niyametvā dinno , tattha apalokanakammaṃ na kātabbaṃ . Yena pana paccayena ūnaṃ , tadatthaṃ upanetuṃ vaṭṭati . Ārāmo jaggitabbo , vetanaṃ datvāpi jaggāpetuṃ vaṭṭati . Ye pana vetanaṃ labhitvā ārāmeyeva gehaṃ katvā vasantā rakkhanti , te ce āgatānaṃ bhikkhūnaṃ nāḷikeraṃ vā tālapakkaṃ vā denti , yaṃ tesaṃ saṅghena anuññātaṃ hoti – ‘‘ divase divase ettakaṃ nāma khādathā ’’ ti tadeva te dātuṃ labhanti ; tato uttari tesaṃ dadantānampi gahetuṃ na vaṭṭati . YoM1.341V1.312 pana ārāmaṃ keṇiyā gahetvā saṅghassa catuppaccayatthāya kappiyabhaṇḍameva deti , ayaṃ bahukampi dātuṃ labhati . Cetiyassa padīpatthāya vā khaṇḍaphullapaṭisaṅkharaṇatthāya vā dinno ārāmopi paṭijaggitabbo ; vetanaṃ datvāpi jaggāpetabbo . Vetanañca panettha cetiyasantakampi saṅghasantakampi dātuṃ vaṭṭati . Etampi ārāmaṃ vetanena tattheva vasitvā rakkhantānañca keṇiyā gahetvā kappiyabhaṇḍadāyakānañca tattha jātakaphaladānaṃ vuttanayeneva veditabbanti .

Ambapālakādivatthūsu – anāpatti , bhikkhave , gopakassa dāneti ettha kataraṃ pana gopakadānaṃ vaṭṭati , kataraṃ na vaṭṭatīti ?

Mahāsumatthero tāva āha – ‘‘ yaṃ gopakassa paricchinditvā dinnaṃ hoti – ‘ ettakaṃ divase divase gaṇhā ’ ti tadeva vaṭṭati ; tato uttari na vaṭṭatī ’’ ti . Mahāpadumatthero panāha – ‘‘ kiṃ gopakānaṃ paṇṇaṃ āropetvā nimittasaññaṃ vā katvā dinnaṃ atthi , etesaṃ hatthe vissaṭṭhakassa ete issarā , tasmā yaṃ te denti taṃ bahukampi vaṭṭatī ’’ ti . Kurundaṭṭhakathāyaṃ pana vuttaṃ – ‘‘ manussānaṃ ārāmaṃ vā aññaṃ vā phalāphalaṃ dārakā rakkhanti , tehi dinnaṃ vaṭṭatiP2.388 . Āharāpetvā pana na gahetabbaṃ . Saṅghike pana cetiyasantake ca keṇiyā gahetvā rakkhantasseva dānaṃ vaṭṭati . Vetanena rakkhantassa attano bhāgamattaṃ vaṭṭatī ’’ ti . Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘ yaṃ gihīnaṃ ārāmarakkhakā bhikkhūnaṃ denti , etaṃ vaṭṭati . Bhikkhusaṅghassa pana ārāmagopakā yaṃ attano bhatiyā khaṇḍetvā denti , etaṃ vaṭṭati . Yopi upaḍḍhārāmaṃ vā kecideva rukkhe vā bhatiṃ labhitvā rakkhati , tassāpi attano pattarukkhatoyeva dātuṃ vaṭṭati . Keṇiyā gahetvā rakkhantassa pana sabbampi vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ . Etaṃ pana sabbaṃ byañjanato nānaṃ , atthato ekameva ; tasmā adhippāyaṃ ñatvā gahetabbaṃ .

Dāruvatthumhi – tāvakāliko ahaṃ bhagavāti tāvakālikacitto ahaṃ bhagavāti vattukāmena vuttaṃ , tāvakālikacittoti ‘‘ puna āharitvā dassāmī ’’ ti evaṃcitto ahanti vuttaṃ hoti .

Bhagavā ‘‘ tāvakālike anāpattī ’’ ti āha . Ayaṃ panettha pāḷimuttakavinicchayo – sace saṅgho saṅghikaṃ kammaṃ kāreti uposathāgāraṃ vā bhojanasālaṃ vā , tato āpucchitvā tāvakālikaṃ haritabbaṃ . Yo pana saṅghiko dabbasambhāro agutto deve vassanteM1.342 temeti , ātapena sukkhati , taṃ sabbampi āharitvā attano āvāse kātuṃ vaṭṭati . Saṅgho āharāpento aññena vā dabbasambhārena mūlena vā saññāpetabbo . Na sakkā ce hoti saññāpetuṃ ,‘‘ saṅghikena , bhante , kataṃ saṅghikaparibhogena vaḷañjathā ’’ ti vattabbaṃ . Senāsanassa pana ayameva bhikkhu issaro . Sacepi pāsāṇatthambho vā rukkhatthambho vāV1.313 kavāṭaṃ vā vātapānaṃ vā nappahoti , saṅghikaṃ tāvakālikaṃ āharitvā pākatikaṃ kātuṃ vaṭṭati . Esa nayo aññesupi dabbasambhāresūti .

Udakavatthusmiṃ – yadāP2.389 udakaṃ dullabhaṃ hoti , yojanatopi aḍḍhayojanatopi āharīyati , evarūpe pariggahitaudake avahāro . Yatopi āharimato vā pokkharaṇīādīsu ṭhitato vā kevalaṃ yāgubhattaṃ sampādenti , pānīyaparibhogañca karonti , na aññaṃ mahāparibhogaṃ , tampi theyyacittena gaṇhato avahāro . Yato pana ekaṃ vā dve vā ghaṭe gahetvā āsanaṃ dhovituṃ , bodhirukkhe siñcituṃ udakapūjaṃ kātuṃ , rajanaṃ pacituṃ labbhati , tattha saṅghassa katikavaseneva paṭipajjitabbaṃ . Atirekaṃ gaṇhanto , mattikādīni vā theyyacittena pakkhipanto bhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabbo . Sace āvāsikā katikavattaṃ daḷhaṃ karonti , aññesaṃ bhaṇḍakaṃ dhovituṃ vā rajituṃ vā na denti , attanā pana aññesaṃ apassantānaṃ gahetvā sabbaṃ karonti , tesaṃ katikāya na ṭhātabbaṃ . Yattakaṃ te dhovanti , tattakaṃ dhovitabbaṃ . Sace saṅghassa dve tisso pokkharaṇiyo vā udakasoṇḍiyo vā honti , katikā ca katā ‘‘ ettha nhāyitabbaṃ , ito pānīyaṃ gahetabbaṃ , idha sabbaparibhogo kātabbo ’’ ti . Katikavatteneva sabbaṃ kātabbaṃ . Yattha katikā natthi , tattha sabbaparibhogo vaṭṭatīti . Mattikāvatthusmiṃ – yattha mattikā dullabhā hoti , nānappakārā vā vaṇṇamattikā āharitvā ṭhapitā , tattha thokāpi pañcamāsakaṃ agghati , tasmā pārājikaṃ . Saṅghike pana kamme cetiyakamme ca niṭṭhite saṅghaṃ āpucchitvā vā tāvakālikaṃ vā gahetuṃ vaṭṭati . Sudhāyapi cittakammavaṇṇesupi eseva nayo .

TiṇavatthūsuM1.343 – jhāpitatiṇe ṭhānācāvanassa abhāvā dukkaṭaṃ , bhaṇḍadeyyaṃ pana hoti .

Saṅgho tiṇavatthuṃ jaggitvā saṅghikaṃ āvāsaṃ chādeti , puna kadāci jaggituṃ na sakkoti , athañño eko bhikkhu vattasīsena jaggati , saṅghassevetaṃ . No ce jaggati , saṅghenekoP2.390 bhikkhu vattabbo ‘‘ jaggitvā dehī ’’ ti . So ce bhāgaṃ icchati , bhāgaṃ datvāpi jaggāpetabbaṃ . Sace bhāgaṃ vaḍḍheti , dātabbameva . Vaḍḍhetiyeva ,‘‘ gaccha jaggitvā sabbaṃ gahetvā attano santakaṃ senāsanaṃ chādehī ’’ ti vattabbo . Kasmā ? Naṭṭhe attho natthi . Dadantehi pana savatthukaṃ na dātabbaṃV1.314 , garubhaṇḍaṃ hoti ; tiṇamattaṃ pana dātabbaṃ . Tasmiṃ ce jaggitvā attano senāsanaṃ chādente puna saṅgho jaggituṃ pahoti ,‘‘ tvaṃ mā jaggi , saṅgho jaggissatī ’’ ti vattabboti .

Mañcādīni satta vatthūni pākaṭāneva . Pāḷiyaṃ pana anāgatampi pāsāṇatthambhaṃ vā rukkhatthambhaṃ vā aññaṃ vā kiñci pādagghanakaṃ harantassa pārājikameva . Padhānagharādīsu chaḍḍitapatitānaṃ pariveṇādīnaṃ kuṭṭampi pākārampi bhinditvā iṭṭhakādīni avaharantassāpi eseva nayo . Kasmā ? Saṅghikaṃ nāma kadāci ajjhāvasanti , kadāci na ajjhāvasanti . Paccante corabhayena janapade vuṭṭhahante chaḍḍitavihārādīsu kiñci parikkhāraṃ harantassāpi eseva nayo . Ye pana tato tāvakālikaṃ haranti , puna āvasitesu ca vihāresu bhikkhū āharāpenti , dātabbaṃ . Sacepi tato āharitvā senāsanaṃ kataṃ hoti , taṃ vā tadagghanakaṃ vā dātabbameva . ‘‘ Puna āvasissāmā ’’ ti ālayaṃ acchinditvā vuṭṭhitesu janapadesu gaṇasantakaṃ vā puggalikaṃ vā gahitaṃ hoti ; te ce anujānanti , paṭikammena kiccaṃ natthi . Saṅghikaṃ pana garubhaṇḍaṃ , tasmā paṭikammaṃ kattabbameva .

157. Vihāraparibhogavatthu uttānatthameva .

Anujānāmi , bhikkhave , tāvakālikaṃ haritun ti ettha yo bhikkhu saṅghikaṃ mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā tāvakālikaṃ haritvā attano phāsukaṭṭhāne ekampi dvepi māse saṅghikaparibhogena paribhuñjati , āgatāgatānaṃ vuḍḍhatarānaṃ deti , nappaṭibāhatiP2.391 , tassa tasmiṃ naṭṭhepi jiṇṇepi corāvahaṭepi gīvā na hoti . Vasitvā pana gacchantena yathāṭhāne ṭhapetabbaṃ . Yo pana puggalikaparibhogena paribhuñjati , āgatāgatānaṃ vuḍḍhatarānaṃ naM1.344 deti , tasmiṃ naṭṭhe tassa gīvā hoti . Aññaṃ pana āvāsaṃ haritvā paribhuñjantena sace tattha vuḍḍhataro āgantvā vuṭṭhāpeti ,‘‘ mayā idaṃ asukāvāsato nāma āhaṭaṃ , gacchāmi , naṃ pākatikaṃ karomī ’’ ti vattabbaṃ . Sace so bhikkhu ‘‘ ahaṃ pākatikaṃ karissāmī ’’ ti vadati , tassa bhāraṃ katvāpi gantuṃ vaṭṭatīti saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ .

Campāvatthumhi – tekaṭulayāgūti tilataṇḍulamuggehi vā tilataṇḍulamāsehi vā tilataṇḍulakulatthehi vā tilataṇḍulehi saddhiṃ yaṃkiñci ekaṃ aparaṇṇaṃ pakkhipitvā tīhi katā , etaṃ kira imehi tīhi catubhāgaudakasambhinne khīre sappimadhusakkarādīhi yojetvā karonti .

RājagahavatthumhiV1.315 – madhugoḷakoti atirasakapūvo vuccati ; ‘‘ madhusīsakan ’’ tipi vadanti . Sesamettha vatthudvayepi odanabhājanīyavatthusmiṃ vuttanayeneva veditabbaṃ .

158. Ajjukavatthusmiṃ – etadavocāti gilāno hutvā avoca .

Āyasmā upāli āyasmato ajjukassa pakkhoti na agatigamanavasena pakkho , api ca kho anāpattisaññitāya lajjīanuggahena vinayānuggahena ca thero pakkhoti veditabbo .

Sesamettha uttānameva .

159. Bārāṇasīvatthusmiṃ – corehi upaddutan ti corehi viluttaṃ .

Iddhiyā ānetvā pāsāde ṭhapesīti thero kira taṃ kulaṃ sokasallasamappitaṃ āvaṭṭantaṃ vivaṭṭantaṃ disvā tassa kulassa anukampāya pasādānurakkhaṇatthāya dhammānuggahena attano iddhiyā ‘‘ tesaṃyeva pāsādaṃ dārakānaṃ samīpe hotū ’’ ti adhiṭṭhāsi . Dārakā ‘‘ amhākaṃ pāsādo ’’ ti sañjānitvā abhiruhiṃsu . Tato thero iddhiṃ paṭisaṃhari , pāsādopiP2.392 sakaṭṭhāneyeva aṭṭhāsi . Vohāravasena pana vuttaṃ ‘‘ te dārake iddhiyā ānetvā pāsāde ṭhapesī ’’ ti .

Iddhivisayeti īdisāya adhiṭṭhāniddhiyā anāpatti . Vikubbaniddhi pana na vaṭṭati .