6. Kuṭikārasikkhāpadavaṇṇanā

342. Tena samayenāti kuṭikārasikkhāpadaṃ .

Tattha āḷavakāti āḷaviraṭṭhe jātā dārakā āḷavakā nāma , te pabbajitakālepi ‘‘ āḷavakā ’’ tveva paññāyiṃsu . Te sandhāya vuttaṃ ‘‘ āḷavakā bhikkhū ’’ ti . SaññācikāyotiM2.148 sayaṃ yācitvā gahitūpakaraṇāyo . Kārāpentīti karontipi kārāpentipi , te kira sāsane vipassanādhurañca ganthadhurañcāti dvepi dhurāni chaḍḍetvā navakammameva dhuraṃ katvā paggaṇhiṃsu . Assāmikāyoti anissarāyo , kāretā dāyakena virahitāyoti attho . Attuddesikāyoti attānaṃ uddissa attano atthāya āraddhāyoti attho . Appamāṇikāyoti ‘‘ ettakena niṭṭhaṃ gacchissantī ’’ ti evaṃ aparicchinnappamāṇāyo , vuddhippamāṇāyo vā mahantappamāṇāyoti attho .

Yācanā eva bahulā etesaṃ mandaṃ aññaṃ kammanti yācanabahulā . Evaṃ viññattibahulā veditabbā . Atthato panettha nānākaraṇaṃ natthi , anekakkhattuṃ ‘‘ purisaṃ detha , purisatthakaraṃ dethā ’’ ti yācantānametaṃ adhivacanaṃ .

Tattha mūlacchejjāya purisaṃ yācituṃ na vaṭṭati , sahāyatthāya kammakaraṇatthāya ‘‘ purisaṃ dethā ’’ ti yācituṃ vaṭṭati . Purisatthakaran ti purisena kātabbaṃ hatthakammaṃ vuccati , taṃ yācituṃ vaṭṭati . Hatthakammaṃ nāma kiñci vatthu na hoti , tasmāP3.562 ṭhapetvā migaluddakamacchabandhakādīnaṃ sakakammaṃ avasesaṃ sabbaṃ kappiyaṃ . ‘‘ Kiṃ , bhante , āgatattha kena kamman ’’ ti pucchite vā apucchite vā yācituṃ vaṭṭati , viññattipaccayā doso natthi . Tasmā migaluddakādayo sakakammaṃ na yācitabbā ,‘‘ hatthakammaṃ dethā ’’ ti aniyametvāpi na yācitabbā ; evaṃV2.134 yācitā hi te ‘‘ sādhu , bhante ’’ ti bhikkhū uyyojetvā migepi māretvā āhareyyuṃ . Niyametvā pana ‘‘ vihāre kiñci kattabbaṃ atthi , tattha hatthakammaṃ dethā ’’ ti yācitabbā . Phālanaṅgalādīni upakaraṇāni gahetvā kasituṃ vā vapituṃ vā lāyituṃ vā gacchantaṃ sakiccapasutampi kassakaṃ vā aññaṃ vā kiñci hatthakammaṃ yācituṃ vaṭṭateva . Yo pana vighāsādo vā añño vā koci nikkammo niratthakakathaṃ kathento niddāyanto vā viharati , evarūpaṃ ayācitvāpi ‘‘ ehi re idaṃ vā idaṃ vā karohī ’’ ti yadicchakaṃ kārāpetuṃ vaṭṭati . Hatthakammassa pana sabbakappiyabhāvadīpanatthaṃ imaṃ nayaṃ kathenti . Sace hi bhikkhu pāsādaṃ kāretukāmo hoti , thambhatthāya pāsāṇakoṭṭakānaṃ gharaṃ gantvā vattabbaṃ ‘‘ hatthakammaṃ laddhuṃ vaṭṭati upāsakā ’’ ti . Kiṃ kātabbaṃ , bhante , ti ? Pāsāṇatthambhā uddharitvā dātabbāti . Sace te uddharitvāM2.149 vā denti , uddharitvā nikkhitte attano thambhe vā denti , vaṭṭati . Athāpi vadanti – ‘‘ amhākaṃ , bhante , hatthakammaṃ kātuṃ khaṇo natthi , aññaṃ uddharāpetha , tassa mūlaṃ dassāmā ’’ ti uddharāpetvā ‘‘ pāsāṇatthambhe uddhaṭamanussānaṃ mūlaṃ dethā ’’ ti vattuṃ vaṭṭati . Etenevupāyena pāsādadārūnaṃ atthāya vaḍḍhakīnaṃ santikaṃ iṭṭhakatthāya iṭṭhakavaḍḍhakīnaṃ chadanatthāya gehacchādakānaṃ cittakammatthāya cittakārānanti yena yena attho hoti , tassa tassa atthāya tesaṃ tesaṃ sippakārakānaṃ santikaṃ gantvā hatthakammaṃ yācituṃ vaṭṭati . Hatthakammayācanavasena ca mūlacchejjāya vā bhattavetanānuppadānena vā laddhampi sabbaṃ gahetuṃ vaṭṭati . Araññato āharāpentena ca sabbaṃ anajjhāvutthakaṃ āharāpetabbaṃ . Na kevalañca pāsādaṃ kāretukāmena mañcapīṭhapattaparissāvanadhamakarakacīvarādīniP3.563 kārāpetukāmenāpi dārulohasuttādīni labhitvā te te sippakārake upasaṅkamitvā vuttanayeneva hatthakammaṃ yācitabbaṃ . Hatthakammayācanavasena ca mūlacchejjāya vā bhattavetanānuppadānena vā laddhampi sabbaṃ gahetabbaṃ . Sace pana kātuṃ na icchanti , bhattavetanaṃ paccāsīsanti , akappiyakahāpaṇādi na dātabbaṃ . Bhikkhācāravattena taṇḍulādīni pariyesitvā dātuṃ vaṭṭati . Hatthakammavasena pattaṃ kāretvā tatheva pācetvā navapakkassa pattassa puñchanatelatthāya antogāmaṃ paviṭṭhena ‘‘ bhikkhāya āgato ’’ ti sallakkhetvā yāguyā vā bhatte vā ānīte hatthena patto pidhātabbo . Sace upāsikā ‘‘ kiṃ , bhante ’’ ti pucchati ,‘‘ navapakko patto puñchanatelena attho ’’ ti vattabbaṃ . Sace sā ‘‘ dehi , bhante ’’ ti pattaṃ gahetvā telena puñchitvā yāguyā vā bhattassa vā pūretvā deti , viññatti nāma na hoti , gahetuṃ vaṭṭatīti . BhikkhūV2.135 pageva piṇḍāya caritvā āsanasālaṃ gantvā āsanaṃ apassantā tiṭṭhanti . Tatra ce upāsakā bhikkhū ṭhite disvā sayameva āsanāni āharāpenti , nisīditvā gacchantehi āpucchitvā gantabbaṃ . Anāpucchā gatānampi naṭṭhaṃ gīvā na hoti , āpucchitvā gamanaṃ pana vattaṃ . Sace bhikkhūhi ‘‘ āsanāni āharathā ’’ ti vuttehi āhaṭāni honti , āpucchitvāva gantabbaṃ . Anāpucchā gatānaṃ vattabhedo ca naṭṭhañca gīvāti . Attharaṇakojavādīsupi eseva nayo . MakkhikāyoM2.150 bahukā honti ,‘‘ makkhikābījaniṃ āharathā ’’ ti vattabbaṃ . Pucimandasākhādīni āharanti , kappiyaṃ kārāpetvā paṭiggahetabbāni . Āsanasālāya udakabhājanaṃ rittaṃ hoti ,‘‘ dhamakaraṇaṃ gaṇhā ’’ ti na vattabbaṃ . Dhamakarakañhi rittabhājane pakkhipanto bhindeyya ‘‘ nadiṃ vā taḷākaṃ vā gantvā pana udakaṃ āharā ’’ ti vattuṃ vaṭṭati . ‘‘ Gehato āharā ’’ ti neva vattuṃ vaṭṭati , na āhaṭaṃP3.564 paribhuñjitabbaṃ . Āsanasālāyaṃ vā araññake vā bhattakiccaṃ karontehi tatthajātakaṃ anajjhāvutthakaṃ yaṃkiñci uttaribhaṅgārahaṃ pattaṃ vā phalaṃ vā sace kiñci kammaṃ karontaṃ āharāpeti , hatthakammavasena āharāpetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati . Alajjīhi pana bhikkhūhi vā sāmaṇerehi vā hatthakammaṃ na kāretabbaṃ . Ayaṃ tāva purisatthakare nayo . Goṇaṃ pana aññātakaappavāritaṭṭhānato āharāpetuṃ na vaṭṭati , āharāpentassa dukkaṭaṃ . Ñātipavāritaṭṭhānatopi mūlacchejjāya yācituṃ na vaṭṭati , tāvakālikanayena sabbattha vaṭṭati . Evaṃ āharāpitañca goṇaṃ rakkhitvā jaggitvā sāmikā paṭicchāpetabbā . Sacassa pādo vā siṅgaṃ vā bhijjati vā nassati vā sāmikā ce sampaṭicchanti , iccetaṃ kusalaṃ . No ce sampaṭicchanti , gīvā hoti . Sace ‘‘ tumhākaṃyeva demā ’’ ti vadanti na sampaṭicchitabbaṃ . ‘‘ Vihārassa demā ’’ ti vutte pana ‘‘ ārāmikānaṃ ācikkhatha jagganatthāyā ’’ ti vattabbaṃ . ‘‘ Sakaṭaṃ dethā ’’ tipi aññātakaappavārite vattuṃ na vaṭṭati , viññattieva hoti dukkaṭaṃ āpajjati . Ñātipavāritaṭṭhāne pana vaṭṭati , tāvakālikaṃ vaṭṭati kammaṃ katvā puna dātabbaṃ . Sace nemiyādīni bhijjanti pākatikāni katvā dātabbaṃ . Naṭṭhe gīvā hoti . ‘‘ Tumhākameva demā ’’ ti vutte dārubhaṇḍaṃ nāma sampaṭicchituṃ vaṭṭati . Esa nayo vāsipharasukuṭhārīkudālanikhādanesu . Valliādīsu ca parapariggahitesu . Garubhaṇḍappahonakesuyeva ca valliādīsu viññatti hoti , na tato oraṃ . AnajjhāvutthakaṃV2.136 pana yaṃkiñci āharāpetuṃ vaṭṭati . Rakkhitagopitaṭṭhāneyeva hi viññatti nāma vuccati . Sā dvīsu paccayesu sabbena sabbaṃ na vaṭṭati , senāsanapaccaye pana ‘‘ āhara dehī ’’ ti viññattimattameva na vaṭṭatiM2.151 , parikathobhāsanimittakammāni vaṭṭanti . Tattha uposathāgāraṃ vā bhojanasālaṃ vā aññaṃ vā yaṃkiñci senāsanaṃ icchato ‘‘ imasmiṃ vata okāse evarūpaṃ senāsanaṃ kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti vā ‘‘ yuttan ’’ ti vā ‘‘ anurūpan ’’ ti vātiādināP3.565 nayena vacanaṃ parikathā nāma . ‘‘ Upāsakā tumhe kuhiṃ vasathā ’’ ti ? ‘‘ Pāsāde , bhante ’’ ti . ‘‘ Kiṃ bhikkhūnaṃ pana upāsakā pāsādo na vaṭṭatī ’’ ti evamādivacanaṃ obhāso nāma . Manusse disvā rajjuṃ pasāreti , khīle ākoṭāpeti . ‘‘ Kiṃ idaṃ , bhante ’’ ti vutte ‘‘ idha āvāsaṃ karissāmā ’’ ti evamādikaraṇaṃ pana nimittakammaṃ nāma . Gilānapaccaye pana viññattipi vaṭṭati , pageva parikathādīni .

Manussā upaddutā yācanāya upaddutā viññattiyāti tesaṃ bhikkhūnaṃ tāya yācanāya ca viññattiyā ca pīḷitā . Ubbijjantipīti ‘‘ kiṃ nu āharāpessantī ’’ ti ubbegaṃ iñjanaṃ calanaṃ paṭilabhanti . Uttasantipīti ahiṃ viya disvā sahasā tasitvā ukkamanti . Palāyantipīti dūratova yena vā tena vā palāyanti . Aññenapi gacchantīti yaṃ maggaṃ paṭipannā taṃ pahāya nivattitvā vāmaṃ vā dakkhiṇaṃ vā gahetvā gacchanti , dvārampi thakenti .

344. Bhūtapubbaṃ bhikkhaveti iti bhagavā te bhikkhū garahitvā tadanurūpañca dhammiṃ kathaṃ katvā punapi viññattiyā dosaṃ pākaṭaṃ kurumāno iminā ‘‘ bhūtapubbaṃ bhikkhave ’’ tiādinā nayena tīṇi vatthūni dassesi .

Tattha maṇikaṇṭhoti so kira nāgarājā sabbakāmadadaṃ mahagghaṃ maṇiṃ kaṇṭhe pilandhitvā carati , tasmā ‘‘ maṇikaṇṭho ’’ tveva paññāyittha .

Uparimuddhani mahantaṃ phaṇaṃ karitvā aṭṭhāsīti so kira tesaṃ dvinnaṃ isīnaṃ kaniṭṭho isi mettāvihārī ahosi , tasmā nāgarājā nadito uttaritvā devavaṇṇaṃ nimminitvā tassa santike nisīditvā sammodanīyaṃ kathaṃ katvā taṃ devavaṇṇaṃ pahāya sakavaṇṇameva upagantvā taṃ isiṃ parikkhipitvā pasannākāraṃ karonto uparimuddhani mahantaṃ phaṇaṃ karitvā chattaṃ viya dhārayamāno muhuttaṃ ṭhatvā pakkamati , tena vuttaṃ ‘‘ uparimuddhani mahantaṃ phaṇaṃ karitvā aṭṭhāsī ’’ ti .

Maṇimassa kaṇṭhe pilandhanan ti maṇiṃ assa kaṇṭhe pilandhitaṃ , āmukkanti attho .

Ekamantaṃ aṭṭhāsīti tena devavaṇṇena āgantvā tāpasena saddhiṃ sammodamāno ekasmiṃ padese aṭṭhāsi .

Mamannapānan tiM2.152 mama annañca pānañca . Vipulan ti bahulaṃ . Uḷāran ti paṇītaṃP3.566 .

AtiyācakosītiV2.137 ativiya yācako , asi punappunaṃ yācasīti vuttaṃ hoti .

Susūti taruṇo , thāmasampanno yobbanappattapuriso . Sakkharā vuccati kāḷasilā , tattha dhoto asi ‘‘ sakkharadhoto nāmā ’’ ti vuccati , sakkharadhoto pāṇimhi assāti sakkharadhotapāṇi , pāsāṇe dhotanisitakhaggahatthoti attho .

Yathā so asihattho puriso tāseyya , evaṃ tāsesi maṃ selaṃ yācamāno , maṇiṃ yācantoti attho .

Na taṃ yāceti taṃ na yāceyya . Kataraṃ ? Yassa piyaṃ jigīseti yaṃ assa sattassa piyanti jāneyya .

Kimaṅgaṃ pana manussabhūtānan ti manussabhūtānaṃ amanāpāti kimevettha vattabbaṃ .

345. Sakuṇasaṅghassa saddena ubbāḷhoti so kira sakuṇasaṅgho paṭhamayāmañca pacchimayāmañca nirantaraṃ saddameva karoti , so bhikkhu tena saddena pīḷito hutvā bhagavato santikaṃ agamāsi . Tenāha – ‘‘ yenāhaṃ tenupasaṅkamī ’’ ti .

Kuto ca tvaṃ bhikkhu āgacchasīti ettha nisinno so bhikkhu na āgacchati vattamānasamīpe pana evaṃ vattuṃ labbhati . Tenāha – ‘‘ kuto ca tvaṃ bhikkhu āgacchasī ’’ ti , kuto āgatosīti attho .

Tato ahaṃ bhagavā āgacchāmīti etthāpi so eva nayo .

Ubbāḷhoti pīḷito , ukkaṇṭhāpito hutvāti attho . So sakuṇasaṅgho ‘‘ bhikkhu pattaṃ yācatī ’’ ti ettha na te sakuṇā bhikkhuno vacanaṃ jānanti , bhagavā pana attano ānubhāvena yathā jānanti tathā akāsi .

346. Apāhaṃ te na jānāmīti api ahaṃ te jane ‘‘ ke vā ime , kassa vā ime ’’ ti na jānāmi .

Saṅgamma yācantīti samāgantvā vaggavaggā hutvā yācanti .

Yācako appiyo hotīti yo yācati so appiyo hoti .

Yācaṃ adadamappiyoti yācan ti yācitaṃ vuccati , yācitamatthaṃ adadantopi appiyo hoti . Atha vā yācan ti yācantassa , adadamappiyotiM2.153 adento appiyo hoti .

Mā me videssanā ahūti mā me appiyabhāvo ahu , ahaṃ vā tava , tvaṃ vā mama videsso appiyo mā ahosīti attho .

347. DussaṃharānītiV2.138 kasigorakkhādīhi upāyehi dukkhena saṃharaṇīyāni .

353. Kipillikānan ti rattakāḷapiṅgalādibhedānaṃ yāsaṃ kāsañci kipillikānaṃ . Kipīllakānantipi pāṭho . Āsayoti nibaddhavasanaṭṭhānaṃ , yathā ca kipillikānaṃ evaṃ upacikādīnampi nibaddhavasanaṭṭhānaṃyeva āsayo veditabbo . Yattha pana te gocaratthāya āgantvā gacchanti , sabbesampi tādiso sañcaraṇappadeso avārito , tasmā tattha apanetvā sodhetvā kātuṃ vaṭṭati . Imāni tāva cha ṭhānānisattānuddayāya paṭikkhittāni . Hatthīnaṃ vāti hatthīnaṃ pana nibaddhavasanaṭṭhānampi nibaddhagocaraṭṭhānampi na vaṭṭati , sīhādīnaṃ āsayo ca gocarāya pakkamantānaṃ nibaddhagamanamaggo ca na vaṭṭati . Etesaṃ gocarabhūmi na gahitā . Yesaṃ kesañcīti aññesampi vāḷānaṃ tiracchānagatānaṃM2.156 . Imāni satta ṭhānāni sappaṭibhayāni bhikkhūnaṃ ārogyatthāya paṭikkhittāni . Sesāni nānāupaddavehi saupaddavāni . Tattha pubbaṇṇanissitan ti pubbaṇṇaṃ nissitaṃ sattannaṃP3.570 dhaññānaṃ viruhanakakhettasāmantā ṭhitaṃ . Eseva nayo aparaṇṇanissitādīsupi . Ettha pana abbhāghātan ti kāraṇāgharaṃ verigharaṃ , corānaṃ māraṇatthāya katanti kurundiādīsu . Āghātanan ti dhammagandhikā vuccati . Susānan ti mahāsusānaṃ . Saṃsaraṇan ti anibbijjhagamanīyo gatapaccāgatamaggo vuccati . Sesaṃ uttānameva .

Na sakkā hoti yathāyuttena sakaṭenāti dvīhi balibaddehi yuttena sakaṭena ekaṃ cakkaṃ nibbodakapatanaṭṭhāne ekaṃ bahi katvā āvijjituṃ na sakkā hoti . Kurundiyaṃ pana ‘‘ catūhi yuttenā ’’ ti vuttaṃ . Samantā nisseṇiyā anuparigantun ti nisseṇiyaṃ ṭhatvā gehaṃ chādentehi na sakkā hoti samantā nisseṇiyā āvijjituṃ . Iti evarūpe sārambhe ca aparikkamane ca ṭhāneV2.141 na kāretabbā .

Anārambhe pana saparikkamane kāretabbā , taṃ vuttapaṭipakkhanayena pāḷiyaṃ āgatameva .

Anārambhe pana saparikkamane kāretabbā , taṃ vuttapaṭipakkhanayena pāḷiyaṃ āgatameva .

Puna saññācikā nāmāti evamādi ‘‘ sārambhe ce bhikkhu vatthusmiṃ aparikkamane saññācikāya kuṭiṃ kāreyyā ’’ ti evaṃ vuttasaṃyācikādīnaṃ atthappakāsanatthaṃ vuttaṃ .

Payoge dukkaṭan ti evaṃ adesitavatthukaṃ vā pamāṇātikkantaṃ vā kuṭiṃ kāressāmīti araññato rukkhā haraṇatthāya vāsiṃ vā pharasuṃ vā niseti dukkaṭaṃ , araññaṃ pavisati dukkaṭaṃ , tattha allatiṇāni chindati dukkaṭena saddhiṃ pācittiyaṃ , sukkhāni chindati dukkaṭaṃ . Rukkhesupi eseva nayo . Bhūmiṃ sodheti khaṇati , paṃsuṃ uddharati , cināti ; evaṃ yāva pācīraṃ bandhati tāva pubbapayogo nāma hoti . Tasmiṃ pubbapayoge sabbattha pācittiyaṭṭhāne dukkaṭena saddhiṃ pācittiyaṃ , dukkaṭaṭṭhāne dukkaṭaṃ , tato paṭṭhāya sahapayogo nāma . Tattha thambhehi kātabbāya thambhaṃ ussāpeti , dukkaṭaṃ . Iṭṭhakāhi cinitabbāyaP3.571 iṭṭhakaṃ ācināti , dukkaṭaṃ . Evaṃ yaṃ yaṃ upakaraṇaṃ yojeti , sabbattha payoge payoge dukkaṭaṃ . Tacchantassa hatthavāre hatthavāre tadatthāya gacchantassa pade pade dukkaṭaṃ . Evaṃ kataṃ pana dārukuṭṭikaṃ vā iṭṭhakakuṭṭikaṃ vā silākuṭṭikaṃ vā antamaso paṇṇasālampi sabhitticchadanaṃ limpissāmītiM2.157 sudhāya vā mattikāya vā limpantassa payoge payoge yāva thullaccayaṃ na hoti , tāva dukkaṭaṃ . Etaṃ pana dukkaṭaṃ mahālepeneva vaṭṭati , setarattavaṇṇakaraṇe vā cittakamme vā anāpatti .

Ekaṃ piṇḍaṃ anāgateti yo sabbapacchimo eko lepapiṇḍo , taṃ ekaṃ piṇḍaṃ asampatte kuṭikamme . Idaṃ vuttaṃ hoti , idāni dvīhi piṇḍehi niṭṭhānaṃ gamissatīti tesu paṭhamapiṇḍadāne thullaccayanti .

Tasmiṃ piṇḍe āgateti yaṃ ekaṃ piṇḍaṃ anāgate kuṭikamme thullaccayaṃ hoti , tasmiṃ avasānapiṇḍe āgate dinne ṭhapite lepassa ghaṭitattā āpatti saṅghādisesassa . Evaṃ lempantassa ca antolepe vā antolepena saddhiṃ bhittiñca chadanañca ekābaddhaṃ katvā ghaṭite bahilepe vā bahilepena saddhiṃ ghaṭite saṅghādiseso . Sace pana dvārabaddhaṃ vā vātapānaṃ vā aṭṭhapetvāva mattikāya limpati , tasmiñca tassokāsaṃ puna vaḍḍhetvā vā avaḍḍhetvā vā ṭhapite lepo na ghaṭīyati rakkhati tāva , puna limpantassa pana ghaṭitamatte saṅghādiseso . Sace taṃ ṭhapiyamānaṃV2.142 paṭhamaṃ dinnalepena saddhiṃ nirantarameva hutvā tiṭṭhati , paṭhamameva saṅghādiseso . Upacikāmocanatthaṃ aṭṭhaṅgulamattena appattacchadanaṃ katvā bhittiṃ limpati , anāpatti . Upacikāmocanatthameva heṭṭhā pāsāṇakuṭṭaṃ katvā taṃ alimpitvā upari limpati , lepo na ghaṭiyati nāma , anāpattiyeva . Iṭṭhakakuṭṭikāya iṭṭhakāhiyeva vātapāneP3.572 ca dhūmanettāni ca karoti , lepaghaṭaneneva āpatti . Paṇṇasālaṃ limpati , lepaghaṭaneneva āpatti . Tattha ālokatthāya aṭṭhaṅgulamattaṃ ṭhapetvā limpati , lepo na ghaṭīyati nāma , anāpattiyeva . Sace ‘‘ vātapānaṃ laddhā ettha ṭhapessāmī ’’ ti karoti , vātapāne ṭhapite lepaghaṭanena āpatti . Sace mattikāya kuṭṭaṃ karoti , chadanalepena saddhiṃ ghaṭane āpatti . Eko ekapiṇḍāvasesaṃ katvā ṭhapeti , añño taṃ disvā ‘‘ dukkataṃ idan ’’ ti vattasīsena limpati ubhinnampi anāpatti .

354. Bhikkhu kuṭiṃ karotīti evamādīni chattiṃsa catukkāni āpattibhedadassanatthaṃ vuttāni , tattha sārambhāya dukkaṭaṃ , aparikkamanāya dukkaṭaṃM2.158 , pamāṇātikkantāya saṅghādiseso , adesitavatthukāya saṅghādiseso , etesaṃ vasena vomissakāpattiyo veditabbā .

355. Āpatti dvinnaṃ saṅghādisesena dvinnaṃ dukkaṭānan tiādīsu ca dvīhi saṅghādisesehi saddhiṃ dvinnaṃ dukkaṭānantiādinā nayena attho veditabbo .

361. So ce vippakate āgacchatītiādīsu pana ayaṃ atthavinicchayo .

Soti samādisitvā pakkantabhikkhu . Vippakateti aniṭṭhite kuṭikamme . Aññassa vā dātabbāti aññassa puggalassa vā saṅghassa vā cajitvā dātabbā . Bhinditvā vā puna kātabbāti kittakena bhinnā hoti , sace thambhā bhūmiyaṃ nikhātā , uddharitabbā . Sace pāsāṇānaṃ upari ṭhapitā , apanetabbā . Iṭṭhakacitāya yāva maṅgaliṭṭhakā tāva kuṭṭā apacinitabbā . Saṅkhepato bhūmisamaṃ katvā vināsitā bhinnā hoti , bhūmito upari caturaṅgulamattepi ṭhite abhinnāva .

Sesaṃ sabbacatukkesu pākaṭameva . Na hettha aññaṃ kiñci atthi , yaṃ pāḷianusāreneva dubbiññeyyaṃ siyā .

363. Attanā vippakatan tiādīsu pana attanā āraddhaṃ kuṭiṃ . Attanā pariyosāpetītiV2.143 mahāmattikāya vā thusamattikāya vā yāya kataṃ pariyositabhāvaṃ pāpetukāmo hoti , tāya avasānapiṇḍaṃ dento pariyosāpetiP3.573 . Parehi pariyosāpetīti attanova atthāya parehi pariyosāpeti . Attanā vā hi vippakatā hotu parehi vā ubhayehi vā , taṃ ce attano atthāya attanā vā pariyosāpeti , parehi vā pariyosāpeti , attanā ca parehi cāti yuganaddhaṃ vā pariyosāpeti , saṅghādisesoyevāti ayamettha vinicchayo . Kurundiyaṃ pana vuttaṃ – ‘‘ dve tayo bhikkhū ‘ ekato vasissāmā ’ ti karonti , rakkhati tāva , avibhattattā anāpatti . ‘ Idaṃ ṭhānaṃ tava , idaṃ mamā ’ ti vibhajitvā karonti āpatti . Sāmaṇero ca bhikkhu ca ekato karonti , yāva avibhattā tāva rakkhati . Purimanayena vibhajitvā karonti , bhikkhussa āpattī ’’ ti .

364. AnāpattiM2.159 leṇetiādīsu leṇaṃ mahantampi karontassa anāpatti . Na hettha lepo ghaṭīyati . Guhampi iṭṭhakāguhaṃ vā silāguhaṃ vā dāruguhaṃ vā bhūmiguhaṃ vā mahantampi karontassa anāpatti . Tiṇakuṭikāyāti sattabhūmikopi pāsādo tiṇapaṇṇacchadano ‘‘ tiṇakuṭikā ’’ ti vuccati . Aṭṭhakathāsu pana kukkuṭacchikagehanti chadanaṃ daṇḍakehi jālabaddhaṃ katvā tiṇehi vā paṇṇehi vā chāditakuṭikāva vuttā , tattha anāpatti . Mahantampi tiṇacchadanagehaṃ kātuṃ vaṭṭati , ullittādibhāvo eva hi kuṭiyā lakkhaṇaṃ , so ca chadanameva sandhāya vuttoti veditabbo . Caṅkamanasālāyaṃ tiṇacuṇṇaṃ paripatati ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , ogumphetvā ullittāvalittaṃ kātun ’’ tiādīni ( cūḷava .260) cettha sādhakāni , tasmā ubhato pakkhaṃ vā kūṭabaddhaṃ vā vaṭṭaṃ vā caturassaṃ vā yaṃ ‘‘ imaṃ etassa gehassa chadanan ’’ ti chadanasaṅkhepena kataṃ hoti , tassa bhittilepena saddhiṃ lepe ghaṭite āpatti . Sace pana ullittāvalittacchadanassa gehassa leparakkhaṇatthaṃ upari tiṇena chādenti , ettāvatā tiṇakuṭi nāma na hoti . Kiṃ panettha adesitavatthukappamāṇātikkantapaccayāva anāpatti , udāhu sārambhaaparikkamanapaccayāpīti sabbatthāpiP3.574 anāpatti . Tathā hi tādisaṃ kuṭiṃ sandhāya parivāre vuttaṃ – ‘‘ BhikkhuV2.144 saññācikāya kuṭiṃ karoti ; Adesitavatthukaṃ pamāṇātikkantaṃ ; Sārambhaṃ aparikkamanaṃ anāpatti ; Pañhā mesā kusalehi cintitā ’’ ti .( pari .479); Aññassatthāyāti kuṭilakkhaṇappattampi kuṭiṃ aññassa upajjhāyassa vā ācariyassa vā saṅghassa vā atthāya karontassa anāpatti . Yaṃ pana ‘‘ āpatti kārukānaṃ tiṇṇaṃ dukkaṭānan ’’ tiādi pāḷiyaṃ vuttaṃ , taṃ yathāsamādiṭṭhāya akaraṇapaccayā vuttaṃ . Vāsāgāraṃ ṭhapetvā sabbatthāti attano vasanatthāya agāraṃ ṭhapetvā aññaṃ uposathāgāraṃ vā jantāgharaṃ vā bhojanasālā vā aggisālā vā bhavissatīti kāreti , sabbattha anāpatti . Sacepissa hoti ‘‘ uposathāgārañca bhavissati , ahañca vasissāmi jantāgharañca bhojanasālāM2.160 ca aggisālā ca bhavissati , ahañca vasissāmī ’’ ti kāritepi ānāpattiyeva . Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘ anāpattī ’’ ti vatvā ‘‘ attano vāsāgāratthāya karontasseva āpattī ’’ ti vuttaṃ . Ummattakassa ādikammikānañca āḷavakānaṃ bhikkhūnaṃ anāpatti . Samuṭṭhānādīsu chasamuṭṭhānaṃ kiriyañca kiriyākiriyañca , idañhi vatthuṃ desāpetvā pamāṇātikkantaṃ karoto kiriyato samuṭṭhāti , vatthuṃ adesāpetvā karoto kiriyākiriyato , nosaññāvimokkhaṃ , acittakaṃ , paṇṇattivajjaṃ , kāyakammaṃ , vacīkammaṃ , ticittaṃ , tivedananti .

Kuṭikārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

7. Vihārakārasikkhāpadavaṇṇanā

365. Tena samayenāti vihārakārasikkhāpadaṃ . Tattha kosambiyan ti evaṃnāmake nagare . Ghositārāmeti ghositassa ārāme . Ghositanāmakena kira seṭṭhinā so kārito , tasmā ‘‘ ghositārāmo ’’ ti vuccati .

Channassāti bodhisattakāle upaṭṭhākachannassa .

Vihāravatthuṃ , bhante , jānāhīti vihārassa patiṭṭhānaṭṭhānaṃ , bhante , jānāhi . Ettha ca vihāroti na sakalavihāro , eko āvāso , tenevāha – ‘‘ ayyassa vihāraṃ kārāpessāmī ’’ ti .

Cetiyarukkhan tiP3.575V2.145 ettha cittīkataṭṭhena cetiyaṃ , pūjārahānaṃ devaṭṭhānānametaṃ adhivacanaṃ ,‘‘ cetiyan ’’ ti sammataṃ rukkhaṃ cetiyarukkhaṃ . Gāmena pūjitaṃ gāmassa vā pūjitanti gāmapūjitaṃ . Eseva nayo sesapadesupi . Apicettha janapadoti ekassa rañño rajje ekeko koṭṭhāso . Raṭṭhan ti sakalarajjaṃ veditabbaṃ , sakalarajjampi hi kadāci kadāci tassa rukkhassa pūjaṃ karoti , tena vuttaṃ ‘‘ raṭṭhapūjitan ’’ ti .

Ekindriyan ti kāyindriyaṃ sandhāya vadanti .

Jīvasaññinoti sattasaññino .

366. Mahallakan ti sassāmikabhāvena saṃyācikakuṭito mahantabhāvo etassa atthīti mahallako . Yasmā vā vatthuṃ desāpetvā pamāṇātikkamenapi kātuṃ vaṭṭati , tasmā pamāṇamahantatāyapi mahallakoM2.161 , taṃ mahallakaṃ . Yasmā panassa taṃ pamāṇamahattaṃ sassāmikattāva labbhati , tasmā tadatthadassanatthaṃ ‘‘ mahallako nāma vihāro sassāmiko vuccatī ’’ ti padabhājanaṃ vuttaṃ . Sesaṃ sabbaṃ kuṭikārasikkhāpade vuttanayeneva veditabbaṃ saddhiṃ samuṭṭhānādīhi . Sassāmikabhāvamattameva hi ettha kiriyato samuṭṭhānābhāvo pamāṇaniyamābhāvo ca viseso , pamāṇaniyamābhāvā ca catukkapārihānīti . Vihārakārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

8. Paṭhamaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā