9. Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā
587. Tena samayenāti rūpiyasaṃvohārasikkhāpadaṃ .
Tattha nānappakārakan ti katākatādivasena anekavidhaṃ .
Rūpiyasaṃvohāran ti jātarūparajataparivattanaṃ .
Samāpajjantīti paṭiggahaṇasseva paṭikkhitattā paṭiggahitaparivattane dosaṃ apassantā karonti .
589. Sīsūpagan tiādīsu
M2.276 sīsaṃ upagacchatīti sīsūpagaṃ , potthakesu pana ‘‘ sīsūpakan ’’ ti likhitaṃ , yassa kassaci sīsālaṅkārassetaṃ adhivacanaṃ .
Esa nayo sabbattha .Katena katan tiādīsu suddho rūpiyasaṃvohāroyeva .
Rūpiye rūpiyasaññītiādimhi purimasikkhāpade vuttavatthūsu nissaggiyavatthunā nissaggiyavatthuṃ cetāpentassa
P3.697 mūlaggahaṇe purimasikkhāpadena nissaggiyaṃ pācittiyaṃ , aparāparaparivattane iminā nissaggiyapācittiyameva .
Nissaggiyavatthunā dukkaṭavatthuṃ vā kappiyavatthuṃ vā cetāpentassapi eseva nayo .
Yo hi ayaṃ arūpiye rūpiyasaññī rūpiyaṃ cetāpetītiādi dutiyo tiko vutto , tassānulomattā avuttopi ayamaparopi rūpiye rūpiyasaññī arūpiyaṃ cetāpetītiādi tiko veditabbo .
Attano vā hi arūpiyena parassa rūpiyaṃ cetāpeyya attano vā rūpiyena parassa arūpiyaṃ , ubhayathāpi rūpiyasaṃvohāro katoyeva hoti , tasmā pāḷiyaṃ ekantena rūpiyapakkhe ekoyeva tiko vuttoti .Dukkaṭavatthunā pana nissaggiyavatthuṃ cetāpentassa mūlaggahaṇe purimasikkhāpadena dukkaṭaṃ , pacchā parivattane iminā nissaggiyaṃ pācittiyaṃ , garukassa cetāpitattā .
Dukkaṭavatthunā dukkaṭavatthumeva , kappiyavatthuṃ vā cetāpentassa mūlaggahaṇe purimasikkhāpadena dukkaṭaṃ , pacchā parivattanepi iminā dukkaṭameva .
Kasmā ?
Akappiyavatthunā cetāpitattā .
Andhakaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ sace kayavikkayaṃ samāpajjeyya , nissaggiyaṃ pācittiyan ’’ ti bhāsitaṃ , taṃ dubbhāsitaṃ .
Kasmā ?
Na hi dānaggahaṇato añño kayavikkayo nāma atthi , kayavikkayasikkhāpadañca kappiyavatthunā
V2.250 kappiyavatthuparivattanameva sandhāya vuttaṃ , tañca kho aññatra sahadhammikehi .Idaṃ sikkhāpadaṃ rūpiyena ca rūpiyārūpiyacetāpanaṃ arūpiyena ca rūpiyacetāpanaṃ .
Dukkaṭavatthunā pana dukkaṭavatthuno cetāpanaṃ neva idha na tattha pāḷiyaṃ vuttaṃ , na cettha anāpatti bhavituṃ arahati .
Tasmā yatheva dukkaṭavatthuno paṭiggahaṇe dukkaṭaṃ , tatheva tassa vā tena vā cetāpanepi dukkaṭaṃ yuttanti bhagavato adhippāyaññūhi vuttaṃ .
Kappiyavatthunā
M2.277 pana nissaggiyavatthuṃ cetāpentassa mūlaggahaṇe purimasikkhāpadena anāpatti , pacchā parivattane iminā nissaggiyaṃ pācittiyaṃ .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ arūpiye arūpiyasaññī rūpiyaṃ cetāpeti nissaggiyaṃ pācittiyan ’’ tiP3.698 .Teneva kappiyavatthunā dukkaṭavatthuṃ cetāpentassa mūlapaṭiggahaṇe tatheva anāpatti , pacchā parivattane iminā dukkaṭaṃ .
Kasmā ?
Akappiyassa cetāpitattā .
Kappiyavatthunā pana kappiyavatthuṃ aññatra sahadhammikehi cetāpentassa mūlaggahaṇe purimasikkhāpadena anāpatti , pacchā parivattane upari kayavikkayasikkhāpadena nissaggiyaṃ pācittiyaṃ .
Kayavikkayaṃ mocetvā gaṇhantassa uparisikkhāpadenapi anāpatti , vaḍḍhiṃ payojentassa dukkaṭaṃ .
Imassa ca rūpiyasaṃvohārassa garukabhāvadīpakaṃ idaṃ pattacatukkaṃ veditabbaṃ .
Yo hi rūpiyaṃ uggaṇhitvā tena ayabījaṃ samuṭṭhāpeti , taṃ koṭṭāpetvā tena lohena pattaṃ kāreti , ayaṃ patto mahāakappiyo nāma , na sakkā kenaci upāyena kappiyo kātuṃ .
Sace hi taṃ vināsetvā thālakaṃ kāreti , tampi akappiyaṃ .
Vāsiṃ kāreti , tāya chinnaṃ dantakaṭṭhampi akappiyaṃ .
Baḷisaṃ kāroti , tena māritā macchāpi akappiyā .
Vāsiphalaṃ tāpetvā udakaṃ vā khīraṃ vā uṇhāpeti , tampi akappiyameva .
Yo pana rūpiyaṃ uggaṇhitvā tena pattaṃ kiṇāti , ayampi patto akappiyo .
‘‘ Pañcannampi sahadhammikānaṃ na kappatī ’’ ti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ .
Sakkā pana kappiyo kātuṃ , so hi mūle mūlasāmikānaṃ patte ca pattasāmikānaṃ dinne kappiyo hoti .
Kappiyabhaṇḍaṃ datvā gahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati .
Yopi rūpiyaṃ uggaṇhāpetvā kappiyakārakena saddhiṃ kammārakulaṃ gantvā pattaṃ disvā ‘‘ ayaṃ mayhaṃ ruccatī ’’ ti vadati .
Kappiyakārako ca taṃ rūpiyaṃ datvā kammāraṃ saññāpeti , ayampi
V2.251 patto kappiyavohārena gahitopi dutiyapattasadisoyeva , mūlassa sampaṭicchitattā akappiyo .
Kasmā sesānaṃ na kappatīti ?
Mūlassa anissaṭṭhattā .Yo pana rūpiyaṃ asampaṭicchitvā ‘‘ therassa pattaṃ kiṇitvā dehī ’’ ti pahitakappiyakārakena saddhiṃ kammārakulaṃ gantvā pattaṃ disvā ‘‘ ime kahāpaṇe
M2.278 gahetvā imaṃ dehī ’’ ti kahāpaṇe dāpetvā gahito , ayaṃ patto etasseva bhikkhuno na vaṭṭati dubbicāritattā , aññesaṃ pana vaṭṭati , mūlassa asampaṭicchitattā .Mahāsumattherassa kira upajjhāyo anuruddhatthero nāma ahosi .
So attano evarūpaṃ
P3.699 pattaṃ sappissa pūretvā saṅghassa nissajji .Tipiṭakacūḷanāgattherassapi saddhivihārikānaṃ evarūpo patto ahosi .
Taṃ theropi sappissa pūrāpetvā saṅghassa nissajjāpesīti .
Idaṃ akappiyapattacatukkaṃ .
Sace pana rūpiyaṃ asampaṭicchitvā ‘‘ therassa pattaṃ kiṇitvā dehī ’’ ti pahitakappiyakārakena saddhiṃ kammārakulaṃ gantvā pattaṃ disvā ‘‘ ayaṃ mayhaṃ ruccatī ’’ ti vā ‘‘ imāhaṃ gahessāmī ’’ ti vā vadati , kappiyakārako ca taṃ rūpiyaṃ datvā kammāraṃ saññāpeti , ayaṃ patto sabbakappiyo buddhānampi paribhogārahoti .
591. Arūpiye rūpiyasaññīti kharapattādīsu suvaṇṇādisaññī .
Āpatti dukkaṭassāti sace tena arūpiyaṃ cetāpeti dukkaṭāpatti hoti .
Esa nayo vematike .
Arūpiyasaññissa pana pañcahi sahadhammikehi saddhi ‘‘ idaṃ gahetvā idaṃ dethā ’’ ti kayavikkayaṃ karontassāpi anāpatti .
Sesaṃ uttānameva .
Chasamuṭṭhānaṃ , kiriyaṃ , nosaññāvimokkhaṃ , acittakaṃ , paṇṇattivajjaṃ , kāyakammavacīkammaṃ , ticittaṃ , tivedananti .
Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Kayavikkayasikkhāpadavaṇṇanā