Issues
Select Version
(VN)Pārājikapāḷi
(VN)Pārājikapāḷi

Pārājikakaṇḍaṃ

Author: _System_commentary_ @ Administrator

1. Pārājikakaṇḍaṃ

1. Paṭhamapārājikaṃ

Sudinnabhāṇavāravaṇṇanā

24. ItoM1.168V1.155 paraṃ tena kho pana samayena vesāliyā avidūretiādi yebhuyyena uttānatthaṃ . Tasmā anupadavaṇṇanaṃ pahāya yattha yattha vattabbaṃ atthi , taṃ tadeva vaṇṇayissāma . Kalandagāmoti kalandakā vuccanti kāḷakā , tesaṃ vasena laddhanāmo gāmo .
Kalandaputtoti gāmavasena laddhanāmassa rājasammatassa cattālīsakoṭivibhavassa kalandaseṭṭhino putto . Yasmā pana tasmiṃ gāme aññepi kalandanāmakā manussā atthi , tasmā kalandaputtoti vatvā puna seṭṭhiputtoti vuttaṃ .
Sambahulehīti bahukehi . Sahāyakehīti sukhadukkhāni saha āyanti upagacchantīti sahāyā , sahāyā eva sahāyakā , tehi sahāyakehi . Saddhin ti ekato . Kenacideva karaṇīyenāti kenacideva bhaṇḍappayojanauddhārasāraṇādinā kiccena ; kattikanakkhattakīḷākiccenātipi vadanti . Bhagavā hi kattikajuṇhapakkhe vesāliṃ sampāpuṇi . Kattikanakkhattakīḷā cettha uḷārā hoti . Tadatthaṃ gatoti veditabbo .
Addasa khoti kathaṃ addasa ? So kira nagarato bhuttapātarāsaṃ suddhuttarāsaṅgaṃ mālāgandhavilepanahatthaṃ buddhadassanatthaṃ dhammasavanatthañca nikkhamantaṃ mahājanaṃ disvā ‘‘ kva gacchathā ’’ ti pucchi . ‘‘ Buddhadassanatthaṃ dhammasavanatthañcā ’’ ti . Tena hi ‘‘ ahampi gacchāmī ’’ ti gantvā catubbidhāya parisāya parivutaṃ brahmassarena dhammaṃ desentaṃ bhagavantaṃ addasa . Tena vuttaṃ – ‘‘ addasa kho … pe … desentan ’’ ti .
Disvānassāti disvāna assa . Etadahosīti pubbe katapuññatāya codiyamānassa bhabbakulaputtassa etaṃ ahosi . Kiṃ ahosi ?
Yaṃnūnāhampi dhammaṃ suṇeyyan tiV1.156 . Tattha yannūnāti parivitakkadassanametaṃ . Evaṃ kirassa parivitakko uppanno ‘‘ yamayaṃ parisā ekaggacittā dhammaṃ suṇāti , aho vatāhampi taṃ suṇeyyan ’’ ti .
AthaP1.203 kho sudinno kalandaputto yena sā parisāti idha kasmā ‘‘ yena bhagavā ’’ ti avatvā ‘‘ yena sā parisā ’’ ti vuttanti ce . Bhagavantañhi parivāretvā uḷāruḷārajanā mahatī parisā nisinnā , tatra na sakkā iminā pacchā āgatena bhagavantaṃ upasaṅkamitvā nisīdituṃ . Parisāya pana ekasmiṃ padese sakkāti so taṃ parisaṃyeva upasaṅkamanto . Tena vuttaṃM1.169 – ‘‘ atha kho sudinno kalandaputto yena sā parisā ’’ ti .
Ekamantaṃ nisinnassa kho sudinnassa kalandaputtassa etadahosīti na nisinnamattasseva ahosi , atha kho bhagavato sittayūpasaṃhitaṃ thokaṃ dhammakathaṃ sutvā ; taṃ panassa yasmā ekamantaṃ nisinnasseva ahosi . Tena vuttaṃ – ‘‘ ekamantaṃ nisinnassa kho sudinnassa kalandaputtassa etadahosī ’’ ti . Kiṃ ahosīti ?
Yathā yathā khotiādi . Tatrāyaṃ saṅkhepakathā – ahaṃ kho yena yena ākārena bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi , tena tena me upaparikkhato evaṃ hoti yadetaṃ sittayabrahmacariyaṃ ekampi divasaṃ akhaṇḍaṃ katvā carimakacittaṃ pāpetabbatāya ekantaparipuṇṇaṃ caritabbaṃ , ekadivasampi ca kilesamalena amalīnaṃ katvā carimakacittaṃ pāpetabbatāya ekantaparisuddhaṃ . Saṅkhalikhitaṃ likhitasaṅkhasadisaṃ dhotasaṅkhasappaṭibhāgaṃ caritabbaṃ . Idaṃ na sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā agāramajjhe vasantena ekantaparipuṇṇaṃ … pe … carituṃ .
Yaṃnūnāhaṃ kese ca massuñca ohāretvā kasāyarasapītatāya kāsāyāni brahmacariyaṃ carantānaṃ anucchavikāni vatthāni acchādetvā paridahitvā agārasmā nikkhamitvā anagāriyaṃ pabbajeyyanti . Ettha ca yasmā agārassa hitaṃ kasivāṇijjādikammaṃ agāriyanti vuccati , tañca pabbajjāya natthi ; tasmā pabbajjā ‘‘ anagāriyā ’’ ti ñātabbā . Taṃ anagāriyaṃ pabbajjaṃ . Pabbajeyyan ti paribbajeyyaṃ .
25. Aciravuṭṭhitāya parisāya yena bhagavā tenupasaṅkamīti sudinno avuṭṭhitāya parisāya na bhagavantaṃ pabbajjaṃ yāci . Kasmā ? TatrassaP1.204 bahū ñātisālohitā mittāmaccā santi , te ‘‘‘ tvaṃ mātāpitūnaṃ ekaputtako , na labbhā tayā pabbajitun ’ ti bāhāyampi gahetvā ākaḍḍheyyuṃ , tato pabbajjāya antarāyo bhavissatī ’’ ti saheva parisāya uṭṭhahitvā thokaṃ gantvā puna kenaci sarīrakiccalesena nivattitvā bhagavantaṃ upasaṅkamma pabbajjaṃ yāci . Tena vuttaṃ – ‘‘ atha kho sudinno kalandaputto aciravuṭṭhitāya parisāya … pe … pabbājetu maṃ bhagavā ’’ ti .
BhagavāV1.157 pana yasmā rāhulakumārassa pabbajitato pabhuti mātāpitūhi ananuññātaṃ puttaṃ na pabbājeti , tasmā naṃ pucchi – ‘‘ anuññātosi pana tvaṃ sudinna mātāpitūhi … pe … pabbajjāyā ’’ ti .
26. ItoM1.170 paraṃ pāṭhānusāreneva gantvā taṃ karaṇīyaṃ tīretvāti ettha evamattho veditabbo – dhuranikkhepeneva taṃ karaṇīyaṃ niṭṭhāpetvāti ; na hi pabbajjāya tibbacchandassa bhaṇḍappayojanauddhārasāraṇādīsu vā nakkhattakīḷāyaṃ vā cittaṃ namati .
Amma tātāti ettha pana ammāti mātaraṃ ālapati ; tātāti pitaraṃ .
Tvaṃ khosīti tvaṃ kho asi .
Ekaputtakoti ekova puttako ; añño te jeṭṭho vā kaniṭṭho vā natthi . Ettha ca ‘‘ ekaputto ’’ ti vattabbe anukampāvasena ‘‘ ekaputtako ’’ ti vuttaṃ . Piyoti pītijananako . Manāpoti manavaḍḍhanako . Sukhedhitoti sukhena edhito ; sukhasaṃvaḍḍhitoti attho . Sukhaparihatoti sukhena parihato ; jātakālato pabhuti dhātīhi aṅkato aṅkaṃ haritvā dhāriyamāno assakarathakādīhi bālakīḷanakehi kīḷamāno sādurasabhojanaṃ bhojiyamāno sukhena parihato .
Na tvaṃ , tāta sudinna , kiñci dukkhassa jānāsīti tvaṃ tāta sudinna kiñci appamattakampi kalabhāgaṃ dukkhassa na jānāsi ; atha vā kiñci dukkhena nānubhosīti attho . Karaṇatthe sāmivacanaṃ , anubhavanatthe ca jānanā ; atha vā kiñci dukkhaṃ nassarasīti attho . Upayogatthe sāmivacanaṃ , saraṇatthe ca jānanā . Vikappadvayepi purimapadassa uttarapadena samānavibhattilopo daṭṭhabbo . Taṃ sabbaṃ saddasatthānusārena ñātabbaṃ .
Maraṇenapi mayaṃ te akāmakā vinā bhavissāmātiP1.205 sacepi tava amhesu jīvamānesu maraṇaṃ bhaveyya , tena te maraṇenapi mayaṃ akāmakā anicchakā na attano ruciyā , vinā bhavissāma ; tayā viyogaṃ vā pāpuṇissāmāti attho . Kiṃ pana mayaṃ tan ti evaṃ sante kiṃ pana kiṃ nāma taṃ kāraṇaṃ yena mayaṃ taṃ jīvantaṃ anujānissāma ; atha vā kiṃ pana mayaṃ tanti kena pana kāraṇena mayaṃ taṃ jīvantaṃ anujānissāmāti evamettha attho daṭṭhabbo .
27. Tatthevāti yattha naṃ ṭhitaṃ mātāpitaro nānujāniṃsu , tattheva ṭhāne . Anantarahitāyāti kenaci attharaṇena anatthatāya .
28. Paricārehīti gandhabbanaṭanāṭakādīni paccupaṭṭhāpetvā tattha sahāyakehi saddhiṃ yathāsukhaṃ indriyāni cārehi sañcārehi ; ito cito ca upanehīti vuttaṃ hoti . Atha vā paricārehītiV1.158 gandhabbanaṭanāṭakādīni paccupaṭṭhāpetvāM1.171 tattha sahāyakehi saddhiṃ laḷa , upalaḷa , rama , kīḷassūtipi vuttaṃ hoti . Kāme paribhuñjantoti attano puttadārehi saddhiṃ bhoge bhuñjanto . Puññāni karontoti buddhañca dhammañca saṅghañca ārabbha dānappadānādīni sugatimaggasodhakāni kusalakammāni karonto .
Tuṇhī ahosīti kathānuppabandhavicchedanatthaṃ nirālāpasallāpo ahosi .
Athassa mātāpitaro tikkhattuṃ vatvā paṭivacanampi alabhamānā sahāyake pakkosāpetvā ‘‘ esa vo sahāyako pabbajitukāmo , nivāretha nan ’’ ti āhaṃsu . Tepi taṃ upasaṅkamitvā tikkhattuṃ avocuṃ , tesampi tuṇhī ahosi . Tena vuttaṃ – ‘‘ atha kho sudinnassa kalandaputtassa sahāyakā … pe … tuṇhī ahosī ’’ ti .
29. Athassa sahāyakānaṃ etadahosi – ‘‘ sace ayaṃ pabbajjaṃ alabhamāno marissati na koci guṇo bhavissati . Pabbajitaṃ pana naṃ mātāpitaropi kālena kālaṃ passissanti . Mayampi passissāma . Pabbajjāpi ca nāmesā bhāriyā , divase divase mattikāpattaṃ gahetvā piṇḍāya caritabbaṃ . Ekaseyyaṃ ekabhattaṃ brahmacariyaṃ atidukkaraṃ . Ayañca sukhumālo nāgarikajātiyo , so taṃ carituṃ asakkonto puna idheva āgamissati . HandassaP1.206 mātāpitaro anujānāpessāmā ’’ ti . Te tathā akaṃsu . Mātāpitaropi naṃ anujāniṃsu . Tena vuttaṃ – ‘‘ atha kho sudinnassa kalandaputtassa sahāyakā yena sudinnassa kalandaputtassa mātāpitaro … pe … anuññātosi mātāpitūhi agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāyā ’’ ti .
30. Haṭṭhoti tuṭṭho . Udaggoti pītivasena abbhunnatakāyacitto .
Katipāhan ti katipayāni divasāni . Balaṃ gāhetvāti sappāyabhojanāni bhuñjanto , ucchādananhāpanādīhi ca kāyaṃ pariharanto , kāyabalaṃ janetvā mātāpitaro vanditvā assumukhaṃ ñātiparivaṭṭaṃ pahāya yena bhagavā tenupasaṅkami … pe … pabbājetu maṃ bhante bhagavāti .
Bhagavā samīpe ṭhitaṃ aññataraṃ piṇḍacārikaṃ bhikkhuṃ āmantesi – ‘‘ tena hi bhikkhu sudinnaṃ pabbājehi ceva upasampādehi cā ’’ ti . ‘‘ Sādhu , bhante ’’ ti kho so bhikkhu bhagavato paṭissuṇitvā sudinnaṃ kalandaputtaṃ jinadattiyaṃ saddhivihārikaṃ laddhā pabbājesi ceva upasampādesi ca . Tena vuttaṃ – ‘‘ alattha khoM1.172 sudinno kalandaputto bhagavato santike pabbajjaṃ , alattha upasampadan ’’ ti . Ettha pana ṭhatvā sabbaaṭṭhakathāsu pabbajjā ca upasampadā ca kathitā . Mayaṃ pana yathāṭhitapāḷivaseneva khandhake kathayissāma . Na kevalañcetaṃ , aññampi yaṃ khandhake vā parivāre vā kathetabbaṃ aṭṭhakathācariyehi vibhaṅge kathitaṃ , taṃ sabbaṃ tattha tattheva kathayissāma . Evañhi kathiyamāneV1.159 pāḷikkameneva vaṇṇanā katā hoti . Tato tena tena vinicchayena atthikānaṃ pāḷikkameneva imaṃ vinayasaṃvaṇṇanaṃ oloketvā so so vinicchayo suviññeyyo bhavissatīti .
Acirūpasampannoti aciraṃ upasampanno hutvā ; upasampadato nacirakāleyevāti vuttaṃ hoti . Evarūpeti evaṃvidhe evaṃjātike . Dhutaguṇeti kilesaniddhunanake guṇe . Samādāya vattatīti samādiyitvā gaṇhitvā vattati carati viharati . Āraññiko hotīti gāmantasenāsanaṃ paṭikkhipitvā āraññikadhutaṅgavasena araññavāsiko hoti . Piṇḍapātikoti atirekalābhapaṭikkhepena cuddasa bhattāni paṭikkhipitvāP1.207 piṇḍapātikadhutaṅgavasena piṇḍapātiko hoti . Paṃsukūlikoti gahapaticīvaraṃ paṭikkhipitvā paṃsukūlikadhutaṅgavasena paṃsukūliko hoti . Sapadānacārikoti loluppacāraṃ paṭikkhipitvā sapadānacārikadhutaṅgavasena sapadānacāriko hoti ; gharapaṭipāṭiyā bhikkhāya pavisati .
Vajjigāman ti vajjīnaṃ gāmaṃ vajjīsu vā gāmaṃ .
Aḍḍhā mahaddhanātiādīsu upabhogaparibhogūpakaraṇamahantatāya aḍḍhā ; ye hi tesaṃ upabhogā yāni ca upabhogūpakaraṇāni , tāni mahantāni bahulāni sārakānīti vuttaṃ hoti . Nidhetvā ṭhapitadhanamahantatāya mahaddhanā . Mahābhogāti divasaparibbayasaṅkhātabhogamahantatāya mahābhogā . Aññehi upabhogehi jātarūparajatasseva pahūtatāya pahūtajātarūparajatā . Alaṅkārabhūtassa vittūpakaraṇassa pītipāmojjakaraṇassa pahūtatāya pahūtavittūpakaraṇā . Vohāravasena parivattentassa dhanadhaññassa pahūtatāya pahūtadhanadhaññāti veditabbā .
SenāsanaṃM1.173 saṃsāmetvāti senāsanaṃ paṭisāmetvā ; yathā na vinassati tathā naṃ suṭṭhu ṭhapetvāti attho .
Saṭṭhimatte thālipāketi gaṇanaparicchedato saṭṭhithālipāke . Ekameko cettha thālipāko dasannaṃ bhikkhūnaṃ bhattaṃ gaṇhāti . Taṃ sabbampi channaṃ bhikkhusatānaṃ bhattaṃ hoti . Bhattābhihāraṃ abhihariṃsūti ettha abhiharīyatīti abhihāro . Kiṃ abhiharīyati ? Bhattaṃ . Bhattameva abhihāro bhattābhihāro , taṃ bhattābhihāraṃ . Abhihariṃsūti abhimukhā hariṃsu . Tassa santikaṃ gahetvā āgamaṃsūti attho . Etassa kiṃ pamāṇanti ? Saṭṭhi thālipākā . Tena vuttaṃ – ‘‘ saṭṭhimatte thālipāke bhattābhihāraṃ abhihariṃsū ’’ ti .
Bhikkhūnaṃ vissajjetvāti sayaṃ ukkaṭṭhapiṇḍapātikattā sapadānacāraṃ caritukāmo bhikkhūnaṃ paribhogatthāya pariccajitvā datvā . Ayaṃ hi āyasmā ‘‘ bhikkhū ca lābhaṃ lacchanti ahañca piṇḍakena na kilamissāmī ’’ ti etadatthameva āgato . Tasmā attano āgamanānurūpaṃP1.208 karonto bhikkhūnaṃ vissajjetvā sayaṃ piṇḍāya pāvisi .
31. ÑātidāsītiV1.160 ñātakānaṃ dāsī . Ābhidosikan ti pārivāsikaṃ ekarattātikkantaṃ pūtibhūtaṃ . Tatrāyaṃ padattho – pūtibhāvadosena abhibhūtoti abhidoso , abhidosova ābhidosiko , ekarattātikkantassa vā nāmasaññā esā , yadidaṃ ābhidosikoti , taṃ ābhidosikaṃ . Kummāsan ti yavakummāsaṃ . Chaḍḍetukāmā hotīti yasmā antamaso dāsakammakarānampi gorūpānampi aparibhogāraho , tasmā taṃ kacavaraṃ viya bahi chaḍḍetukāmā hoti .
Sacetan ti sace etaṃ . Bhaginīti ariyavohārena ñātidāsiṃ ālapati . Chaḍḍanīyadhamman ti chaḍḍetabbasabhāvaṃ . Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘ bhagini , etaṃ sace bahi chaḍḍanīyadhammaṃ nissaṭṭhapariggahaṃ , taṃ idha me patte ākirā ’’ ti . Kiṃ pana evaṃ vattuṃ labbhati , viññatti vā payuttavācā vā na hotīti ? Na hoti . Kasmā ? Nissaṭṭhapariggahattā . Yañhi chaḍḍanīyadhammaṃ nissaṭṭhapariggahaṃ , yattha sāmikā anālayā honti , taṃ sabbaṃ ‘‘ detha āharatha idha ākirathā ’’ ti vattuṃ vaṭṭati . Tathā hi aggaariyavaṃsiko āyasmā raṭṭhapālopi ‘‘ chaḍḍanīyadhammaṃ kummāsaṃ idha me patte ākirā ’’ ti ( ma . ni .2.299) avaca . Tasmā yaṃ evarūpaṃ chaḍḍanīyadhammaṃ aññaṃ vā apariggahitaṃ vanamūlaphalabhesajjādikaṃ taṃ sabbaṃ yathāsukhaṃ āharāpetvā paribhuñjitabbaṃ , na kukkuccāyitabbaṃ .
Hatthānan tiM1.174 bhikkhāggahaṇatthaṃ pattaṃ upanāmayato maṇibandhato pabhuti dvinnampi hatthānaṃ . Pādānan ti nivāsanantato paṭṭhāya dvinnampi pādānaṃ . Sarassāti ‘‘ sacetaṃ bhaginī ’’ ti vācaṃ nicchārayato sarassa ca . Nimittaṃ aggahesīti gihikāle sallakkhitapubbaṃ ākāraṃ aggahesi sañjāni sallakkhesi . Sudinno hi bhagavato dvādasame vasse pabbajito vīsatime vasse ñātikulaṃ piṇḍāya paviṭṭho sayaṃ pabbajjāya aṭṭhavassiko hutvā ; tena naṃ sā ñātidāsī disvāva na sañjāni , nimittaṃ pana aggahesīti .
Sudinnassa mātaraṃ etadavocāti atigarunā pabbajjūpagatena sāmiputtenaP1.209 saddhiṃ ‘‘ tvaṃ nu kho me , bhante , ayyo sudinno ’’ tiādivacanaṃ vattuṃ avisahantī vegena gharaṃ pavisitvā sudinnassa mātaraṃ etaṃ avoca .
Yaggheti ārocanatthe nipāto . Sace je saccan ti ettha jeti ālapane nipāto . Evañhi tasmiṃ dese dāsijanaṃ ālapanti , tasmā ‘‘ tvaṃ , bhoti dāsi , sace saccaṃ bhaṇasī ’’ ti evamettha attho daṭṭhabbo .
32. Aññataraṃ kuṭṭamūlan ti tasmiṃ kira dese dānapatīnaṃ gharesu sālā honti , āsanāni cettha paññattāni honti , upaṭṭhāpitaṃ udakakañjiyaṃ ; tattha pabbajitā piṇḍāya caritvāV1.161 nisīditvā bhuñjanti . Sace icchanti , dānapatīnampi santakaṃ gaṇhanti . Tasmā tampi aññatarassa kulassa īdisāya sālāya aññataraṃ kuṭṭamūlanti veditabbaṃ . Na hi pabbajitā kapaṇamanussā viya asāruppe ṭhāne nisīditvā bhuñjantīti .
Atthi nāma tātāti ettha atthīti vijjamānatthe ; nāmāti pucchanatthe maññanatthe ca nipāto . Idañhi vuttaṃ hoti – ‘‘ atthi nu kho , tāta sudinna , amhākaṃ dhanaṃ , na mayaṃ niddhanāti vattabbā , yesaṃ no tvaṃ īdise ṭhāne nisīditvā ābhidosikaṃ kummāsaṃ paribhuñjissasi ’’; tathā ‘‘ atthi nu kho , tāta sudinna , amhākaṃ jīvitaṃ , na mayaṃ matāti vattabbā , yesaṃ no tvaṃ īdise ṭhāne nisīditvā ābhidosikaṃ kummāsaṃ paribhuñjissasi ’’; tathā ‘‘ atthi maññe , tāta sudinna , tava abbhantare sāsanaṃ nissāya paṭiladdhoM1.175 samaṇaguṇo , yaṃ tvaṃ subhojanarasasaṃvaḍḍhitopi imaṃ jigucchaneyyaṃ ābhidosikaṃ kummāsaṃ amatamiva nibbikāro paribhuñjissasī ’’ ti . So pana gahapati dukkhābhitunnatāya etamatthaṃ paripuṇṇaṃ katvā vattumasakkonto ‘‘ atthi nāma , tāta sudinna , ābhidosikaṃ kummāsaṃ paribhuñjissasī ’’ ti ettakameva avoca . Akkharacintakā panettha imaṃ lakkhaṇaṃ vadanti – anokappanāmarisanatthavasena etaṃ atthināmasadde upapade ‘‘ paribhuñjissasī ’’ ti anāgatavacanaṃ kataṃ . Tassāyamattho – atthi nāma … pe … paribhuñjissasi , idaṃ paccakkhampi ahaṃ na saddahāmiP1.210 na marisayāmīti .
Tatāyaṃ ābhidosikoti tato tava gehato ayaṃ ābhidosiko kummāso laddhoti attho . Tatoyantipi pāṭho . Tadāyantipi paṭhanti , taṃ na sundaraṃ .
Yena sakapitu nivesanan ti yena sakassa pitu attano pitu nivesananti attho ; thero pitari pemeneva subbaco hutvā agamāsi .
Adhivāsesīti thero ukkaṭṭhapiṇḍapātikopi samāno ‘‘ sace ekabhattampi na gahessāmi , ativiya nesaṃ domanassaṃ bhavissatī ’’ ti ñātīnaṃ anukampāya adhivāsesi .
33. Opuñjāpetvāti upalimpāpetvā . Ekaṃ hiraññassāti ettha hiraññan ti kahāpaṇo veditabbo .
Purisoti nātidīgho nātirasso majjhimappamāṇo veditabbo .
Tirokaraṇīyan ti karaṇatthe bhummaṃ ; sāṇipākārena parikkhipitvāti attho . Atha vā tiro karonti etenāti tirokaraṇīyaṃ , taṃ parikkhipitvā ;
Tena hīti yasmā ajja sudinno āgamissati tena kāraṇena . Hi iti padapūraṇamatte nipāto . Tenāti ayampi vā uyyojanatthe nipātoyeva .
34. Pubbaṇhasamayan tiV1.162 ettha kiñcāpi pāḷiyaṃ kālārocanaṃ na vuttaṃ , atha kho ārociteyeva kāle agamāsīti veditabbo .
Idaṃ te tātāti dve puñje dassento āha . Mātūti janettiyā . Mattikan ti mātito āgataṃ ; idaṃ te mātāmahiyā mātu imaṃ gehaṃ āgacchantiyā dinnadhananti attho . Itthikāya itthidhanan ti hīḷento āhaM1.176 . Itthikāya nāma itthiparibhogānaṃyeva nhānacuṇṇādīnaṃ atthāya laddhaṃ dhanaṃ kittakaṃ bhaveyya . Tassāpi tāva parimāṇaṃ passa . Atha vā idaṃ te tāta sudinna mātu dhanaṃ , tañca kho mattikaṃ , na mayā dinnaṃ , tava mātuyeva santakanti vuttaṃ hoti . Taṃ panetaṃ na kasiyā na vaṇijjāya sambhūtaṃ , apica kho itthikāya itthidhanaṃ . Yaṃ itthikāya ñātikulato sāmikakulaṃ gacchantiyā laddhabbaṃ nhānacuṇṇādīnaṃ atthāya itthidhanaṃ , taṃ tāva ettakanti evametthaP1.211 attho daṭṭhabbo . Aññaṃ pettikaṃ aññaṃ pitāmahan ti yaṃ pana te pitu ca pitāmahānañca santakaṃ , taṃ aññaṃyeva . Nihitañca payuttañca ativiya bahu ; ettha ca pitāmahan ti taddhitalopaṃ katvā veditabbaṃ . Petāmahanti vā pāṭho .
Labbhā tāta sudinna hīnāyāvattitvāti tāta , sudinna , uttamaṃ ariyaddhajaṃ pabbajitaliṅgaṃ pahāya hīnāya gihibhāvāya āvattitvā labbhā bhogā bhuñjituṃ , nālabbhā bhuñjituṃ , na tvaṃ rājabhīto pabbajito , na iṇāyikehi palibuddho hutvāti .
Tāta na ussahāmīti ettha pana tātāti vacanaṃ gehasitapemena āha , na samaṇatejena . Na ussahāmīti na sakkomi . Na visahāmīti nappahomi , na samatthomhi .
‘‘ Vadeyyāma kho taṃ gahapatī ’’ ti idaṃ pana vacanaṃ samaṇatejenāha . Nātikaḍḍheyyāsīti yaṃ te mayi pemaṃ patiṭṭhitaṃ , taṃ kodhavasena na atikaḍḍheyyāsi ; sace na kujjheyyāsīti vuttaṃ hoti . Tato seṭṭhi ‘‘ putto me saṅgahaṃ maññe kattukāmo ’’ ti udaggacitto āha – ‘‘ vadehi tāta sudinnā ’’ ti .
Tenahīti uyyojanatthe vibhattipatirūpako nipāto .
Tatonidānan ti taṃnidānaṃ taṃhetukanti paccattavacanassa to-ādeso veditabbo ; samāse cassa lopābhāvo . Bhayaṃ vāti ‘‘ kinti me bhoge neva rājāno hareyyun ’’ tiādinā nayena vuttaṃ rājādibhayaṃ ; cittutrāsoti attho . Chambhitattan ti rājūhi vā corehi vā ‘‘ dhanaṃ dehī ’’ ti kammakāraṇaṃ kāriyamānassa kāyiñjanaṃ kāyakampo hadayamaṃsacalanaṃ . Lomahaṃsoti uppanne bhaye lomānaṃ haṃsanaṃ uddhaggabhāvo . Ārakkhoti anto ca bahi ca rattiñca divā ca ārakkhaṇaṃ .
35. Tena hi vadhūti seṭṭhi gahapati dhanaṃ dassetvā puttaṃ attanā gihibhāvatthāya palobhetuṃ asakkonto ‘‘ mātugāmasadisaṃ dāni purisānaṃM1.177 bandhanaṃ natthī ’’ ti maññitvā tassa purāṇadutiyikaṃV1.163 āmantesi – ‘‘ tena hi vadhū ’’ ti . Purāṇadutiyikan ti purāṇaṃ dutiyikaṃ pubbe gihikāle dutiyikaṃ , gehasitasukhupabhogasahāyikaṃ bhūtapubbabhariyanti attho . Tena hīti yena kāraṇena mātugāmasadisaṃ bandhanaṃ natthi .
Pādesu gahetvātiP1.212 pāde gahetvā ; upayogatthe bhummavacanaṃ , pādesu vā taṃ gahetvā .
‘‘ Kīdisā nāma tā ayyaputta accharāyo ’’ ti kasmā evamāha ? Tadā kira sambahule khattiyakumārepi brāhmaṇakumārepi seṭṭhiputtepi mahāsampattiyo pahāya pabbajante disvā pabbajjāguṇaṃ ajānantā kathaṃ samuṭṭhāpenti – ‘‘ kasmā ete pabbajantī ’’ ti . Athaññe vadanti – ‘‘ devaccharānaṃ devanāṭakānaṃ kāraṇā ’’ ti . Sā kathā vitthārikā ahosi . Taṃ gahetvā ayaṃ evamāhāti .
Thero taṃ paṭikkhipanto na kho ahaṃ bhaginīti āha .
Samudācaratīti voharati vadeti .
Tattheva mucchitā papatāti naṃ bhaginivādena samudācarantaṃ disvā ‘‘ anatthiko dāni mayā ayaṃ yo maṃ pajāpatiṃ samānaṃ attanā saddhiṃ ekamātukucchiyā sayitadārikaṃ viya maññatī ’’ ti samuppannabalavasokā hutvā tasmiṃyeva padese mucchitā papatā ; patitāti attho .
Mā no viheṭhayitthāti mā amhe dhanaṃ dassetvā mātugāmañca uyyojetvā viheṭhayittha ; vihesā hesā pabbajitānanti .
Tena hi tāta sudinna bījakampi dehīti ettha tena hīti abhiratiyaṃ uyyojeti . Sace tvaṃ abhirato brahmacariyaṃ carasi , caritvā ākāse nisīditvā parinibbāyitā hohi , amhākaṃ pana kulavaṃsabījakaṃ ekaṃ puttaṃ dehi . Mā no aputtakaṃ sāpateyyaṃ licchavayo atiharāpesun ti mayañhi licchavīnaṃ gaṇarājūnaṃ rajje vasāma , te te pituno accayena imaṃ sāpateyyaṃ evaṃ mahantaṃ amhākaṃ vibhavaṃ aputtakaṃ kuladhanarakkhakena puttena virahitaṃ attano rājantepuraṃ atiharāpeyyunti , taṃ te mā atiharāpesuṃ , mā atiharāpentūti .
Etaṃ kho me , amma , sakkā kātun ti kasmā evamāha ? So kira cintesi – ‘‘ etesaṃ sāpateyyassa ahameva sāmī , añño natthi . Te maṃ sāpateyyarakkhaṇatthāya niccaṃ anubandhissanti ; tenāhaṃ na lacchāmi appossukko samaṇadhammaṃ kātuṃ , puttakaṃ pana labhitvā oramissanti , tatoM1.178 ahaṃ yathāsukhaṃ samaṇadhammaṃ karissāmī ’’ ti imaṃ nayaṃ passantoP1.213 evamāhāti .
36. Pupphan ti utukāle uppannalohitassa nāmaṃ . Mātugāmassa hi utukāle gabbhapatiṭṭhānaṭṭhāne lohitavaṇṇā piḷakā saṇṭhahitvā satta divasāni vaḍḍhitvā bhijjanti , tato lohitaṃV1.164 paggharati , tassetaṃ nāmaṃ ‘‘ pupphan ’’ ti . Taṃ pana yāva balavaṃ hoti bahu paggharati , tāva dinnāpi paṭisandhi na tiṭṭhati , doseneva saddhiṃ paggharati ; dose pana paggharite suddhe vatthumhi dinnā paṭisandhi khippaṃ patiṭṭhāti .
Pupphaṃsā uppajjīti pupphaṃ assā uppajji ;
akāralopena sandhi purāṇadutiyikāya bāhāyaṃ gahetvāti purāṇadutiyikāya yā bāhā , tatra naṃ gahetvāti attho . Apaññatte sikkhāpadeti paṭhamapārājikasikkhāpade aṭṭhapite . Bhagavato kira paṭhamabodhiyaṃ vīsati vassāni bhikkhū cittaṃ ārādhayiṃsu , na evarūpaṃ ajjhācāramakaṃsu . Taṃ sandhāyeva idaṃ suttamāha – ‘‘ ārādhayiṃsu vata me , bhikkhave , bhikkhū ekaṃ samayaṃ cittan ’’ ti ( ma . ni .1.225). Atha bhagavā ajjhācāraṃ apassanto pārājikaṃ vā saṅghādisesaṃ vā na paññapesi . Tasmiṃ tasmiṃ pana vatthusmiṃ avasese pañca khuddakāpattikkhandhe eva paññapesi . Tena vuttaṃ – ‘‘ apaññatte sikkhāpade ’’ ti . Anādīnavadassoti yaṃ bhagavā idāni sikkhāpadaṃ paññapento ādīnavaṃ dassessati , taṃ apassanto anavajjasaññī hutvā . Sace hi ‘‘ ayaṃ idaṃ na karaṇīyanti vā mūlacchejjāya vā saṃvattatī ’’ ti jāneyya , saddhāpabbajito kulaputto tatonidānaṃ jīvitakkhayaṃ pāpuṇantopi na kareyya . Ettha pana ādīnavaṃ apassanto niddosasaññī ahosi . Tena vuttaṃ – ‘‘ anādīnavadasso ’’ ti . Purāṇadutiyikāyāti bhummavacanaṃ . Abhiviññāpesīti pavattesi ; pavattanāpi hi kāyaviññatticopanato ‘‘ viññāpanā ’’ ti vuccati . Tikkhattuṃ abhiviññāpanañcesa gabbhasaṇṭhānasanniṭṭhānatthamakāsīti veditabbo .
Sā tena gabbhaṃ gaṇhīti sā ca teneva ajjhācārena gabbhaṃ gaṇhi , na aññathā . Kiṃ pana aññathāpi gabbhaggahaṇaṃ hotītiP1.214 ? Hoti . Kathaṃ ? KāyasaṃsaggenaM1.179 , coḷaggahaṇena , asucipānena , nābhiparāmasanena , rūpadassanena , saddena , gandhena . Itthiyo hi ekaccā utusamaye chandarāgarattā purisānaṃ hatthaggāha-veṇiggāha-aṅgapaccaṅgaparāmasanaṃ sādiyantiyopi gabbhaṃ gaṇhanti . Evaṃ kāyasaṃsaggena gabbhaggahaṇaṃ hoti . Udāyittherassa pana purāṇadutiyikā bhikkhunī taṃ asuciṃ ekadesaṃ mukhena aggahesi , ekadesaṃ coḷakeneva saddhiṃ aṅgajāte pakkhipi . Sā tena gabbhaṃ gaṇhi . Evaṃ coḷaggahaṇena gabbhaggahaṇaṃ hoti . MigasiṅgatāpasassaV1.165 mātā migī utusamaye tāpasassa passāvaṭṭhānaṃ āgantvā sasambhavaṃ passāvaṃ pivi . Sā tena gabbhaṃ gaṇhitvā migasiṅgaṃ vijāyi . Evaṃ asucipānena gabbhaggahaṇaṃ hoti . Sāmassa pana bodhisattassa mātāpitūnaṃ cakkhuparihāniṃ ñatvā sakko puttaṃ dātukāmo dukūlapaṇḍitaṃ āha – ‘‘ vaṭṭati tumhākaṃ methunadhammo ’’ ti ? ‘‘ Anatthikā mayaṃ etena , isipabbajjaṃ pabbajitāmhā ’’ ti . ‘‘ Tena hi imissā utusamaye aṅguṭṭhena nābhiṃ parāmaseyyāthā ’’ ti . So tathā akāsi . Sā tena gabbhaṃ gaṇhitvā sāmaṃ tāpasadārakaṃ vijāyi . Evaṃ nābhiparāmasanena gabbhaggahaṇaṃ hoti . Eteneva nayena maṇḍabyassa ca caṇḍapajjotassa ca vatthu veditabbaṃ . Kathaṃ rūpadassanena hoti ? Idhekaccā itthī utusamaye purisasaṃsaggaṃ alabhamānā chandarāgavasena antogehagatāva purisaṃ upanijjhāyati rājorodhā viya , sā tena gabbhaṃ gaṇhāti . Evaṃ rūpadassanena gabbhaggahaṇaṃ hoti . Balākāsu pana puriso nāma natthi , tā utusamaye meghasaddaṃ sutvā gabbhaṃ gaṇhanti . Kukkuṭiyopi kadāci ekassa kukkuṭassa saddaṃ sutvā bahukāpi gabbhaṃ gaṇhanti . Tathā gāvī usabhassa . Evaṃ saddena gabbhaggahaṇaṃ hoti . Gāvī eva ca kadāci usabhagandhena gabbhaṃ gaṇhanti . Evaṃ gandhena gabbhaggahaṇaṃ hoti . IdhaM1.180 panāyaṃ ajjhācārena gabbhaṃ gaṇhi . Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘ mātāpitaro ca sannipatitā honti , mātā ca utunī hoti , gandhabbo ca paccupaṭṭhito hoti , evaṃ tiṇṇaṃ sannipātā gabbhassāvakkanti hotī ’’ ti ( ma . ni .1.408).
BhummāP1.215 devā saddamanussāvesun ti yasmā natthi loke raho nāma pāpakammaṃ pakubbato . Sabbapaṭhamaṃ hissa taṃ pāpaṃ attanā jānāti , tato ārakkhadevatā , athaññāpi paracittaviduniyo devatā . Tasmāssa paracittavidū sakalavanasaṇḍanissitā bhummā devā taṃ ajjhācāraṃ disvā saddaṃ anussāvesuṃ . Yathā aññepi devā suṇanti , tathā nicchāresuṃ . KintiV1.166 ? Nirabbudo vata , bho … pe … ādīnavo uppāditoti .
Tassattho verañjakaṇḍe vuttanayeneva veditabbo .
Tassattho verañjakaṇḍe vuttanayeneva veditabbo .
Bhummānaṃ devānaṃ saddaṃ sutvā cātumahārājikāti ettha pana bhummānaṃ devānaṃ saddaṃ ākāsaṭṭhadevatā assosuṃ ; ākāsaṭṭhānaṃ cātumahārājikāti ayamanukkamo veditabbo .
Brahmakāyikāti asaññasatte ca arūpāvacare ca ṭhapetvā sabbepi brahmāno assosuṃ ; sutvā ca saddamanussāvesunti veditabbo .
Brahmakāyikāti asaññasatte ca arūpāvacare ca ṭhapetvā sabbepi brahmāno assosuṃ ; sutvā ca saddamanussāvesunti veditabbo .
Itiha tena khaṇenāti evaṃ tena sudinnassa ajjhācārakkhaṇena . Tena muhuttenāti ajjhācāramuhutteneva . Yāva brahmalokāti yāva akaniṭṭhabrahmalokā . Abbhuggacchīti abhiuggacchi abbhuṭṭhāsi ekakolāhalamahosīti .
Puttaṃ vijāyīti suvaṇṇabimbasadisaṃ pacchimabhavikasattaṃ janesi .
Bījakoti nāmamakaṃsūti na aññaṃ nāmaṃ kātumadaṃsu ,‘‘ bījakampi dehī ’’ ti mātāmahiyā vuttabhāvassa pākaṭattā ‘‘ bījako tvevassa nāmaṃ hotū ’’ ti ‘‘ bījako ’’ ti nāmamakaṃsu .
Puttassa pana nāmavaseneva ca mātāpitūnampissa nāmamakaṃsu .
Puttassa pana nāmavaseneva ca mātāpitūnampissa nāmamakaṃsu .
Te aparena samayenāti bījakañca bījakamātarañca sandhāya vuttaṃ . Bījakassa kira sattaṭṭhavassakāle tassa mātā bhikkhunīsu so ca bhikkhūsu pabbajitvā kalyāṇamitte upanissāya arahatte patiṭṭhahiṃsu . Tena vuttaṃ – ‘‘ ubho agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā arahattaṃ sacchākaṃsū ’’ ti .
37. Evaṃ mātāputtānaṃ pabbajjā saphalā ahosi . Pitā pana vippaṭisārābhibhūto vihāsi . Tena vuttaṃ – ‘‘ atha kho āyasmato sudinnassaahudeva kukkuccan ’’ tiādi . Tattha ahudevātiP1.216M1.181 ahu eva , dakāro padasandhikaro . Ahosiyevāti attho . Kukkuccan ti ajjhācārahetuko pacchānutāpo . Vippaṭisārotipi tasseva nāmaṃ . So hi viññūhi akattabbatāya kucchitakiriyabhāvato kukkuccaṃ . Kataṃ ajjhācāraṃ nivattetuṃ asamatthatāya taṃ paṭicca virūpaṃ saraṇabhāvato vippaṭisāroti vuccati .
Alābhā vata meti mayhaṃ vata alābhā ; ye jhānādīnaṃ guṇānaṃ alābhā nāma , te mayhaṃ , na aññassāti adhippāyo . Na vata me lābhāti yepi me paṭiladdhā pabbajjasaraṇagamanasikkhāsamādānaguṇā , tepi neva mayhaṃ lābhā ajjhācāramalīnattā . Dulladdhaṃ vata meti idaṃ sāsanaṃ laddhampi me dulladdhaṃ . Na vata me suladdhan ti yathā aññesaṃ kulaputtānaṃ , evaṃ na vata me suladdhaṃ . Kasmā ? Yamahaṃ evaṃ svākkhāte dhammavinaye … pe … brahmacariyaṃ caritunti .
Brahmacariyan ti sikkhattayasaṅgahitaṃ maggabrahmacariyaṃ .
Kiso ahosīti khādituṃ vā bhuñjituṃ vā asakkonto tanuko ahosi appamaṃsalohitoV1.167 . Uppaṇḍuppaṇḍukajātoti sañjātuppaṇḍuppaṇḍukabhāvo paṇḍupalāsappaṭibhāgo . Dhamanisanthatagattoti pariyādinnamaṃsalohitattā sirājāleneva santharitagatto . Antomanoti anusocanavasena abbhantareyeva ṭhitacitto . Hadayavatthuṃ nissāya pavattanavasena pana sabbepi antomanāyeva . Līnamanoti uddese paripucchāya kammaṭṭhāne adhisīle adhicitte adhipaññāya vattapaṭipattipūraṇe ca nikkhittadhuro avipphāriko aññadatthu kosajjavaseneva līno saṅkucito mano assāti līnamano . Dukkhīti cetodukkhena dukkhī . Dummanoti dosena duṭṭhamano , virūpamano vā domanassābhibhūtatāya . Pajjhāyīti vippaṭisāravasena vahacchinno viya gadrabho taṃ taṃ cintayi .
38. Sahāyakā bhikkhūti taṃ evaṃbhūtaṃ gaṇasaṅgaṇikāpapañcena vītināmentaṃ disvā yassa vissāsikā kathāphāsukā bhikkhū te naṃ etadavocuṃ .
Pīṇindriyoti pasādapatiṭṭhānokāsassa sampuṇṇattā paripuṇṇacakkhuādiindriyo .
So dāni tvan ti ettha dānīti nipāto , so pana tvanti vuttaṃ hoti .
Kaccino tvan ti kacci nu tvaṃP1.217 . Anabhiratoti ukkaṇṭhito ; gihibhāvaṃ patthayamānoti attho .
Tasmā tameva anabhiratiṃ paṭikkhipanto āha – ‘‘ na kho ahaṃ , āvuso , anabhirato ’’ ti . Adhikusalānaṃ pana dhammānaṃ bhāvanāya abhiratova ahantiM1.182 .
Atthi me pāpakammaṃ katan ti mayā kataṃ ekaṃ pāpakammaṃ atthi upalabbhati saṃvijjati , niccakālaṃ abhimukhaṃ viya me tiṭṭhati .
Atha naṃ pakāsento ‘‘ purāṇadutiyikāyā ’’ tiādimāha .
Alañhi te , āvuso sudinna , kukkuccāyāti āvuso sudinna , tuyhetaṃ pāpakammaṃ alaṃ samatthaṃ kukkuccāya ; paṭibalaṃ kukkuccaṃ uppādetunti vuttaṃ hoti . Yaṃ tvan ti ādimhi yena pāpena tvaṃ na sakkhissasi brahmacariyaṃ carituṃ , taṃ te pāpaṃ alaṃ kukkuccāyāti evaṃ sambandho veditabbo .
Atha naṃ anusāsantā ‘‘ nanu āvuso bhagavatā ’’ tiādimāhaṃsu . Tattha nanūti anumatiggahaṇatthe nipāto . Anekapariyāyenāti anekakāraṇena . Virāgāyāti virāgatthāya . No sarāgāyāti no rāgena rajjanatthāya . Bhagavatā hi ‘‘ imaṃ me dhammaṃ sutvā sattā sabbabhavabhogesu virajjissanti , no rajjissantī ’’ etadatthāya dhammo desitoti adhippāyo . Esa nayo sabbapadesu . Idaṃ panettha pariyāyavacanamattaṃ .
Visaṃyogāyāti kilesehi visaṃyujjanatthāya . No saṃyogāyāti na saṃyujjanatthāya .
Anupādānāyāti aggahaṇatthāya . No saupādānāyāti na saṅgahaṇatthāya .
TatthaV1.168 nāma tvan ti tasmiṃ nāma tvaṃ . Sarāgāya cetessasīti saha rāgena vattamānāya methunadhammāya cetessasi kappessasi pakappessasi ; etadatthaṃ vāyamissasīti attho . Esa nayo sabbattha .
Puna rāgavirāgādīni nava padāni nibbattitalokuttaranibbānameva sandhāya vuttāni . Tasmā rāgavirāgāyāti vā madanimmadanāyāti vā vuttepi ‘‘ nibbānatthāyā ’’ ti evameva attho daṭṭhabbo . Nibbānañhi yasmā taṃ āgamma ārabbha paṭicca rāgo virajjati na hoti , tasmā rāgavirāgoti vuccati . Yasmā pana taṃ āgamma mānamada-purisamadādayo madā nimmadā amadā honti vinassanti , tasmā madanimmadanan ti vuccati . YasmāP1.218 ca taṃ āgamma sabbāpi kāmapipāsā vinayaṃ abbhatthaṃ yāti , tasmā pipāsavinayoti vuccati . Yasmā pana taṃ āgamma pañca kāmaguṇālayā samugghātaṃ gacchanti , tasmā ālayasamugghātoti vuccati . Yasmā ca taṃ āgamma tebhūmakavaṭṭaṃ upacchijjati , tasmā vaṭṭupacchedoti vuccati . Yasmā pana taṃ āgamma sabbaso taṇhā khayaṃ gacchati virajjati nirujjhati ca , tasmā taṇhakkhayo virāgo nirodhoti vuccati . YasmāM1.183 panetaṃ catasso yoniyo , pañca gatiyo , satta viññāṇaṭṭhitiyo , nava ca sattāvāse , aparāparabhāvāya vinanato ābandhanato saṃsibbanato vānanti laddhavohārāya taṇhāya nikkhantaṃ nissaṭaṃ visaṃyuttaṃ , tasmā nibbānanti vuccatīti .
Kāmānaṃ pahānaṃ akkhātan ti vatthukāmānaṃ , kilesakāmānañca pahānaṃ vuttaṃ . Kāmasaññānaṃ pariññāti sabbāsampi kāmasaññānaṃ ñātatīraṇapahānavasena tividhā pariññā akkhātā . Kāmapipāsānan ti kāmesu pātabyatānaṃ kāme vā pātumicchānaṃ . Kāmavitakkānan ti kāmupasañhitānaṃvitakkānaṃ . Kāmapariḷāhānan ti pañcakāmaguṇikarāgavasena uppannapariḷāhānaṃ antodāhānaṃ . Imesu pañcasu ṭhānesu kilesakkhayakaro lokuttaramaggova kathito . Sabbapaṭhamesu pana tīsu ṭhānesu lokiyalokuttaramissako maggo kathitoti veditabbo .
Netaṃ āvusoti na etaṃ āvuso , tava pāpakammaṃ appasannānañca pasādāya evarūpānaṃ pasādatthāya na hoti . Atha khvetan ti atha kho etaṃ . Atha kho tantipi pāṭho . Aññathattāyāti pasādaññathābhāvāya vippaṭisārāya hoti . Ye maggena anāgatasaddhā , tesaṃ vippaṭisāraṃ karoti – ‘‘ īdisepi nāma dhammavinaye mayaṃ pasannā , yatthevaṃ duppaṭipannā bhikkhū ’’ ti . Ye pana maggenāgatasaddhā , tesaṃ sineru viya vātehi acalo pasādo īdisehi vatthūhi ito vā dāruṇatarehi . Tena vuttaṃ – ‘‘ ekaccānaṃ aññathattāyā ’’ ti .
39. Bhagavato etamatthaṃ ārocesun ti bhagavato etaṃ atthaṃ ācikkhiṃsu paṭivedayiṃsu . ĀrocayamānāV1.169 ca neva piyakamyatāya na bhedapurekkhāratāyaP1.219 , na tassāyasmato avaṇṇapakāsanatthāya , na kalisāsanāropanatthāya , nāpi ‘‘ idaṃ sutvā bhagavā imassa sāsane patiṭṭhaṃ na dassati , nikkaḍḍhāpessati nan ’’ ti maññamānā ārocesuṃ . Atha kho ‘‘ imaṃ sāsane uppannaṃ abbudaṃ ñatvā bhagavā sikkhāpadaṃ paññapessati , velaṃ mariyādaṃ āṇaṃ ṭhapessatī ’’ ti ārocesuṃ .
Etasmiṃ nidāne etasmiṃ pakaraṇeti ettha sudinnassa ajjhācāravītikkamo sikkhāpadapaññattiyā kāraṇattā nidānañceva pakaraṇañcāti vuttoti veditabbo . Kāraṇañhi yasmā nideti attano phalaṃ ‘‘ gaṇhātha nan ’’ tiM1.184 dassentaṃ viya appeti , pakaroti ca naṃ kattuṃ ārabhati , karotiyeva vā ; tasmā nidānañceva pakaraṇañcāti vuccati .
Vigarahi buddho bhagavāti buddho bhagavā vigarahi nindi ; yathā taṃ vaṇṇāvaṇṇārahānaṃ vaṇṇañca avaṇṇañca bhaṇantesu aggapuggalo . Na hi bhagavato sīlavītikkamakaraṃ puggalaṃ disvā ‘‘ ayaṃ jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā ganthena vā dhutaṅgena vā ñāto yasassī īdisaṃ puggalaṃ rakkhituṃ vaṭṭatī ’’ ti cittaṃ uppajjati , nāpi pesalaṃ guṇavantaṃ disvā tassa guṇaṃ paṭicchādetuṃ cittaṃ uppajjati . Atha kho garahitabbaṃ garahati eva , pasaṃsitabbañca pasaṃsati eva , ayañca garahitabbo ; tasmā taṃ tādilakkhaṇe ṭhito avikampamānena cittena vigarahi buddho bhagavā ‘‘ ananucchavikan ’’ tiādīhi vacanehi .
Tatthāyaṃ atthavaṇṇanā – yadidaṃ tayā , moghapurisa , tucchamanussa kammaṃ kataṃ , taṃ samaṇakaraṇānaṃ dhammānaṃ maggaphalanibbānasāsanānaṃ vā na anucchavikaṃ , tesaṃ chaviṃ chāyaṃ sundarabhāvaṃ na anveti nānugacchati , atha kho ārakāva tehi dhammehi . Ananucchavikattā eva ca ananulomikaṃ , tesaṃ na anulometi ; atha kho vilomaṃ paccanīkabhāve ṭhitaṃ . Ananulomikattā eva ca appatirūpaṃ , patirūpaṃ sadisaṃ paṭibhāgaṃ na hoti , atha kho asadisaṃ appaṭibhāgameva . Appatirūpattā eva ca assāmaṇakaṃ , samaṇānaṃP1.220 kammaṃ na hoti . Assāmaṇakattā akappiyaṃ . Yañhi samaṇakammaṃ na hoti , taṃ tesaṃ na kappati . Akappiyattā akaraṇīyaṃ . Na hi samaṇā yaṃ na kappati , taṃ karonti . Tañcetaṃ tayā kataṃ , tasmā ananucchavikaṃ te , moghapurisa , kataṃ … pe … akaraṇīyanti .
Kathañhi nāmāti kena nāma kāraṇena , kiṃ nāma kāraṇaṃ passantoti vuttaṃ hoti . Tato kāraṇābhāvaṃ dassento parato ‘‘ nanu mayā moghapurisā ’’ tiādimāha . Taṃ sabbaṃ vuttatthameva .
IdāniV1.170 yasmā yaṃ tena pāpakammaṃ kataṃ , taṃ vipaccamānaṃ ativiya dukkhavipākaṃ hoti , tasmāssa taṃ vipākaṃ dassetuṃ katāparādhaṃ viya puttaṃ anukampakā mātāpitaro dayālukena cittena sudinnaṃ paribhāsanto ‘‘ varaṃ te moghapurisā ’’ tiādimāha . Tattha āsu sīghaṃ etassa visaṃ āgacchatīti āsīviso . Ghoraṃ caṇḍamassa visanti ghoraviso , tassa āsīvisassa ghoravisassa . ‘‘ Pakkhittan ’’ ti etassa ‘‘ varan ’’ ti iminā sambandhoM1.185 . Īdisassa āsīvisassa ghoravisassa mukhe aṅgajātaṃ varaṃ pakkhittaṃ ; sace pakkhittaṃ bhaveyya , varaṃ siyā ; sundaraṃ sādhu suṭṭhu siyāti attho . Na tvevāti na tu eva varaṃ na sundarameva na sādhumeva na suṭṭhumeva . Esa nayo sabbattha .
Kaṇhasappassāti kāḷasappassa .
Aṅgārakāsuyāti aṅgārapuṇṇakūpe , aṅgārarāsimhi vā . Ādittāyāti padittāya gahitaaggivaṇṇāya . Sampajjalitāyāti samantato pajjalitāya acciyo muccantiyā . Sajotibhūtāyāti sappabhāya . Samantato uṭṭhitāhi jālāhi ekappabhāsamudayabhūtāyāti vuttaṃ hoti .
Taṃ kissa hetūti yaṃ mayā vuttaṃ ‘‘ varan ’’ ti taṃ kissa hetu , katarena kāraṇenāti ce ?
Maraṇaṃ vā nigaccheyyāti yo tattha aṅgajātaṃ pakkhipeyya , so maraṇaṃ vā nigaccheyya maraṇamattaṃ vā dukkhaṃ .
Itonidānañca kho … pe … upapajjeyyāti yaṃ idaṃ mātugāmassa aṅgajāte aṅgajātapakkhipanaṃ , itonidānaṃ tassa kārako puggalo nirayaṃ upapajjeyya ; evaṃ kammassa mahāsāvajjataṃ passanto taṃ garahi , na tassa dukkhāgamaṃ icchamāno .
Tattha nāma tvan ti tasmiṃ nāma evarūpe kamme evaṃP1.221 mahāsāvajje samānepi tvaṃ . Yaṃ tvan ti ettha yan ti hīḷanatthe nipāto . Tvan ti taṃ-saddassa vevacanaṃ ; dvīhipi yaṃ vā taṃ vā hīḷitamavaññātanti vuttaṃ hoti . Asaddhamman ti asataṃ nīcajanānaṃ dhammaṃ ; tehi sevitabbanti attho . Gāmadhamman ti gāmānaṃ dhammaṃ ; gāmavāsikamanussānaṃ dhammanti vuttaṃ hoti . Vasaladhamman ti pāpadhamme vasanti paggharantīti vasalā , tesaṃ vasalānaṃ hīnapurisānaṃ dhammaṃ , vasalaṃ vā kilesapaggharaṇakaṃ dhammaṃ . Duṭṭhullan ti duṭṭhu ca kilesadūsitaṃ thūlañca asukhumaṃ , anipuṇanti vuttaṃ hoti . Odakantikan ti udakakiccaṃ antikaṃ avasānaṃ assāti odakantiko , taṃ odakantikaṃ . Rahassan ti rahobhavaṃ , paṭicchanne okāse uppajjanakaṃ . Ayañhi dhammo jigucchanīyattā na sakkā āvi aññesaṃ dassanavisaye kātuṃ , tena vuttaṃ – ‘‘ rahassan ’’ ti . Dvayaṃdvayasamāpattin ti dvīhi dvīhi samāpajjitabbaṃ , dvayaṃ dvayaṃ samāpattintipi pāṭho . Dayaṃ dayaṃ samāpattintipi paṭhanti , taṃ na sundaraṃ . Samāpajjissasīti etaṃ ‘‘ tattha nāma tvan ’’ ti ettha vuttanāmasaddena yojetabbaṃ ‘‘ samāpajjissasi nāmā ’’ ti . BahūnaṃV1.171 kho … pe … ādikattā pubbaṅgamoti sāsanaṃ sandhāya vadati . Imasmiṃ sāsane tvaṃ bahūnaṃ puggalānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ ādikattā , sabbapaṭhamaṃM1.186 karaṇato ; pubbaṅgamo sabbapaṭhamaṃ etaṃ maggaṃ paṭipannattā ; dvāraṃdado , upāyadassakoti vuttaṃ hoti . Imañhi lesaṃ laddhā tava anusikkhamānā bahū puggalā nānappakārake makkaṭiyā methunapaṭisevanādike akusaladhamme karissantīti ayamettha adhippāyo .
Anekapariyāyenāti imehi ‘‘ ananucchavikan ’’ tiādinā nayena vuttehi , bahūhi kāraṇehi . Dubbharatāya … pe … kosajjassa avaṇṇaṃ bhāsitvāti dubbharatādīnaṃ vatthubhūtassa asaṃvarassa avaṇṇaṃ nindaṃ garahaṃ bhāsitvāti attho . Yasmā hi asaṃvare ṭhitassa puggalassa attā dubbharatañceva dupposatañca āpajjati , tasmā asaṃvaro ‘‘ dubbharatā , dupposatā ’’ ti ca vuccati . Yasmā pana asaṃvareP1.222 ṭhitassa attā catūsu paccayesu mahicchataṃ sineruppamāṇepi ca paccaye laddhā asantuṭṭhitaṃ āpajjati , tasmā asaṃvaro ‘‘ mahicchatā , asantuṭṭhitā ’’ ti ca vuccati . Yasmā ca asaṃvare ṭhitassa attā gaṇasaṅgaṇikāya ceva kilesasaṅgaṇikāya ca saṃvattati , kosajjānugato ca hoti aṭṭhakusītavatthupāripūriyā saṃvattati , tasmā asaṃvaro ‘‘ saṅgaṇikā , ceva kosajjañcā ’’ ti vuccati . Subharatāya … pe … vīriyārambhassa vaṇṇaṃ bhāsitvāti subharatādīnaṃ vatthubhūtassa saṃvarassa vaṇṇaṃ bhāsitvāti attho . Yasmā hi asaṃvaraṃ pahāya saṃvare ṭhitassa attā subharo hoti suposo , catūsu ca paccayesu appicchataṃ nittaṇhabhāvaṃ āpajjati , ekamekasmiñca paccaye yathālābha-yathābala-yathāsāruppavasena tippabhedāya santuṭṭhiyā saṃvattati , tasmā saṃvaro ‘‘ subharatā ceva suposatā ca appiccho ca santuṭṭho cā ’’ ti vuccati . Yasmā pana asaṃvaraṃ pahāya saṃvare ṭhitassa attā kilesasallekhanatāya ceva niddhunanatāya ca saṃvattati , tasmā saṃvaro ‘‘ sallekho ca dhuto cā ’’ ti vuccati . Yasmā ca asaṃvaraṃ pahāya saṃvare ṭhitassa attā kāyavācānaṃ appāsādikaṃ appasādanīyaṃ asantaṃ asāruppaṃ kāyavacīduccaritaṃ cittassa appāsādikaṃM1.187 appasādanīyaṃ asantaṃ asāruppaṃ akusalavitakkattayañca anupagamma tabbiparītassa kāyavacīsucaritassa ceva kusalavitakkattayassa ca pāsādikassa pasādanīyassa santassa sāruppassa pāripūriyā saṃvattati , tasmā saṃvaro ‘‘ pāsādiko ’’ ti vuccati . YasmāV1.172 pana asaṃvaraṃ pahāya saṃvare ṭhitassa attā sabbakilesāpacayabhūtāya , vivaṭṭāya , aṭṭhavīriyārambhavatthupāripūriyā ca saṃvattati , tasmā saṃvaro ‘‘ apacayo ceva vīriyārambho cā ’’ ti vuccatīti . Bhikkhūnaṃ tadanucchavikaṃ tadanulomikan ti tattha sannipatitānaṃ bhikkhūnaṃ yaṃ idāni sikkhāpadaṃ paññapessati , tassa anucchavikañceva anulomikañca . Yo vā ayaṃ subharatādīhi saṃvaro vutto , tassa anucchavikañceva anulomikañca saṃvarappahānapaṭisaṃyuttaṃP1.223 asuttantavinibaddhaṃ pāḷivinimuttaṃ okkantikadhammadesanaṃ katvāti attho . Bhagavā kira īdisesu ṭhānesu pañcavaṇṇakusumamālaṃ karonto viya , ratanadāmaṃ sajjento viya , ca ye paṭikkhipanādhippāyā asaṃvarābhiratā te samparāyikena vaṭṭabhayena tajjento anekappakāraṃ ādīnavaṃ dassento , ye sikkhākāmā saṃvare ṭhitā te appekacce arahatte patiṭṭhapento appekacce anāgāmi-sakadāgāmi-sotāpattiphalesu upanissayavirahitepi saggamagge patiṭṭhapento dīghanikāyappamāṇampi majjhimanikāyappamāṇampi dhammadesanaṃ karoti . Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ – ‘‘ bhikkhūnaṃ tadanucchavikaṃ tadanulomikaṃ dhammiṃ kathaṃ katvā ’’ ti .
Tena hīti tena sudinnassa ajjhācārena kāraṇabhūtena . Sikkhāpadan ti ettha sikkhitabbāti sikkhā , pajjate imināti padaṃ , sikkhāya padaṃ sikkhāpadaṃ ; sikkhāya adhigamupāyoti attho . Atha vā mūlaṃ nissayo patiṭṭhāti vuttaṃ hoti . Methunaviratiyā methunasaṃvarassetaṃ adhivacanaṃ . Methunasaṃvaro hi tadaññesaṃ sikkhāsaṅkhātānaṃ sīlavipassanājhānamaggadhammānaṃ vuttatthavasena padattā idha ‘‘ sikkhāpadan ’’ ti adhippeto . Ayañca attho sikkhāpadavibhaṅge vuttanayeneva veditabbo . Apica tassatthassa dīpakaṃ vacanampi ‘‘ sikkhāpadan ’’ ti veditabbaṃ . Vuttampi cetaṃ – ‘‘ sikkhāpadanti yo tattha nāmakāyo padakāyo niruttikāyo byañjanakāyo ’’ ti . Atha vā yathā ‘‘ anabhijjhā dhammapadan ’’ ti vutte anabhijjhā eko dhammakoṭṭhāsoti atthoM1.188 hoti , evamidhāpi ‘‘ sikkhāpadan ’’ ti sikkhākoṭṭhāso sikkhāya eko padesotipi attho veditabbo . Dasa atthavase paṭiccāti dasa kāraṇavase sikkhāpadapaññattihetu adhigamanīye hitavisese paṭicca āgamma ārabbha , dasannaṃ hitavisesānaṃ nipphattiṃ sampassamānoti vuttaṃ hoti . Idāni te dasa atthavase dassento ‘‘ saṅghasuṭṭhutāyā ’’ tiādimāha . Tattha saṅghasuṭṭhutā nāma saṅghassa suṭṭhubhāvo ,‘‘ suṭṭhu devā ’’ ti āgataṭṭhāne viya ‘‘ suṭṭhu , bhante ’’ ti vacanasampaṭicchanabhāvoV1.173 . Yo ca tathāgatassa vacanaṃ sampaṭicchatiP1.224 , tassa taṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya hoti , tasmā saṅghassa ‘‘ suṭṭhu , bhante ’’ ti mama vacanasampaṭicchanatthaṃ paññapessāmi , asampaṭicchane ādīnavaṃ sampaṭicchane ca ānisaṃsaṃ dassetvā , na balakkārena abhibhavitvāti etamatthaṃ āvikaronto āha – ‘‘ saṅghasuṭṭhutāyā ’’ ti . Saṅghaphāsutāyāti saṅghassa phāsubhāvāya ; sahajīvitāya sukhavihāratthāyāti attho . Dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāyāti dummaṅkū nāma dussīlapuggalā ; ye maṅkutaṃ āpādiyamānāpi dukkhena āpajjanti , vītikkamaṃ karontā vā katvā vā na lajjanti , tesaṃ niggahatthāya ; te hi sikkhāpade asati ‘‘ kiṃ tumhehi diṭṭhaṃ , kiṃ sutaṃ – kiṃ amhehi kataṃ ; katarasmiṃ vatthusmiṃ katamaṃ āpattiṃ āropetvā amhe niggaṇhathā ’’ ti saṅghaṃ viheṭhessanti , sikkhāpade pana sati te saṅgho sikkhāpadaṃ dassetvā dhammena vinayena satthusāsanena niggahessati . Tena vuttaṃ – ‘‘ dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāyā ’’ ti . Pesalānaṃ bhikkhūnaṃ phāsuvihārāyāti pesalānaṃ piyasīlānaṃ bhikkhūnaṃ phāsuvihāratthāya . Piyasīlā hi bhikkhū kattabbākattabbaṃ sāvajjānavajjaṃ velaṃ mariyādaṃ ajānantā sikkhattayapāripūriyā ghaṭamānā kilamanti , sandiṭṭhamānā ubbāḷhā honti . Kattabbākattabbaṃ pana sāvajjānavajjaṃ velaṃ mariyādaṃ ñatvā sikkhattayapāripūriyā ghaṭamānā na kilamanti , sandiṭṭhamānā na ubbāḷhā honti . Tena nesaṃ sikkhāpadapaññāpanā phāsuvihārāya saṃvattati . Yo vā dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggaho , sveva etesaṃ phāsuvihāro . Dussīlapuggale nissāya hi uposatho na tiṭṭhatiM1.189 , pavāraṇā na tiṭṭhati , saṅghakammāni nappavattanti , sāmaggī na hoti , bhikkhū anekaggā uddesaparipucchākammaṭṭhānādīni anuyuñjituṃ na sakkonti . Dussīlesu pana niggahitesu sabbopi ayaṃ upaddavo na hoti . Tato pesalā bhikkhū phāsu viharanti . Evaṃ ‘‘ pesalānaṃ bhikkhūnaṃ phāsu vihārāyā ’’ ti ettha dvidhā atthoP1.225 veditabbo . Diṭṭhadhammikānaṃ āsavānaṃ saṃvarāyāti diṭṭhadhammikā āsavā nāma asaṃvare ṭhitena tasmiññeva attabhāve pattabbā pāṇippahāra-daṇḍappahāra-hatthaccheda-pādaccheda-akitti-ayasavippaṭisārādayo dukkhavisesā . Iti imesaṃ diṭṭhadhammikānaṃ āsavānaṃ saṃvarāya pidhānāya āgamanamaggathakanāyāti attho . Samparāyikānaṃ āsavānaṃ paṭighātāyāti samparāyikā āsavā nāma asaṃvare ṭhitena katapāpakammamūlakā samparāye narakādīsu pattabbā dukkhavisesā , tesaṃ paṭighātatthāyaV1.174 paṭippassambhanatthāya vūpasamatthāyāti vuttaṃ hoti . Appasannānaṃ pasādāyāti sikkhāpadapaññattiyā hi sati sikkhāpadapaññattiṃ ñatvā vā yathāpaññattaṃ paṭipajjamāne bhikkhū disvā vā yepi appasannā paṇḍitamanussā , te ‘‘ yāni vata loke mahājanassa rajjana-dussana-muyhanaṭṭhānāni , tehi ime samaṇā sakyaputtiyā ārakā viratā viharanti , dukkaraṃ vata karonti , bhāriyaṃ vata karontī ’’ ti pasādaṃ āpajjanti , vinayapiṭake potthakaṃ disvā micchādiṭṭhika-tivedī brāhmaṇo viya . Tena vuttaṃ – ‘‘ appasannānaṃ pasādāyā ’’ ti . Pasannānaṃ bhiyyobhāvāyāti yepi sāsane pasannā kulaputtā tepi sikkhāpadapaññattiṃ ñatvā yathāpaññattaṃ paṭipajjamāne bhikkhū vā disvā ‘‘ aho ayyā dukkarakārino , ye yāvajīvaṃ ekabhattaṃ brahmacariyaṃ vinayasaṃvaraṃ anupālentī ’’ ti bhiyyo bhiyyo pasīdanti . Tena vuttaṃ – ‘‘ pasannānaṃ bhiyyobhāvāyā ’’ ti . Saddhammaṭṭhitiyāti tividho saddhammo – pariyattisaddhammo , paṭipattisaddhammo , adhigamasaddhammoti . Tattha piṭakattayasaṅgahitaṃ sabbampi buddhavacanaṃ ‘‘ pariyattisaddhammo ’’ nāma . Terasa dhutaguṇā , cuddasa khandhakavattāni , dveasīti mahāvattāni , sīlasamādhivipassanātiM1.190 ayaṃ ‘‘ paṭipattisaddhammo ’’ nāma . Cattāro ariyamaggā cattāri ca sāmaññaphalāni nibbānañcāti ayaṃ ‘‘ adhigamasaddhammo ’’ nāma . So sabbopi yasmā sikkhāpadapaññattiyā sati bhikkhū sikkhāpadañca tassa vibhaṅgañca tadatthajotanatthaṃ aññañca buddhavacanaṃ pariyāpuṇanti , yathāpaññattañca paṭipajjamānā paṭipattiṃ pūretvā paṭipattiyā adhigantabbaṃP1.226 lokuttaradhammaṃ adhigacchanti , tasmā sikkhāpadapaññattiyā ciraṭṭhitiko hoti . Tena vuttaṃ – ‘‘ saddhammaṭṭhitiyā ’’ ti . Vinayānuggahāyāti sikkhāpadapaññattiyā hi sati saṃvaravinayo ca pahānavinayo ca samathavinayo ca paññattivinayo cāti catubbidhopi vinayo anuggahito hoti upatthambhito sūpatthambhito . Tena vuttaṃ – ‘‘ vinayānuggahāyā ’’ ti . Sabbāneva cetāni padāni ‘‘ sikkhāpadaṃ paññapessāmī ’’ ti iminā vacanena saddhiṃ yojetabbāniV1.175 . Tatrāyaṃ paṭhamapacchimapadayojanā – ‘‘ saṅghasuṭṭhutāya sikkhāpadaṃ paññapessāmi , vinayānuggahāya sikkhāpadaṃ paññapessāmī ’’ ti . Api cettha yaṃ saṅghasuṭṭhu taṃ saṅghaphāsu , yaṃ saṅghaphāsu taṃ dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāyāti evaṃ saṅkhalikanayaṃ ; yaṃ saṅghasuṭṭhu taṃ saṅghaphāsu , yaṃ saṅghasuṭṭhu taṃ dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāyāti evañca ekekapadamūlikaṃ dasakkhattuṃ yojanaṃ katvā yaṃ vuttaṃ parivāre ( pari .334)– ‘‘ Atthasataṃ dhammasataṃ , dve ca niruttisatāni ; Cattāri ñāṇasatāni , atthavase pakaraṇe ’’ ti . Taṃ sabbaṃ veditabbaṃ . Taṃ panetaṃ yasmā parivāreyeva āvi bhavissati , tasmā idha na vaṇṇitanti .
Evaṃ sikkhāpadapaññattiyā ānisaṃsaṃ dassetvā tasmiṃ sikkhāpade bhikkhūhi kattabbakiccaṃ dīpento ‘‘ evañca pana , bhikkhave , imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyāthā ’’ ti āha . Kiṃ vuttaṃ hoti ? Bhikkhave , imaṃ pana mayā iti sandassitānisaṃsaṃ sikkhāpadaṃ evaṃ pātimokkhuddese uddiseyyātha ca pariyāpuṇeyyātha ca dhāreyyātha ca aññesañca vāceyyāthāti . AtirekānayanatthoM1.191 hi ettha ca saddo , tenāyamattho ānīto hotīti .
Idāni yaṃ vuttaṃ ‘‘ imaṃ sikkhāpadan ’’ ti taṃ dassento ‘‘ yo pana bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyya , pārājiko hoti asaṃvāso ’’ ti āha .
Evaṃ mūlacchejjavasena daḷhaṃ katvā paṭhamapārājike paññatte aparampi anupaññattatthāya makkaṭīvatthu udapādi . Tassuppattidīpanatthametaṃ vuttaṃ – evañcidaṃ bhagavatā bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ hotīti . Tassattho – bhagavatā bhikkhūnaṃ idaṃ sikkhāpadaṃ evaṃ paññattaṃ hoti ca , idañca aññaṃ vatthu udapādīti . Paṭhamapaññattikathā niṭṭhitā .
Sudinnabhāṇavāraṃ niṭṭhitaṃ .