3. Aniyatakaṇḍaṃ
1. Paṭhamaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā
443. Tena
P3.631M2.214V2.193 samayena buddho bhagavāti paṭhamaaniyatasikkhāpadaṃ .Tattha kālayuttaṃ samullapantoti kālaṃ sallakkhetvā yadā na añño koci samīpena gacchati vā āgacchati vā tadā tadanurūpaṃ ‘‘ kacci na ukkaṇṭhasi , na kilamasi , na chātāsī ’’ tiādikaṃ gehassitaṃ kathaṃ kathento .
Kālayuttaṃ dhammaṃ bhaṇantoti kālaṃ sallakkhetvā yadā añño koci samīpena gacchati vā āgacchati vā tadā tadanurūpaṃ ‘‘ uposathaṃ kareyyāsi , salākabhattaṃ dadeyyāsī ’’ tiādikaṃ dhammakathaṃ kathento .
Bahū dhītaro ca puttā ca assāti bahuputtā .
Tassā kira dasa puttā dasa dhītaro ahesuṃ , bahū nattāro assāti bahunattā .
Yatheva hi tassā evamassā puttadhītānampi vīsati vīsati dārakā ahesuṃ , iti sā vīsuttaracatusataputtanattaparivārā ahosi .
Abhimaṅgalasammatāti uttamamaṅgalasammatā .
Yaññesūti dānappadānesu .
Chaṇesūti āvāhavivāhamaṅgalādīsu antarussavesu .
Ussavesūti āsāḷhīpavāraṇanakkhattādīsu mahussavesu .
Paṭhamaṃ bhojentīti ‘‘ imepi dārakā tayā samānāyukā nirogā hontū ’’ ti āyācantā paṭhamaṃyeva bhojenti , yepi saddhā honti pasannā , tepi bhikkhū bhojetvā tadanantaraṃ sabbapaṭhamaṃ taṃyeva bhojenti .
Nādiyīti tassā vacanaṃ na ādiyi , na gaṇhi , na vā ādaramakāsīti attho .
446. Ito paraṃ sā ce evaṃ vadeyyātiādi sabbaṃ paṭiññāya kāraṇākāradassanatthaṃ vuttaṃ , tattha mātugāmassa methunaṃ dhammaṃ paṭisevantoti mātugāmassa magge methunaṃ dhammaṃ paṭisevantoti attho .
Nisajjāya kāretabboti nisajjaṃ paṭijānitvā methunadhammapaṭisevanaṃ appaṭijānanto methunadhammapārājikāpattiyā akāretvā nisajjāmattena yaṃ āpattiṃ āpajjati tāya kāretabbo , pācittiyāpattiyā kāretabboti attho .
Etena nayena sabbacatukkesu vinicchayo veditabbo .
451. Sikkhāpadapariyosāne pana āpattānāpattiparicchedadassanatthaṃ vuttesu gamanaṃ paṭijānātītiādīsu gamanaṃ paṭijānātīti ‘‘ rahonisajjassādatthaṃ gatomhī ’’ ti evaṃ gamanaṃ paṭijānāti , nisajjan ti nisajjassādeneva nisajjaṃ paṭijānāti .
Āpattin ti tīsu aññataraṃ āpattiṃ .
Āpattiyā kāretabboti tīsu yaṃ paṭijānāti , tāya kāretabbo .
Sesamettha catukke uttānādhippāyameva .
Dutiyacatukke pana gamanaṃ na paṭijānātīti raho nisajjassādavasena na paṭijānāti
P3.634 ,‘‘ salākabhattādinā attano kammena gatomhi , sā pana mayhaṃ nisinnaṭṭhānaṃ āgatā ’’ ti vadati .
Sesametthāpi uttānādhippāyameva .Ayaṃ pana sabbattha vinicchayo – raho nisajjassādoti methunadhammasannissitakileso vuccati .
Yo bhikkhu tenassādena mātugāmassa santikaṃ gantukāmo akkhiṃ añjeti , dukkaṭaṃ .
Nivāsanaṃ nivāseti , kāyabandhanaṃ bandhati , cīvaraṃ pārupati , sabbattha payoge payoge dukkaṭaṃ .
Gacchati , padavāre padavāre dukkaṭaṃ .
Gantvā nisīdati , dukkaṭameva .
Mātugāme āgantvā nisinnamatte
M2.217 pācittiyaṃ .
Sace sā itthī kenaci karaṇīyena uṭṭhāyuṭṭhāya punappunaṃ nisīdati , nisajjāya nisajjāya pācittiyaṃ .
Yaṃ sandhāya gato , sā na diṭṭhā , aññā āgantvā nisīdati , assāde uppanne pācittiyaṃ .
Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘ gamanakālato paṭṭhāya asuddhacittattā āpattiyevā ’’ ti vuttaṃ .
Sace sambahulā āgacchanti , mātugāmagaṇanāya pācittiyāni .
Sace uṭṭhāyuṭṭhāya punappunaṃ nisīdanti , nisajjāgaṇanāya pācittiyāni .
AniyametvāV2.196 diṭṭhadiṭṭhāya saddhiṃ rahassādaṃ kappessāmīti gantvā nisinnassāpi āgatāgatānaṃ vasena punappunaṃ nisajjāvasena ca vuttanayeneva āpattiyo veditabbā .
Sace suddhacittena gantvā nisinnassa santikaṃ āgantvā nisinnāya itthiyā rahassādo uppajjati anāpatti .
Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisānevāti .Paṭhamaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Dutiyaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā
452. Tena samayena buddho bhagavāti dutiyaaniyatasikkhāpadaṃ .
Tattha bhagavatā paṭikkhittan tiādimhi ‘‘ yaṃ eko ekāya raho paṭicchanne āsane alaṃkammaniye nisajjaṃ kappeyya , taṃ nisajjaṃ kappetuṃ paṭikkhittan ’’ ti evaṃ sambandho veditabbo .
Itarathā hi ‘‘ ekassa ekāyā ’’ ti vattabbaṃ siyā , kasmā ?
‘‘ Paṭikkhittan ’’ ti vuttattā .
Sāmiatthe vā etaṃ paccattavacanaṃ veditabbaṃ .
453. Na heva kho pana paṭicchannan ti ettha pana yampi bahi parikkhittaṃ anto vivaṭaṃ pariveṇaṅgaṇādi , tampi
P3.635 antogadhanti veditabbaṃ .
Evarūpañhi ṭhānaṃ appaṭicchanneyeva gahitanti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ .
Sesaṃ paṭhamasikkhāpadanayeneva veditabbaṃ .
Kevalañhi idha itthīpi purisopi yo koci viññū anandho abadhiro antodvādasahatthe okāse ṭhito vā nisinno vā vikkhittopi niddāyantopi anāpattiṃ karoti .
Badhiro pana cakkhumāpi andho vā abadhiropi na karoti .
Pārājikāpattiñca parihāpetvā duṭṭhullavācāpatti vuttāti ayaṃ viseso .
Sesaṃ purimasadisameva .
Ubhayatthāpi ummattakaādikammikānaṃ anāpatti .
SamuṭṭhānādīsuM2.218 idaṃsikkhāpadaṃ tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato , vācācittato , kāyavācācittato ca samuṭṭhāti .
Kiriyaṃ , saññāvimokkhaṃ , sacittakaṃ , lokavajjaṃ , kāyakammaṃ , vacīkammaṃ , akusalacittaṃ , sukhamajjhattavedanāhi dvivedanaṃ .
Sesaṃ uttānatthamevāti .
Dutiyaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya
Aniyatavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Nissaggiyakaṇḍaṃ
1. Cīvaravaggo
1. Paṭhamakathinasikkhāpadavaṇṇanā
TiṃsaP3.636M2.219 nissaggiyā dhammā , ye vuttā samitāvinā ;
Tesaṃ dāni karissāmi , apubbapadavaṇṇanaṃ .