391. Tena samayena buddho bhagavāti dutiyaduṭṭhadosasikkhāpadaṃ .
Tattha handa mayaṃ āvuso imaṃ chagalakaṃ dabbaṃ mallaputtaṃ nāma karomāti te kira paṭhamavatthusmiṃ attano manorathaṃ sampādetuṃ asakkontā laddhaniggahā vighātappattā ‘‘ idāni jānissāmā ’’ ti tādisaṃ vatthuṃ pariyesamānā vicaranti .
Athekadivasaṃ disvā tuṭṭhā aññamaññaṃ oloketvā evamāhaṃsu –
‘‘ handa mayaṃ , āvuso , imaṃ chagalakaṃ dabbaṃ mallaputtaṃ nāma karomā ’’ ti ,‘‘ dabbo mallaputto nāmāyan ’’ ti evamassa nāmaṃ karomāti vuttaṃ hoti .
Esa nayo mettiyaṃ nāma bhikkhunin ti etthāpi .
Te bhikkhū mettiyabhumajake bhikkhū anuyuñjiṃsūti evaṃ anuyuñjiṃsu –
‘‘ āvuso , kuhiṃ tumhehi dabbo mallaputto mettiyāya bhikkhuniyā saddhiṃ diṭṭho ’’ ti ?
‘‘ Gijjhakūṭapabbatapāde ’’ ti .
‘‘ Kāya velāya ’’ ti ?
‘‘ Bhikkhācāragamanavelāyā ’’ ti .
Āvuso dabba ime evaṃ vadanti –
‘‘ tvaṃ tadā kuhin ’’ ti ?
‘‘ Veḷuvane bhattāni uddisāmī ’’ ti .
‘‘ Tava tāya velāya veḷuvane atthibhāvaṃ ko jānātī ’’ ti ?
‘‘ Bhikkhusaṅgho , bhante ’’ ti .
Te saṅghaṃ pucchiṃsu –
‘‘ jānātha tumhe tāya velāya imassa veḷuvane atthibhāvan ’’ ti .
‘‘ Āma , āvuso , jānāma , thero sammutiladdhadivasato
P3.599 paṭṭhāya veḷuvaneyevā ’’ ti .
Tato mettiyabhumajake āhaṃsu –
‘‘ āvuso , tumhākaṃ kathā na sameti , kacci no lesaṃ oḍḍetvā vadathā ’’ ti .
Evaṃ te tehi bhikkhūhi anuyuñjiyamānā āma āvusoti vatvā etamatthaṃ ārocesuṃ .Kiṃ
M2.184 pana tumhe , āvuso , āyasmantaṃ dabbaṃ mallaputtaṃ aññabhāgiyassa adhikaraṇassāti ettha aññabhāgassa idaṃ , aññabhāgo vā assa atthīti aññabhāgiyaṃ .
Adhikaraṇan ti ādhāro veditabbo , vatthu adhiṭṭhānanti vuttaṃ hoti .
Yo hi so ‘‘ dabbo mallaputto nāmā ’’ ti chagalako vutto , so yvāyaṃ āyasmato dabbassa mallaputtassa bhāgo koṭṭhāso pakkho manussajāti ceva bhikkhubhāvo ca tato aññassa bhāgassa koṭṭhāsassa pakkhassa hoti tiracchānajātiyāV2.166 ceva chagalakabhāvassa ca so vā aññabhāgo assa atthīti tasmā aññabhāgiyasaṅkhyaṃ labhati .
Yasmā ca tesaṃ ‘‘ imaṃ mayaṃ dabbaṃ mallaputtaṃ nāma karomā ’’ ti vadantānaṃ tassā nāmakaraṇasaññāya ādhāro vatthu adhiṭṭhānaṃ , tasmā adhikaraṇanti veditabbo .
Tañhi sandhāya ‘‘ te bhikkhū aññabhāgiyassa adhikaraṇassā ’’ ti āhaṃsu , na vivādādhikaraṇādīsu aññataraṃ .
Kasmā ?
Asambhavato .
Na hi te catunnaṃ adhikaraṇānaṃ kassaci aññabhāgiyassa adhikaraṇassa kañcidesaṃ lesamattaṃ upādiyiṃsu .
Na ca catunnaṃ adhikaraṇānaṃ leso nāma atthi .
Jātilesādayo hi puggalānaṃyeva lesā vuttā , na vivādādhikaraṇādīnaṃ .
Idañca ‘‘ dabbo mallaputto ’’ ti nāmaṃ tassa aññabhāgiyādhikaraṇabhāve ṭhitassa chagalakassa koci deso hoti theraṃ amūlakena pārājikena anuddhaṃsetuṃ lesamatto .
Ettha ca dissati apadissati assa ayanti voharīyatīti deso .
Jātiādīsu aññatarakoṭṭhāsassetaṃ adhivacanaṃ .
Aññampi vatthuṃ lissati silissati vohāramatteneva īsakaṃ allīyatīti leso .
Jātiādīnaṃyeva aññatarakoṭṭhāsassetaṃ adhivacanaṃ .
Tato paraṃ uttānatthameva .
Sikkhāpadapaññattiyampi ayamevattho .
Padabhājane pana yassa aññabhāgiyassa adhikaraṇassa kiñcidesaṃ lesamattaṃ upādāya pārājikena dhammena anuddhaṃseyyaP3.600 , taṃ yasmā aṭṭhuppattivaseneva āvibhūtaṃ , tasmā na vibhattanti veditabbaṃ . 393. Yāni pana adhikaraṇanti vacanasāmaññato atthuddhāravasena pavattāni cattāri adhikaraṇāni , tesaṃ aññabhāgiyatā ca tabbhāgiyatā ca yasmā apākaṭā jānitabbā ca vinayadharehi , tasmā vacanasāmaññato laddhaṃ
M2.185 adhikaraṇaṃ nissāya taṃ āvikaronto ‘‘ aññabhāgiyassa adhikaraṇassāti āpattaññabhāgiyaṃ vā hoti adhikaraṇaññabhāgiyaṃ vā ’’ tiādimāha .Yā ca sā avasāne āpattaññabhāgiyassa adhikaraṇassa vasena codanā vuttā , tampi dassetuṃ ayaṃ sabbādhikaraṇānaṃ tabbhāgiyaaññabhāgiyatā samāhaṭāti veditabbā .
Tattha ca āpattaññabhāgiyaṃ vāti paṭhamaṃ uddiṭṭhattā ‘‘ kathañca āpatti āpattiyā aññabhāgiyā hotī ’’ ti niddese ārabhitabbe yasmā āpattādhikaraṇassa tabbhāgiyavicāraṇāyaṃyeva ayamattho āgamissati , tasmā evaṃ anārabhitvā ‘‘ kathañca adhikaraṇaṃ adhikaraṇassa aññabhāgiyan ’’ ti pacchimapadaṃyeva gahetvā niddeso āraddhoti veditabbo .
Tattha
V2.167 aññabhāgiyavāro uttānatthoyeva .Ekamekañhi adhikaraṇaṃ itaresaṃ tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ aññabhāgiyaṃ aññapakkhiyaṃ aññakoṭṭhāsiyaṃ hoti , vatthuvisabhāgattā , tabbhāgiyavāre pana vivādādhikaraṇaṃ vivādādhikaraṇassa tabbhāgiyaṃ tappakkhiyaṃ taṃkoṭṭhāsiyaṃ vatthusabhāgattā , tathā anuvādādhikaraṇaṃ anuvādādhikaraṇassa .
Kathaṃ ?
Buddhakālato paṭṭhāya hi aṭṭhārasa bhedakaravatthūni nissāya uppannavivādo ca idāni uppajjanakavivādo ca vatthusabhāgatāya ekaṃ vivādādhikaraṇameva hoti , tathā buddhakālato paṭṭhāya catasso vipattiyo nissāya uppannaanuvādo ca idāni uppajjanakaanuvādo ca vatthusabhāgatāya ekaṃ anuvādādhikaraṇameva hoti .
Yasmā pana āpattādhikaraṇaṃ āpattādhikaraṇassa sabhāgavisabhāgavatthuto sabhāgasarikkhāsarikkhato ca ekaṃsena tabbhāgiyaṃ na hoti , tasmā āpattādhikaraṇaṃ āpattādhikaraṇassa siyā tabbhāgiyaṃ siyā aññabhāgiyan ti vuttaṃ .
Tattha ādito paṭṭhāya aññabhāgiyassa paṭhamaṃ niddiṭṭhattā idhāpi aññabhāgiyameva paṭhamaṃ niddiṭṭhaṃ , tattha aññabhāgiyattañca parato tabbhāgiyattañca vuttanayeneva veditabbaṃ .
Kiccādhikaraṇaṃ
P3.601 kiccādhikaraṇassa tabbhāgiyan ti ettha pana buddhakālato paṭṭhāya cattāri saṅghakammāni nissāya uppannaṃ adhikaraṇañca idāni cattāri saṅghakammāni nissāya uppajjanakaṃ adhikaraṇañca sabhāgatāya sarikkhatāya ca ekaṃ kiccādhikaraṇameva hoti .Kiṃ pana saṅghakammāni nissāya uppannaṃ adhikaraṇaṃ
M2.186 kiccādhikaraṇaṃ , udāhu saṅghakammānamevetaṃ adhivacananti ?Saṅghakammānamevetaṃ adhivacanaṃ .
Evaṃ santepi saṅghakammaṃ nāma ‘‘ idañcidañca evaṃ kattabban ’’ ti yaṃ kammalakkhaṇaṃ manasikaroti taṃ nissāya uppajjanato purimaṃ purimaṃ saṅghakammaṃ nissāya uppajjanato ca saṅghakammāni nissāya uppannaṃ adhikaraṇaṃ kiccādhikaraṇanti vuttaṃ .
394. Kiñci desaṃ lesamattaṃ upādāyāti ettha pana yasmā desoti vā lesamattoti vā pubbe vuttanayeneva byañjanato nānaṃ atthato ekaṃ , tasmā ‘‘ leso nāma dasa lesā jātileso nāmaleso ’’ tiādimāha .
Tattha jātiyeva jātileso .
Esa nayo sesesu .
395. Idāni tameva lesaṃ vitthārato dassetuṃ yathā taṃ upādāya anuddhaṃsanā hoti tathā savatthukaṃ katvā dassento ‘‘ jātileso nāma khattiyo diṭṭho hotī ’’ tiādimāha .
Tattha khattiyo diṭṭho hotīti añño koci khattiyajātiyo iminā codakena diṭṭho hoti .
Pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjantoti methunadhammādīsu aññataraṃ āpajjanto .
Aññaṃ khattiyaṃ passitvā
V2.168 codetīti atha so aññaṃ attano veriṃ khattiyajātiyaṃ bhikkhuṃ passitvā taṃ khattiyajātilesaṃ gahetvā evaṃ codeti ‘‘ khattiyo mayā diṭṭho pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto , tvaṃ khattiyo , pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannosī ’’ atha vā ‘‘ tvaṃ so khattiyo , na añño , pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannosi , assamaṇosi asakyaputtiyosi natthi tayā saddhiṃ uposatho vā pavāraṇā vā saṅghakammaṃ vā ’’ ti , āpatti vācāya vācāya saṅghādisesassa .Ettha ca tesaṃ khattiyānaṃ aññamaññaṃ asadisassa tassa tassa dīghādino vā diṭṭhādino vā vasena aññabhāgiyatā khattiyajātipaññattiyā ādhāravasena adhikaraṇatā ca veditabbā , etenupāyena sabbapadesu yojanā veditabbā .
400. Pattalesaniddese ca
P3.602 sāṭakapattoti lohapattasadiso susaṇṭhāno succhavi siniddho bhamaravaṇṇo mattikāpatto vuccati .
Sumbhakapattoti pakatimattikāpatto . 406. Yasmā
M2.187 pana āpattilesassa ekapadeneva saṅkhepato niddeso vutto , tasmā vitthāratopi taṃ dassetuṃ ‘‘ bhikkhu saṅghādisesaṃ ajjhāpajjanto diṭṭho hotī ’’ tiādi vuttaṃ .
Kasmā panassa tattheva niddesaṃ avatvā idha visuṃ vuttoti ?
Sesaniddesehi asabhāgattā .
Sesaniddesā hi aññaṃ disvā aññassa codanāvasena vuttā .
Ayaṃ pana ekameva aññaṃ āpattiṃ āpajjantaṃ disvā aññāya āpattiyā codanāvasena vutto .
Yadi evaṃ kathaṃ aññabhāgiyaṃ adhikaraṇaṃ hotīti ?
Āpattiyā .
Teneva vuttaṃ –
‘‘ evampi āpattaññabhāgiyañca hoti leso ca upādinno ’’ ti .
Yañhi so saṅghādisesaṃ āpanno taṃ pārājikassa aññabhāgiyaṃ adhikaraṇaṃ .
Tassa pana aññabhāgiyassa adhikaraṇassa leso nāma yo so sabbakhattiyānaṃ sādhāraṇo khattiyabhāvo viya sabbāpattīnaṃ sādhāraṇo āpattibhāvo .
Etenupāyena sesāpattimūlakanayo codāpakavāro ca veditabbo . 408. Anāpatti tathāsaññī codeti vā codāpeti vāti ‘‘ pārājikaṃyeva ayaṃ āpanno ’’ ti yo evaṃ tathāsaññī codeti vā codāpeti vā tassa anāpatti .
Sesaṃ sabbattha uttānameva .
Samuṭṭhānādīnipi paṭhamaduṭṭhadosasadisānevāti .
Dutiyaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .