ပဋိဇာနနံ သန္ဓာယာတိ၊ ဟူသောပါဌ်၌။
(အဓိပ္ပါယော၊ ၌စပ်။)
စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတီတိအာဒိနာ၊ အစရှိသော။
နယေန၊ နည်းဖြင့်။
(ဘဂဝတာ)ဝုတ္တံ၊ ဟောတော်မူအပ်သော။
မနော၊ ဝိညာဏပဋိာနနံ= မနောဝိညာဉ်ဖြင့် သိခြင်းကို။
၁။ နဈာနံ။ ။စတုက္ကနည်းအားဖြင့် ဈာန် ၄-ပါး ပြားရာဝယ် အဝိတက္က ဝိစာရမတ္တသမာဓိသည် ပဌမဈာန်လည်း မဟုတ်၊ ဒုတိယဈာန်စသည်လည်း မဟုတ်၊ ထို့ကြောင့် “ပဌမဇ္ဈာနာဒီသု အညတရဘာဝါဘာဝတော”ဟု အကြောင်းပြ၍ “န ဈာနံ၊ ဈာန်မဟုတ်။ ဝါ၊ ဈာန် ၄-ပါး၌ မပါဝင်”ဟု ပရဝါဒီ ဆိုသည်။ ပဉ္စက နည်းအားဖြင့်ကား ဒုတိယဈာန်ဖြစ်သောကြောင့် ဈာန် ဟုတ်ပါ၏။
၂။ ပဋိဇာနနံ သန္ဓာယာတိ။ ။အဋ္ဌကထာဝယ် “အယမဓိပ္ပါယော”၏ နောက်၌ “ပဿတီတိ တိ မယံ ပဋိဇာနနံ သန္ဓာယ ပုစ္ဆာမ”ဟု ရှိ၏။ ဆိုလိုရင်း ကား-ရူပေန ရူပံ ပဿတိ”ဟူသော ပြဿနာ “ပဿတိ”ဟူသော စကားကို စက္ခုပသာဒ၌ ရူပါရုံထင်လာသော မြင်ခြင်းမျှကို ရည်ရွယ်၍ ဆိုသည် မဟုတ် ရူပံရုံကို မြင်ပြီး၍ သိခြင်းတိုင်တောင် ရယ်၍ ဆိုခြင်းပြင်၏။ ဥပမာ- "စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ န နိမိတ္တဂ္ဂါဟိ"၌ စက္ခုဒွါရဝိထိနောင် တာဒနုဝတ္တိကမနောဒွါရဝိထိဘို့ဖြင့် တဖန် သိခြင်းတိုင်အောင် ရည်ရွယ်၍ ဒိသွာဟု ဆိုသကဲ့သို့တည်း။
သန္ဓာယ၊ ၍။ (ပုစ္ဆာမ၊ ၌စပ်။) ဣတိ၊ ဤကား။ အဓိပ္ပါယော၊ သကဝါဒီ၏ အလိုတည်း။ ကသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။ (ထိုသို့ မနောဝိညာဉ်ဖြင့် သိခြင်းကို အလိုရှိအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။) (ဝိစာရေတဗ္ဗံ၊ ၌စပ်။) ဧဝံ သန္တေရူပံ မနောဝိညာဏံ အာပဇ္ဇတီတိ၊ ဟူသော စကားရပ်၌။ မနောဝိညာဏပဋိဇာနနံ၊ မနောဝိညာဉ်ဖြင့် ရူပါရုံကို သိခြင်းသည်။ ရူပဒဿနံ၊ ရူပါရုံကို မြင်ခြင်းသည်။ ကထံ ဟောတိ၊ အဘယ်မှာ ဖြစ်နိုင်ပါအံ့နည်း။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။ ဝိစာရေတဗ္ဗံ၊ စိစစ်ထိုက်၏။အဋ္ဌရသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ၊
၁။ ကိရ သန္ဓာယ။ ။ ထိုသို့ စက္ခုဝိညာဉ်ဖြင့် မြင်ပြီးနောက် မနောဝိညာဉ်ဖြင့် သိသည်တိုင်အောင် ရည်ရွယ်ခြင်းကို ဋီကာဆရာ မနှစ်သက်သောကြောင့် “ကိရ သန္ဓာယ”ဟု ကိရ-သဒ္ဒါဖြင့် ဆိုသည်။ [စက္ခုဝိညာဏေန ပဋိဇာနနဿ အဂ္ဂဟဏေ အရုစိံ သူစေန္တော (မနှစ်သက်ခြင်းကို ထင်ရှားပြလိုသောကြောင့်) အာဟ-မနော ဝိညာဏပဋိဇာနနံ ကိရ သန္ဓာယာတိ။-အနု။]
၂။ တသ္မာ ဝိစာရတဗ္ဗိ။ ။တသ္မာဖြင့် "မနောဝိညာဏပဋိဇာနနံ သန္ဓာယ အဓိပ္ပါယော"ကို ပြန်၍ ညွှန်းသည်။အနုဋီကာ၌လည်း "တသ္မာတိ မနောဝိညာဏ ပဋိဇာနနဿေဝ အဓိပ္ပေတတ္တာ"ဟု တ-၏ အစွဲကို ချုံး၍ ထိုအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ ဤ တသ္မာကို ဝိစာရေတဗ္ဗံ-၌ စပ်။
၃။ ဝဝံ သန္တေ ။ပေ။ အာပဇ္ဇတိ။ ။ဧဝံ သန္တေ (ရူပေန ရူပံ ပဿတိ-၌ ပဿတိ-အရ ဤသို့ ပဋိဇာနနကို ရည်ရွယ်သည်ရှိသော်) ရူပေန-၌ ရူပသည် ဝက္ခုပသာဒရုပ် မဟုတ်တော့ပဲ မနောဝိညာဉ်အဖြစ်သို့ ရောက်ရာ၏။ မနောဝိညာဉ် ဖြစ်ရာ၏ဟူလို။
၄။ ဣတိ မနော ။ပေ။ ကထံ ဟောတိ။ ။ ထိုသို့ မနောဝိညာဉ်ဖြင့် သိခြင်း ဖြစ်သောကြောင့်"ရူပေန ရူပံ ပဿတိ" ဟူသော မူလပြဿနာ၌ "ရူပါရုံကို မြင်ခြင်း" ဟူသော အနက် ဖြစ်တော့ရကား မူလစကား၏ အနက်အဓိပ္ပါယ် ပျောက်သွား သောကြောင့် "မနောဝိညာဏဝိဇာနနံ သန္ဓာယ” ဟူသော အဋ္ဌကထာစကားကိုစိစစ် ထိုက်သည်-ဟုဆိုသည်။