1. Subhājīvakambavanikātherīgāthāvaṇṇanā

TiṃsanipāteV0.271M0.253 jīvakambavanaṃ ramman tiādikā subhāya jīvakambavanikāya theriyā gāthā .

Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī , sambhāvitakusalamūlā anukkamena paribrūhitavimokkhasambhārā paripakkañāṇā hutvā , imasmiṃ buddhuppāde rājagahe brāhmaṇamahāsālakule nibbatti , subhā tissā nāmamahosi .

Tassā kira sarīrāvayavā sobhanavaṇṇayuttā ahesuṃ , tasmā subhāti anvatthameva nāmaṃ jātaṃ .

Sā satthu rājagahappavesane paṭiladdhasaddhā upāsikā hutvā aparabhāge saṃsāre jātasaṃvegā kāmesu ādīnavaṃ disvā nekkhammañca khematoP0.246 sallakkhantī mahāpajāpatiyā gotamiyā santike pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karontī katipāheneva anāgāmiphale patiṭṭhāsi .

Atha naṃ ekadivasaṃ aññataro rājagahavāsī dhuttapuriso taruṇo paṭhamayobbane ṭhito jīvakambavane divāvihārāya gacchantiṃ disvā paṭibaddhacitto hutvā maggaṃ ovaranto kāmehi nimantesi .

Sā tassa nānappakārehi kāmānaṃ ādīnavaṃ attano ca nekkhammajjhāsayaṃ pavedentī dhammaṃ kathesi .

So dhammakathaṃ sutvāpi na paṭikkamati , nibandhatiyeva .

Therī naṃ attano vacane atiṭṭhantaṃ akkhimhi ca abhirattaṃ disvā ,‘‘ handa , tayā sambhāvitaṃ akkhin ’’ ti attano ekaṃ akkhiṃ uppāṭetvā tassa upanesi .

Tato so puriso santāso saṃvegajāto tattha vigatarāgova hutvā theriṃ khamāpetvā gato .

Therī satthu santikaṃ agamāsi .

Satthuno saha dassanenevassā akkhi paṭipākatikaṃ ahosi .

Tato sā buddhagatāya pītiyā nirantaraṃ phuṭā hutvā aṭṭhāsi .

Satthā tassā cittācāraṃ ñatvā dhammaṃ desetvā aggamaggatthāya kammaṭṭhānaṃ ācikkhi .

Sā pītiṃ vikkhambhetvā tāvadeva vipassanaṃ vaḍḍhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi .

Arahattaṃ pana patvā phalasukhena nibbānasukhena viharantī attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā attanā tena ca dhuttapurisena vuttagāthā udānavasena –

368.

‘‘ JīvakambavanaṃM0.254V0.272 rammaṃ , gacchantiṃ bhikkhuniṃ subhaṃ ;

Dhuttako sannivāresi , tamenaṃ abravī subhā .

369.

‘‘ Kiṃ te aparādhitaṃ mayā , yaṃ maṃ ovariyāna tiṭṭhasi ;

Na hi pabbajitāya āvuso , puriso samphusanāya kappati .

370.

‘‘ Garuke mama satthusāsane , yā sikkhā sugatena desitā ;

Parisuddhapadaṃ anaṅgaṇaṃ , kiṃ maṃ ovariyāna tiṭṭhasi .

371.

‘‘ Āvilacitto anāvilaṃ , sarajo vītarajaṃ anaṅgaṇaṃ ;

Sabbattha vimuttamānasaṃ , kiṃ maṃ ovariyāna tiṭṭhasi .

372.

‘‘ DaharāP0.247 ca apāpikā casi , kiṃ te pabbajjā karissati ;

Nikkhipa kāsāyacīvaraṃ , ehi ramāma supupphite vane .

373.

‘‘ Madhurañca pavanti sabbaso , kusumarajena samuṭṭhitā dumā ;

Paṭhamavasanto sukho utu , ehi ramāma supupphite vane .

374.

‘‘ Kusumitasikharā ca pādapā , abhigajjantiva māluteritā ;

Kā tuyhaṃ rati bhavissati , yadi ekā vanamogahissasi .

375.

‘‘ Vāḷamigasaṅghasevitaṃ , kuñjaramattakareṇuloḷitaṃ ;

Asahāyikā gantumicchasi , rahitaṃ bhiṃsanakaṃ mahāvanaṃ .

376.

‘‘ TapanīyakatāvaM0.255 dhītikā , vicarasi cittalateva accharā ;

Kāsikasukhumehi vaggubhi , sobhasī suvasanehi nūpame .

377.

‘‘ Ahaṃ tava vasānugo siyaṃ , yadi viharemase kānanantare ;

Na hi matthi tayā piyattaro , pāṇo kinnarimandalocane .

378.

‘‘ YadiV0.273 me vacanaṃ karissasi , sukhitā ehi agāramāvasa ;

Pāsādanivātavāsinī , parikammaṃ te karontu nāriyo .

379.

‘‘ Kāsikasukhumāni dhāraya , abhiropehi ca mālavaṇṇakaṃ ;

Kañcanamaṇimuttakaṃ bahuṃ , vividhaṃ ābharaṇaṃ karomi te .

380.

‘‘ Sudhotarajapacchadaṃ subhaṃ , gonakatūlikasanthataṃ navaṃ ;

Abhiruha sayanaṃ mahārahaṃ , candanamaṇḍitasāragandhikaṃ .

381.

‘‘ Uppalaṃ cudakā samuggataṃ , yathā taṃ amanussasevitaṃ ;

EvaṃP0.248 tvaṃ brahmacārinī , sakesaṅgesu jaraṃ gamissasi .

382.

‘‘ Kiṃ te idha sārasammataṃ , kuṇapapūramhi susānavaḍḍhane ;

Bhedanadhamme kaḷevare , yaṃ disvā vimano udikkhasi .

383.

‘‘ AkkhīniM0.256 ca tūriyāriva , kinnariyāriva pabbatantare ;

Tava me nayanāni dakkhiya , bhiyyo kāmaratī pavaḍḍhati .

384.

‘‘ Uppalasikharopamāni te , vimale hāṭakasannibhe mukhe ;

Tava me nayanāni dakkhiya , bhiyyo kāmaguṇo pavaḍḍhati .

385.

‘‘ Api dūragatā saramhase , āyatapamhe visuddhadassane ;

Na hi matthi tayā piyattaro , nayanā kinnarimandalocane .

386.

‘‘ Apathena payātumicchasi , candaṃ kīḷanakaṃ gavesasi ;

Meruṃ laṅghetumicchasi , yo tvaṃ buddhasutaṃ maggayasi .

387.

‘‘ Natthi hi loke sadevake , rāgo yatthapi dāni me siyā ;

Napi naṃ jānāmi kīriso , atha maggena hato samūlako .

388.

‘‘ IṅgālakuyāvaV0.274 ujjhito , visapattoriva aggito kato ;

Napi naṃ passāmi kīriso , atha maggena hato samūlako .

389.

‘‘ Yassā siyā apaccavekkhitaṃ , satthā vā anupāsito siyā ;

Tvaṃ tādisikaṃ palobhaya , jānantiṃ so imaṃ vihaññasi .

390.

‘‘ MayhañhiM0.257 akkuṭṭhavandite , sukhadukkhe ca satī upaṭṭhitā ;

SaṅkhatamasubhantiP0.249 jāniya , sabbattheva mano na limpati .

391.

‘‘ Sāhaṃ sugatassa sāvikā , maggaṭṭhaṅgikayānayāyinī ;

Uddhaṭasallā anāsavā , suññāgāragatā ramāmahaṃ .

392.

‘‘ Diṭṭhā hi mayā sucittitā , sombhā dārukapillakāni vā ;

Tantīhi ca khīlakehi ca , vinibaddhā vividhaṃ panaccakā .

393.

‘‘ Tamhuddhaṭe tantikhīlake , vissaṭṭhe vikale parikrite ;

Na vindeyya khaṇḍaso kate , kimhi tattha manaṃ nivesaye .

394.

‘‘ Tathūpamā dehakāni maṃ , tehi dhammehi vinā na vattanti ;

Dhammehi vinā na vattati , kimhi tattha manaṃ nivesaye .

395.

‘‘ Yathā haritālena makkhitaṃ , addasa cittikaṃ bhittiyā kataṃ ;

Tamhi te viparītadassanaṃ , saññā mānusikā niratthikā .

396.

‘‘ Māyaṃ viya aggato kataṃ , supinanteva suvaṇṇapādapaṃ ;

Upagacchasi andha rittakaṃ , janamajjheriva rupparūpakaṃ .

397.

‘‘ VaṭṭanirivaM0.258 koṭarohitā , majjhe pubbuḷakā saassukā ;

Pīḷakoḷikā cettha jāyati , vividhā cakkhuvidhā ca piṇḍitā .

398.

‘‘ UppāṭiyaV0.275 cārudassanā , na ca pajjittha asaṅgamānasā ;

Handa te cakkhuṃ harassu taṃ , tassa narassa adāsi tāvade .

399.

‘‘ Tassa ca viramāsi tāvade , rāgo tattha khamāpayī ca naṃ ;

Sotthi siyā brahmacārinī , na puno edisakaṃ bhavissati .

400.

‘‘ Āsādiya edisaṃ janaṃ , aggiṃ pajjalitaṃva liṅgiya ;

GaṇhiyaP0.250 āsīvisaṃ viya , api nu sotthi siyā khamehi no .

401.

‘‘ Muttā ca tato sā bhikkhunī , agamī buddhavarassa santikaṃ ;

Passiya varapuññalakkhaṇaṃ , cakkhu āsi yathā purāṇakan ’’ ti .

–

Imā gāthā paccudāhāsi .

Tattha jīvakambavanan ti jīvakassa komārabhaccassa ambavanaṃ .

Ramman ti ramaṇīyaṃ .

Taṃ kira bhūmibhāgasampattiyā chāyūdakasampattiyā ca rukkhānaṃ ropitākārena ativiya manuññaṃ manoramaṃ .

Gacchantin ti ambavanaṃ uddissa gataṃ , divāvihārāya upagacchantiṃ .

Subhan ti evaṃnāmikaṃ .

Dhuttakoti itthidhutto .

Rājagahavāsī kireko mahāvibhavassa suvaṇṇakārassa putto yuvā abhirūpo itthidhutto puriso matto vicarati .

So taṃ paṭipatheM0.259 disvā paṭibaddhacitto maggaṃ uparundhitvā aṭṭhāsi .

Tena vuttaṃ –

‘‘ dhuttako sannivāresī ’’ ti , mama gamanaṃ nisedhesīti attho .

Tamenaṃ abravī subhāti tamenaṃ nivāretvā ṭhitaṃ dhuttaṃ subhā bhikkhunī kathesi .

Ettha ca ‘‘ gacchantiṃ bhikkhuniṃ subhaṃ , abravi subhā ’’ ti ca attānameva therī aññaṃ viya katvā vadati .

Theriyā vuttagāthānaṃ sambandhadassanavasena saṅgītikārehi ayaṃ gāthā vuttā .

‘‘ Abravī subhā ’’ ti vatvā tassā vuttākāradassanatthaṃ āha ‘‘ kiṃ te aparādhitan ’’ tiādi .

Tattha kiṃ te aparādhitaṃ mayāti kiṃ tuyhaṃ , āvuso , mayā aparaddhaṃ .

Yaṃ maṃ ovariyāna tiṭṭhasīti yena aparādhena maṃ gacchantiṃ ovaritvā gamanaṃ nisedhetvā tiṭṭhasi , so natthevāti adhippāyo .

Atha itthītisaññāya evaṃ paṭipajjasi , evampi na yuttanti dassentī āha –

‘‘ na hi pabbajitāya , āvuso , puriso samphusanāya kappatī ’’ ti , āvuso suvaṇṇakāraputtaP0.251 , lokiyacārittenapi purisassa pabbajitānaṃV0.276 samphusanāya na kappati , pabbajitāya pana puriso tiracchānagatopi samphusanāya na kappati , tiṭṭhatu tāva purisaphusanā , rāgavasenassā nissaggiyena purisassa nissaggiyassāpi phusanā na kappateva .

Tenāha ‘‘ garuke mama satthusāsane ’’ tiādi .

Tassattho – garuke pāsāṇacchattaṃ viya garukātabbe mayhaṃ satthu sāsane yā sikkhā bhikkhuniyo uddissa sugatena sammāsambuddhena desitā paññattā .

Tāhi parisuddhapadaṃ parisuddhakusalakoṭṭhāsaṃ , rāgādiaṅgaṇānaṃ sabbaso abhāvena anaṅgaṇaṃ , evaṃbhūtaṃ maṃ gacchantiṃ kena kāraṇena āvaritvā tiṭṭhasīti .

Āvilacittoti cittassa āvilabhāvakarānaṃ kāmavitakkādīnaṃ vasena āvilacitto , tvaṃ tadabhāvato anāvilaṃ , rāgarajādīnaṃ vasena sarajo , sāṅgaṇo tadabhāvato vītarajaṃ anaṅgaṇaṃ sabbattha khandhapañcake samucchedavimuttiyā vimuttamānasaṃ , maṃ kasmā ovaritvā tiṭṭhasīti ?

Evaṃ theriyā vutte dhuttako attano adhippāyaṃ vibhāvento ‘‘ daharā cā ’’ tiādinā dasa gāthā abhāsi .

Tattha daharāti taruṇī paṭhame yobbane ṭhitā .

Apāpikā casīti rūpena alāmikā ca asiM0.260 , uttamarūpadharā cāhosīti adhippāyo .

Kiṃ te pabbajjā karissatīti tuyhaṃ evaṃ paṭhamavaye ṭhitāya rūpasampannāya pabbajjā kiṃ karissati , vuḍḍhāya bībhaccharūpāya vā pabbajitabbanti adhippāyena vadati .

Nikkhipāti chaḍḍehi .

‘‘ Ukkhipā ’’ ti vā pāṭho , apanehīti attho .

Madhuran ti subhaṃ , sugandhanti attho .

Pavantīti vāyanti .

Sabbasoti samantato .

Kusumarajena samuṭṭhitā dumāti ime rukkhā mandavātena samuṭṭhahamānakusumareṇujātena attano kusumarajena sayaṃ samuṭṭhitā viya hutvā samantato surabhī vāyanti .

Paṭhamavasanto sukhoP0.252 utūti ayaṃ paṭhamo vasantamāso sukhasamphasso ca utu vattatīti attho .

Kusumitasikharāti supupphitaggā .

Abhigajjantiva māluteritāti vātena sañcalitā abhigajjantiva abhitthanitā viya tiṭṭhanti .

Yadi ekā vanamogahissasīti sace tvaṃ ekikā vanamogāhissasi , kā nāma te tattha rati bhavissatīti attanā baddhasukhābhirattattā evamāha .

Vāḷamigasaṅghasevitan ti sīhabyagghādivāḷamigasamūhehi tattha tattha upasevitaṃ .

Kuñjaramattakareṇuloḷitan tiV0.277 mattakuñjarehi hatthinīhi ca migānaṃ cittatāpanena rukkhagacchādīnaṃ sākhābhañjanena ca āloḷitapadesaṃ .

Kiñcāpi tasmiṃ vane īdisaṃ tadā natthi , vanaṃ nāma evarūpanti taṃ bhiṃsāpetukāmo evamāha .

Rahitan ti janarahitaṃ vijanaṃ .

Bhiṃsanakan ti bhayajanakaṃ .

Tapanīyakatāva dhītikāti rattasuvaṇṇena vicaritā dhītalikā viya sukusalena yantācariyena yantayogavasena sajjitā suvaṇṇapaṭimā viya vicarasi , idāneva ito cito ca sañcarasi .

Cittalateva accharāti cittalatānāmake uyyāne devaccharā viya .

Kāsikasukhumehīti kāsiraṭṭhe uppannehi ativiya sukhumehi .

Vaggubhīti siniddhamaṭṭhehi .

Sobhasī suvasanehi nūpameti nivāsanapārupanavatthehi anupame upamārahite tvaṃ idāni me vasānugo sobhasīti bhāvinaṃ attano adhippāyavasena ekantikaṃ vattamānaṃ viya katvā vadati .

Ahaṃ tava vasānugo siyan ti ahampi tuyhaṃ vasānugo kiṃkārapaṭissāvī bhaveyyaṃ .

Yadi viharemase kānanantareti yadi mayaṃ ubhopi vanantareM0.261P0.253 saha vasāma ramāma .

Na hi matthi tayā piyattaroti vasānugabhāvassa kāraṇamāha .

Pāṇoti satto , añño kocipi satto tayā piyataro mayhaṃ na hi atthīti attho .

Atha vā pāṇoti attano jīvitaṃ sandhāya vadati , mayhaṃ jīvitaṃ tayā piyataraṃ na hi atthīti attho .

Kinnarimandalocaneti kinnariyā viya mandaputhuvilocane .

Yadi me vacanaṃ karissasi , sukhitā ehi agāramāvasāti sace tvaṃ mama vacanaṃ karissasi , ekāsanaṃ ekaseyyaṃ brahmacariyadukkhaṃ pahāya ehi kāmabhogehi sukhitā hutvā agāraṃ ajjhāvasa .

‘‘ Sukhitā heti agāramāvasantī ’’ ti keci paṭhanti , tesaṃ sukhitā bhavissati , agāraṃ ajjhāvasantīti attho .

Pāsādanivātavāsinīti nivātesu pāsādesu vāsinī .

‘‘ Pāsādavimānavāsinī ’’ ti ca pāṭho , vimānasadisesu pāsādesu vāsinīti attho .

Parikamman ti veyyāvaccaṃ .

Dhārayāti paridaha , nivāsehi ceva uttariyañca karohi .

Abhiropehīti maṇḍanavibhūsanavasena vā sarīraṃ āropaya , alaṅkarohīti attho .

Mālavaṇṇakan ti mālañceva gandhavilepanañca .

Kañcanamaṇimuttakan ti kañcanena maṇimuttāhi ca yuttaṃ , suvaṇṇamayamaṇimuttāhi khacitanti attho .

Bahun ti hatthūpagādibhedato bahuppakāraṃ .

Vividhan ti karaṇavikatiyā nānāvidhaṃ .

Sudhotarajapacchadan tiV0.278 sudhotatāya pavāhitarajaṃ uttaracchadaṃ .

Subhan ti sobhanaṃ .

Gonakatūlikasanthatan ti dīghalomakāḷakojavena ceva haṃsalomādipuṇṇāya tūlikāya ca santhataṃ .

Navan ti abhinavaṃ .

Mahārahan ti mahagghaṃ .

Candanamaṇḍitasāragandhikan ti gosīsakādisāracandanena maṇḍitatāyaP0.254 surabhigandhikaṃ , evarūpaṃ sayanamāruha , taṃ āruhitvā yathāsukhaṃ sayāhi ceva nisīda cāti attho .

Uppalaṃ cudakā samuggatan ti ca -kāro nipātamattaṃ , udakato uggataṃ uṭṭhitaṃ accuggamma ṭhitaṃ suphullamuppalaṃ .

Yathā taṃ amanussasevitan ti tañca rakkhasapariggahitāya pokkharaṇiyā jātattā nimmanussehi sevitaṃ kenaci aparibhuttameva bhaveyya .

Evaṃ tvaṃ brahmacārinīti evameva taṃ suṭṭhu phullamuppalaṃ viya tuvaṃ brahmacārinī .

Sakesaṅgesu attano sarīrāvayavesu kenaci aparibhuttesuyeva jaraṃ gamissasi , mudhāyeva jarājiṇṇā bhavissasi .

EvaṃM0.262 dhuttakena attano adhippāye pakāsite therī sarīrasabhāvavibhāvanena taṃ tattha vicchindentī ‘‘ kiṃ te idhā ’’ ti gāthamāha .

Tassattho – āvuso suvaṇṇakāraputta , kesādikuṇapapūre ekantena bhedanadhamme susānavaḍḍhane , idha imasmiṃ kāyasaññite asucikaḷevare kiṃ nāma tava sāranti sammataṃ sambhāvitaṃ , yaṃ disvā vimano aññatarasmiṃ ārammaṇe vigatamanasaṅkappo , ettheva vā avimano somanassiko hutvā udikkhasi , taṃ mayhaṃ kathehīti .

Taṃ sutvā dhuttako kiñcāpi tassā rūpaṃ cāturiyasobhitaṃ , paṭhamadassanato pana paṭṭhāya yasmiṃ diṭṭhipāte paṭibaddhacitto , tameva apadisanto ‘‘ akkhīni ca tūriyārivā ’’ tiādimāha .

Kāmañcāyaṃ therī suṭṭhu saṃyatatāya santindriyā , tāya thiravippasannasommasantanayananipātesu kammānubhāvanipphannesu pasannapañcappasādapaṭimaṇḍitesu nayanesu labbhamāne pabhāvisiṭṭhacāturiye diṭṭhipāte , yasmā sayaṃ caritahāvabhāvavilāsādiparikappavañcito so dhutto jāto , tasmāssa diṭṭhirāgo savisesaṃ vepullaṃ agamāsi .

Tattha akkhīni ca tūriyārivāti tūri vuccati migī , ca-saddo nipātamattaṃ , migacchāpāya viyaP0.255 te akkhīnīti attho .

‘‘ Koriyārivā ’’ ti vā pāḷi , kuñcakārakukkuṭiyāti vuttaṃ hoti .

Kinnariyāriva pabbatantareti pabbatakucchiyaṃ vicaramānāya kinnarivanitāya viya ca te akkhīnīti attho .

Tava me nayanāni dakkhiyāti tava vuttaguṇavisesāni nayanāni disvā , bhiyyo uparūpari me kāmābhirati pavaḍḍhati .

UppalasikharopamāniV0.279 teti rattuppalaaggasadisāni pamhāni tava .

Vimaleti nimmale .

Hāṭakasannibheti kañcanarūpakassa mukhasadise te mukhe , nayanāni dakkhiyāti yojanā .

Api dūragatāti dūraṃ ṭhānaṃ gatāpi .

Saramhaseti aññaṃ kiñci acintetvā tava nayanāni eva anussarāmi .

Āyatapamheti dīghapakhume .

Visuddhadassaneti nimmalalocane .

Na hi matthi tayā piyattaro nayanāti tava nayanato añño koci mayhaṃ piyataro natthi .

Tayāti hi sāmiatthe eva karaṇavacanaṃ .

EvaṃM0.263 cakkhusampattiyā ummāditassa viya taṃ taṃ vippalapato tassa purisassa manorathaṃ viparivattentī therī ‘‘ apathenā ’’ tiādinā dvādasa gāthā abhāsi .

Tattha apathena payātumicchasīti , āvuso suvaṇṇakāraputta , sante aññasmiṃ itthijane yo tvaṃ buddhasutaṃ buddhassa bhagavato orasadhītaraṃ maṃ maggayasi patthesi , so tvaṃ sante kheme ujumagge apathena kaṇṭakanivutena sabhayena kummaggena payātumicchasi paṭipajjitukāmosi , candaṃ kīḷanakaṃ gavesasi candamaṇḍalaṃ kīḷāgoḷakaṃ kātukāmosi , meruṃ laṅghetumicchasi caturāsītiyojanasahassubbedhaṃ sinerupabbatarājaṃ laṅghayitvā aparabhāge ṭhātukāmosi , so tvaṃ maṃ buddhasutaṃ maggayasīti yojanā .

IdāniP0.256 tassa attano avisayabhāvaṃ patthanāya ca vighātāvahataṃ dassetuṃ ‘‘ natthī ’’ tiādi vuttaṃ .

Tattha rāgo yatthapi dāni me siyāti yattha idāni me rāgo siyā bhaveyya , taṃ ārammaṇaṃ sadevake loke natthi eva .

Napi naṃ jānāmi kīrisoti naṃ rāgaṃ kīrisotipi na jānāmi .

Atha maggena hato samūlakoti athāti nipātamattaṃ .

Ayonisomanasikārasaṅkhātena mūlena samūlako rāgo ariyamaggena hato samugghātito .

Iṅgālakuyāti aṅgārakāsuyā .

Ujjhitoti vātukkhitto viya yo koci , dahaniyā indhanaṃ viyāti attho .

Visapattorivāti visagatabhājanaṃ viya .

Aggito katoti aggito aṅgārato apagato kato , visassa lesampi asesetvā apanīto vināsitoti attho .

Yassā siyā apaccavekkhitan ti yassā itthiyā idaṃ khandhapañcakaṃ ñāṇena appaṭivekkhitaṃ apariññātaṃ siyā .

Sattā vā anusāsito siyāti sattā vā dhammasarīrassa adassanena yassā itthiyā ananusāsito siyā .

Tvaṃ tādisikaṃ palobhayāti , āvuso , tvaṃ tathārūpaṃ aparimadditasaṅkhāraṃV0.280 apaccavekkhitalokuttaradhammaṃ kāmehi palobhaya upagaccha .

Jānantiṃ so imaṃ vihaññasīti so tvaṃ pavattiṃ nivattiñcaM0.264 yāthāvato jānantiṃ paṭividdhasaccaṃ imaṃ subhaṃ bhikkhuniṃ āgamma vihaññasi , sampati āyatiñca vighātaṃ dukkhaṃ āpajjasi .

Idānissa vighātāpattitaṃ kāraṇavibhāvanena dassentī ‘‘ mayhaṃ hī ’’ tiādimāha .

Tattha hīti hetuatthe nipāto .

Akkuṭṭhavanditeti akkose vandanāya ca .

Sukhadukkheti sukhe ca dukkhe ca , iṭṭhāniṭṭhavisayasamāyoge vā .

Satī upaṭṭhitāti paccavekkhaṇayuttā satiP0.257 sabbakālaṃ upaṭṭhitā .

Saṅkhatamasubhanti jāniyāti tebhūmakaṃ saṅkhāragataṃ kilesāsucipaggharaṇena asubhanti ñatvā .

Sabbatthevāti sabbasmiṃyeva bhavattaye mayhaṃ mano taṇhālepādinā na upalimpati .

Maggaṭṭhaṅgikayānayāyinīti aṭṭhaṅgikamaggasaṅkhātena ariyayānena nibbānapuraṃ yāyinī upagatā .

Uddhaṭasallāti attano santānato samuddhaṭarāgādisallā .

Sucittitāti hatthapādamukhādiākārena suṭṭhu cittitā viracitā .

Sombhāti sumbhakā .

Dārukapillakāni vāti dārudaṇḍādīhi uparacitarūpakāni .

Tantīhīti nhārusuttakehi .

Khīlakehīti hatthapādapiṭṭhikaṇṇādiatthāya ṭhapitadaṇḍehi .

Vinibaddhāti vividhenākārena baddhā .

Vividhaṃ panaccakāti yantasuttādīnaṃ añchanavissajjanādinā paṭṭhapitanaccakā , panaccantā viya diṭṭhāti yojanā .

Tamhuddhaṭe tantikhīlaketi sannivesavisiṭṭharacanāvisesayuttaṃ upādāya rūpakasamaññā tamhi tantimhi khīlake ca ṭhānato uddhaṭe bandhanto vissaṭṭhe , visuṃ karaṇena aññamaññaṃ vikale , tahiṃ tahiṃ khipanena parikrite vikirite .

Na vindeyya khaṇḍaso kateti potthakarūpassa avayave khaṇḍākhaṇḍite kate potthakarūpaṃ na vindeyya , na upalabheyya .

Evaṃ sante kimhi tattha manaṃ nivesaye tasmiṃ potthakarūpāvayave kimhi kiṃ khāṇuke , udāhu rajjuke , mattikāpiṇḍādike vā manaṃ manasaññaṃ niveseyya , visaṅkhāre avayave sā saññā kadācipi napateyyāti attho .

Tathūpamāti taṃsadisā tena potthakarūpena sadisā .

Kinti ce āha ‘‘ dehakānī ’’ tiādi .

Tattha dehakānītiP0.258 hatthapādamukhādidehāvayavā .

Man ti me paṭibaddhā upaṭṭhahanti .

Tehi dhammehīti tehi pathaviādīhiM0.265 ca cakkhādīhi ca dhammehi .

Vinā na vattantītiV0.281 na hi tathā tathā sanniviṭṭhe pathaviādidhamme muñcitvā dehā nāma santi .

Dhammehi vinā na vattatīti deho avayavehi avayavadhammehi vinā na vattati na upalabbhati .

Evaṃ sante kimhi tattha manaṃ nivesayeti kimhi kiṃ pathaviyaṃ , udāhu āpādike dehoti vā hatthapādādīnīti vā manaṃ manasaññaṃ niveseyya .

Yasmā pathaviādipasādadhammamatte esā samaññā , yadidaṃ dehoti vā hatthapādādīnīti vā sattoti vā itthīti vā purisoti vā , tasmā na ettha jānato koci abhiniveso hotīti .

Yathā haritālena makkhitaṃ , addasa cittikaṃ bhittiyā katan ti yathā kusalena cittakārena bhittiyaṃ haritālena makkhitaṃ littaṃ tena lepaṃ datvā kataṃ ālikhitaṃ cittikaṃ itthirūpaṃ addasa passeyya .

Tattha yā upathambhanakhepanādikiriyāsampattiyā mānusikā nu kho ayaṃ bhitti apassāya ṭhitāti saññā , sā niratthakā manussabhāvasaṅkhātassa atthassa tattha abhāvato , mānusīti pana kevalaṃ tahiṃ tassa ca viparītadassanaṃ , yāthāvato gahaṇaṃ na hoti , dhammapuñjamatte itthipurisādigahaṇampi evaṃ sampadamidaṃ daṭṭhabbanti adhippāyo .

Māyaṃ viya aggato katan ti māyākārena purato upaṭṭhāpitaṃ māyāsadisaṃ .

Supinanteva suvaṇṇapādapan ti supinameva supinantaṃ , tattha upaṭṭhitasuvaṇṇamayarukkhaṃ viya .

Upagacchasi andha rittakan ti andhabāla rittakaṃ tucchakaṃ antosārarahitaṃ imaṃ attabhāvaṃ ‘‘ etaṃ mamā ’’ ti sāravantaṃ viya upagacchasi abhinivisasi .

Janamajjheriva rupparūpakan ti māyākārena mahājanamajjheP0.259 dassitaṃ rūpiyarūpasadisaṃ sāraṃ viya upaṭṭhahantaṃ , asāranti attho .

Vaṭṭanirivāti lākhāya guḷikā viya .

Koṭarohitāti koṭare rukkhasusire ṭhapitā .

Majjhe pubbuḷakāti akkhidalamajjhe ṭhitajalapubbuḷasadisā .

Saassukāti assujalasahitā .

Pīḷakoḷikāti akkhigūthako .

Ettha jāyatīti etasmiṃ akkhimaṇḍale ubhosu koṭīsu visagandhaṃ vāyanto nibbattati .

Pīḷakoḷikāti vā akkhidalesu nibbattanakā pīḷakā vuccati .

Vividhāti setanīlamaṇḍalānañceva rattapītādīnaṃ sattannaṃ paṭalānañca vasena anekavidhā .

Cakkhuvidhāti cakkhubhāgā cakkhuppakārā vā tassa anekakalāpagatabhāvato .

Piṇḍitāti samuditā .

EvaṃM0.266 cakkhusmiṃ sārajjantassa cakkhuno asubhataṃ anavaṭṭhitatāya aniccatañca vibhāvesiV0.282 .

Vibhāvetvā ca yathā nāma koci lobhanīyaṃ bhaṇḍaṃ gahetvā corakantāraṃ paṭipajjanto corehi palibuddho taṃ lobhanīyabhaṇḍaṃ datvā gacchati , evameva cakkhumhi sārattena tena purisena palibuddhā therī attano cakkhuṃ uppāṭetvā tassa adāsi .

Tena vuttaṃ ‘‘ uppāṭiya cārudassanā ’’ tiādi .

Tattha uppāṭiyāti uppāṭetvā cakkhukūpato nīharitvā .

Cārudassanāti piyadassanā manoharadassanā .

Na ca pajjitthāti tasmiṃ cakkhusmiṃ saṅgaṃ nāpajji .

Asaṅgamānasāti katthacipi ārammaṇe anāsattacittā .

Handa te cakkhun ti tayā kāmitaṃ tato eva mayā dinnattā te cakkhusaññitaṃ asucipiṇḍaṃ gaṇha , gahetvā harassu pasādayuttaṃ icchitaṃ ṭhānaṃ nehi .

Tassa ca viramāsi tāvadeti tassa dhuttapurisassa tāvadeva akkhimhi uppāṭitakkhaṇe eva rāgo vigacchi .

Tatthāti akkhimhi , tassaṃ vā theriyaṃ .

Atha vā tatthāti tasmiṃyeva ṭhāne .

Khamāpayīti khamāpesi .

Sotthi siyā brahmacārinīti seṭṭhacārini mahesike tuyhaṃ ārogyameva bhaveyya .

Na puno edisakaṃP0.260 bhavissatīti ito paraṃ evarūpaṃ anācāracaraṇaṃ na bhavissati , na karissāmīti attho .

Āsādiyāti ghaṭṭetvā .

Edisan ti evarūpaṃ sabbattha vītarāgaṃ .

Aggiṃ pajjalitaṃva liṅgiyāti pajjalitaṃ aggiṃ āliṅgetvā viya .

Tatoti tasmā dhuttapurisā .

Sā bhikkhunīti sā subhā bhikkhunī .

Agamī buddhavarassa santikan ti sammāsambuddhassa santikaṃ upagacchi upasaṅkami .

Passiya varapuññalakkhaṇan ti uttamehi puññasambhārehi nibbattamahāpurisalakkhaṇaṃ disvā .

Yathā purāṇakan ti porāṇaṃ viya uppāṭanato pubbe viya cakkhu paṭipākatikaṃ ahosi .

Yamettha antarantarā na vuttaṃ , taṃ vuttanayattā suviññeyyameva .

Subhājīvakambavanikātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .

Tiṃsanipātavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Therīgāthā-aṭṭhakathā

Therīgāthā-aṭṭhakathā