1. Uttarātherīgāthāvaṇṇanā
Sattakanipāte
M0.167V0.181P0.161 musalāni gahetvānāti uttarāya theriyā gāthā .Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī , anukkamena sambhāvitakusalamūlā samupacitavimokkhasambhārā paripakkavimuttiparipācanīyadhammā hutvā , imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ aññatarasmiṃ kulagehe nibbattitvā uttarāti laddhanāmā anukkamena viññutaṃ patvā paṭācārāya theriyā santikaṃ upasaṅkami .
Therī tassā dhammaṃ kathesi .
Sā dhammaṃ sutvā saṃsāre jātasaṃvegā sāsane abhippasannā hutvā pabbaji .
Pabbajitvā ca katapubbakiccā paṭācārāya theriyā santike vipassanaṃ paṭṭhapetvā bhāvanamanuyuñjantī upanissayasampannatāya indriyānaṃ paripākaṃ gatattā ca na cirasseva vipassanaṃ ussukkāpetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi .
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udānavasena –
175.
‘‘ Musalāni gahetvāna , dhaññaṃ koṭṭenti māṇavā ;
Puttadārāni posentā , dhanaṃ vindanti māṇavā .
176.
‘‘ Ghaṭetha buddhasāsane , yaṃ katvā nānutappati ;
Khippaṃ pādāni dhovitvā , ekamantaṃ nisīdatha .
177.
‘‘ Cittaṃ upaṭṭhapetvāna , ekaggaṃ susamāhitaṃ ;
Paccavekkhatha saṅkhāre , parato no ca attato .
178.
‘‘ Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā , paṭācārānusāsaniṃ ;
Pāde pakkhālayitvāna , ekamante upāvisiṃ .
179.
‘‘ Rattiyā
V0.182 purime yāme , pubbajātimanussariṃ ;Rattiyā majjhime yāme , dibbacakkhuṃ visodhayiṃ .
180.
‘‘ Rattiyā pacchime yāme , tamokkhandhaṃ padālayiṃ ;
Tevijjā atha vuṭṭhāsiṃ , katā te anusāsanī .
181.
‘‘ Sakkaṃva
M0.168 devā tidasā , saṅgāme aparājitaṃ ;Purakkhatvā vihassāmi , tevijjāmhi anāsavā ’’ ti .
–
Imā
P0.162 gāthā abhāsi .Tattha cittaṃ upaṭṭhapetvānāti bhāvanācittaṃ kammaṭṭhāne upaṭṭhapetvā .
Kathaṃ ?
Ekaggaṃ susamāhitaṃ paccavekkhathāti paṭipattiṃ avekkhatha , saṅkhāre aniccātipi , dukkhātipi , anattātipi lakkhaṇattayaṃ vipassathāti attho .
Idañca ovādakāle attano aññesañca bhikkhunīnaṃ theriyādīnaṃ ovādassa anuvādavasena vuttaṃ .
Paṭācārānusāsanin ti paṭācārāya theriyā anusiṭṭhiṃ .
‘‘ Paṭācārāya sāsanan ’’ tipi vā pāṭho .
Atha vuṭṭhāsin ti tevijjābhāvappattito pacchā āsanato vuṭṭhāsiṃ .
Ayampi therī ekadivasaṃ paṭācārāya theriyā santike kammaṭṭhānaṃ sodhetvā attano vasanaṭṭhānaṃ pavisitvā pallaṅkaṃ ābhujitvā nisīdi .
‘‘ Na tāvimaṃ pallaṅkaṃ bhindissāmi , yāva me na anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccatī ’’ ti nicchayaṃ katvā sammasanaṃ ārabhitvā , anukkamena vipassanaṃ ussukkāpetvā maggapaṭipāṭiyā abhiññāpaṭisambhidāparivāraṃ arahattaṃ patvā ekūnavīsatiyā paccavekkhaṇāñāṇāya pavattāya ‘‘ idānimhi katakiccā ’’ ti somanassajātā imā gāthā udānetvā pāde pasāresi aruṇuggamanavelāyaṃ .
Tato sammadeva vibhātāya rattiyā theriyā santikaṃ upagantvā imā gāthā paccudāhāsi .
Tena vuttaṃ ‘‘ katā te anusāsanī ’’ tiādi .
Sesaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayameva .
Uttarātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .